# Rûm Sûresi, 8. Âyet (30:8)

> أَوَلَمْ يَتَفَكَّرُوا۟ فِىٓ أَنفُسِهِم ۗ مَّا خَلَقَ ٱللَّهُ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَآ إِلَّا بِٱلْحَقِّ وَأَجَلٍ مُّسَمًّى ۗ وَإِنَّ كَثِيرًا مِّنَ ٱلنَّاسِ بِلِقَآئِ رَبِّهِمْ لَكَـٰفِرُونَ

*Eve lem yetefekkerû fî enfusihim(k) mâ ḣaleka(A)llâhu-ssemâvâti vel-arda vemâ beynehumâ illâ bilhakki veecelin musemmâ(en)(k) ve-inne keśîran mine-nnâsi bilikâ-i rabbihim lekâfirûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Onlar, kendi nefisleri(nin yaratılış incelikleri) hakkında hiç düşünmediler mi? Hem Allah, gökler ile yeri ve ikisi arasındakileri ancak hak ve hikmete uygun olarak ve belirli bir süre için yaratmıştır. Şüphesiz insanların birçoğu Rablerine kavuşacaklarını inkar ediyorlar.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/30/8

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, insanın kendi varoluşu ve evrenin yaratılışı üzerine tefekkür etmesini teşvik ederken, Allah'ın yaratılışındaki hakikati ve belirlenmiş süreyi vurgulamaktadır. Aynı zamanda, insanların çoğunluğunun ahiret inancını inkâr etmesine dikkat çekmektedir.","keyConcepts":[{"word":"يَتَفَكَّرُوا۟","root":"ف ك ر","rootLatin":"f-k-r","meaning":"Derinlemesine düşünmek, zihni çalıştırmak, tefekkür etmek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Fikr, bir şeyi idrak etmek için zihni harekete geçirmektir. Tefekkür ise, bir şeyi idrak etmek için zihni o şey üzerinde uzun süre çalıştırmaktır. Ayetteki 'yetefekkerû' ifadesi, insanların yaratılışın hikmetleri ve Allah'ın kudreti üzerine derinlemesine düşünmeleri gerektiğini belirtir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Fikr, kalbin bir şeyi bilmek için hareket etmesidir. Tefekkür ise, kalbin ilim elde etmek için düşünceyi düzenlemesidir. Bu ayetteki kullanımı, insanların kendi varlıkları ve evrenin düzeni hakkında akıl yürütmelerini ve bu yolla Allah'ın varlığını ve birliğini kavramalarını ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'tefekkür' kavramı, genellikle Allah'ın ayetleri (işaretleri) üzerinde derinlemesine düşünmeyi ve bu düşünce yoluyla hakikate ulaşmayı ifade eder. Burada, göklerin ve yerin yaratılışındaki düzen ve amaç üzerine düşünerek Allah'ın varlığına ve kudretine delil bulma anlamında kullanılmıştır."}]},{"word":"خَلَقَ","root":"خ ل ق","rootLatin":"h-l-q","meaning":"Yoktan var etmek, yaratmak, bir şeyi belirli bir ölçü ve düzen içinde meydana getirmek.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Halk, bir şeyi takdir etmek ve onu yoktan var etmektir. Ayetteki 'ma halakallah' ifadesi, Allah'ın gökleri ve yeri eşsiz bir kudretle ve önceden belirlenmiş bir plan dahilinde yarattığını vurgular."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Halk, bir şeyi takdir etmek ve onu yoktan var etmektir. Allah'ın yaratması, bir şeyi örneksiz ve benzersiz bir şekilde meydana getirmesidir. Ayetteki kullanımı, Allah'ın evreni ve içindekileri mutlak bir kudretle ve hikmetle yarattığını ifade eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Halk kelimesi, Kur'an'da genellikle Allah'a nispet edildiğinde 'yoktan var etme, örneksiz yaratma' anlamında kullanılır. Bu ayette de, Allah'ın gökleri ve yeri, hiçbir şeye ihtiyaç duymadan, kendi iradesiyle ve mükemmel bir düzen içinde yarattığını belirtir."}]},{"word":"بِٱلْحَقِّ","root":"ح ق ق","rootLatin":"h-k-k","meaning":"Gerçek, doğru, adaletli bir şekilde, boş ve anlamsız olmaksızın.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Hakk, burada 'doğruluk ve adaletle' anlamındadır. Allah'ın yaratması boşuna değildir, aksine bir hikmet ve amaç taşır. Ayetteki 'bil-hakkı' ifadesi, yaratılışın bir oyun veya eğlence olmadığını, aksine ciddi bir amaç ve hakikat üzerine kurulu olduğunu gösterir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hakk, bir şeyin sabit ve doğru olmasıdır. Allah'ın yaratması 'bil-hakkı'dır, yani boşuna, anlamsız ve batıl değildir; aksine bir hikmet, adalet ve gerçeklik üzerine kurulmuştur. Bu, yaratılışın bir amacı ve düzeni olduğunu vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'hak' kavramı, genellikle 'gerçeklik, doğruluk, adalet' anlamlarını taşır ve Allah'ın evreni yaratma biçimini ve amacını ifade eder. 