# Secde Sûresi, 3. Âyet (32:3)

> أَمْ يَقُولُونَ ٱفْتَرَىٰهُ ۚ بَلْ هُوَ ٱلْحَقُّ مِن رَّبِّكَ لِتُنذِرَ قَوْمًا مَّآ أَتَىٰهُم مِّن نَّذِيرٍ مِّن قَبْلِكَ لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ

*Em yekûlûne-fterâh(u)(c) bel huve-lhakku min rabbike litunżira kavmen mâ etâhum min neżîrin min kablike le'allehum yehtedûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Yoksa "Onu Muhammed uydurdu" mu diyorlar? Hayır o, kendilerine senden önce hiçbir uyarıcı gelmemiş olan bir kavmi uyarman için, doğru yolu bulsunlar