'Bil-hakkı' ifadesi, evrenin tesadüfen değil, belirli bir düzen, amaç ve adaletle yaratıldığını, dolayısıyla bir anlam taşıdığını belirtir."}]},{"word":"أَجَلٍ مُّسَمًّى","root":"أ ج ل / س م و","rootLatin":"e-j-l / s-m-w","meaning":"Belirlenmiş bir süre, tayin edilmiş bir vakit.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Ecel, bir şeyin sonu ve vaktinin bitimidir. Müsemmâ ise, belirlenmiş, tayin edilmiş demektir. Ayetteki 'ecelin müsemmâ' ifadesi, göklerin ve yerin yaratılışının sonsuz olmadığını, belirli bir sona ve kıyamet vaktine kadar devam edeceğini belirtir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Ecel, bir şey için belirlenmiş sürenin sonudur. Müsemmâ ise, ismi konulmuş, belirlenmiş demektir. Bu ifade, Allah'ın evreni belirli bir süre için yarattığını, bu sürenin Allah katında bilindiğini ve sona ereceğini, dolayısıyla yaratılışın geçici olduğunu vurgular."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Ecel, bir şeyin nihayeti ve süresinin bitimidir. Müsemmâ ise, Allah tarafından takdir edilmiş ve belirlenmiş demektir. Bu ayetteki kullanımı, evrenin ve içindekilerin belirli bir ömrü olduğunu, bu ömrün Allah tarafından tayin edildiğini ve bir gün sona ereceğini ifade eder."}]},{"word":"لَكَـٰفِرُونَ","root":"ك ف ر","rootLatin":"k-f-r","meaning":"İnkâr edenler, nankörlük edenler, gerçeği örtenler.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Küfr, bir şeyi örtmek ve gizlemektir. Burada 'Rablerine kavuşmayı inkâr edenler' anlamında kullanılmıştır. Yani, ahiret inancını ve Allah'ın huzuruna çıkacaklarını reddedenlerdir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Küfr, bir nimeti örtmek ve nankörlük etmektir. Dinî bağlamda ise, Allah'ın varlığını, birliğini veya peygamberlerini inkâr etmektir. Ayetteki 'lekâfirûn' ifadesi, insanların çoğunun ahiret inancını, yani Rablerine kavuşacakları gerçeğini inkâr ettiklerini belirtir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'küfr' kavramı, sadece inançsızlık değil, aynı zamanda Allah'ın ayetlerini (işaretlerini) görmezden gelme, nankörlük etme ve hakikati örtme anlamlarını da içerir. Bu ayette, insanların Rablerine kavuşma gerçeğini inkâr etmeleri, onların bu hakikate karşı körlüklerini ve nankörlüklerini ifade eder."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["yaratilis","tabiat-ayetleri","dirilis","musrikler","kufur-sirk"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"أَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstifham","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"mi?"},{"position":1,"surface":"وَلَمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf ve Harf-i Cezm","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَلَمْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve ... değil mi?"},{"position":2,"surface":"يَتَفَكَّرُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ف-ك-ر","rootLatin":"f-k-r","lemma":"تَفَكُّر","form":"Tefa''ul","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Cezm edatı 'لم'den sonra geldiği için meczûm","gloss":"düşünmezler mi?"},{"position":3,"surface":"فِىٓ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"içinde"},{"position":4,"surface":"أَنفُسِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ف-س","rootLatin":"n-f-s","lemma":"نَفْس","form":"-","features":{"number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cer 'فِي'den sonra geldiği için mecrûr","gloss":"nefisleri"},{"position":4,"surface":"هِم","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"onların"},{"position":5,"surface":"مَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nefy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":6,"surface":"خَلَقَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"kh-l-q","lemma":"خَلْق","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yarattı"},{"position":7,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":8,"surface":"ٱلسَّمَـٰوَٰتِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-م-و","rootLatin":"s-m-w","lemma":"سَمَاء","form":"-","features":{"number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb (kesra ile)","gloss":"gökleri"},{"position":9,"surface":"وَٱلْأَرْضَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":9,"surface":"ٱلْأَرْضَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ر-ض","rootLatin":"a-r-d","lemma":"أَرْض","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki isme atfedildiği için mansûb","gloss":"yeri"},{"position":10,"surface":"وَمَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":10,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Önceki isme atfedildiği için mahallen mansûb","gloss":"şey"},{"position":11,"surface":"بَيْنَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Mekan","root":"ب-ي-ن","rootLatin":"b-y-n","lemma":"بَيْن","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Zarf olduğu için mansûb","gloss":"arası"},{"position":11,"surface":"هُمَآ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Tesniye","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"ikisinin"},{"position":12,"surface":"إِلَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstisna","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ancak"},{"position":13,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":13,"surface":"ٱلْحَقِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-ق-ق","rootLatin":"h-q-q","lemma":"حَقّ","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cer 'بِ'den sonra geldiği için mecrûr","gloss":"hak ile"},{"position":14,"surface":"وَأَجَلٍۢ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":14,"surface":"أَجَلٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ج-ل","rootLatin":"a-j-l","lemma":"أَجَل","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki isme atfedildiği için mecrûr","gloss":"bir süre"},{"position":15,"surface":"مُّسَمًّۭى","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mef'ûl","root":"س-م-و","rootLatin":"s-m-w","lemma":"تَسْمِيَة","form":"Tef'îl","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mecrûr","gloss":"belirlenmiş"},{"position":16,"surface":"وَإِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf ve Harf-i Te'kid","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَإِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve şüphesiz"},{"position":17,"surface":"كَثِيرًۭا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ك-ث-ر","rootLatin":"k-th-r","lemma":"كَثِير","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"çoğu"},{"position":18,"surface":"مِّنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den"},{"position":19,"surface":"ٱلنَّاسِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ن-س","rootLatin":"a-n-s","lemma":"نَاس","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cer 'مِنَ'den sonra geldiği için mecrûr","gloss":"insanların"},{"position":20,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":20,"surface":"لِقَآئِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ل-ق-ي","rootLatin":"l-q-y","lemma":"لِقَاء","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cer 'بِ'den sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kavuşma"},{"position":21,"surface":"رَبِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Rabbi"},{"position":21,"surface":"هِمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"onların"},{"position":22,"surface":"لَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"elbette"},{"position":22,"surface":"كَـٰفِرُونَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ك-ف-ر","rootLatin":"k-f-r","lemma":"كَافِر","form":"-","features":{"number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"İnne'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"inkarcıdırlar"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Rûm Sûresi** · *30/8*
- **Rûm Sûresi** · *30/8*
- **Rûm Sûresi** · *30/8*
- **Rûm Sûresi** · *30/8*
- **Rûm Sûresi** · *30/8*
- **Rûm Sûresi** · *30/8*
- **Reşahât — Aynü'l-Hayât** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *30/8*
- **Reşahât — Aynü'l-Hayât** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *30/8*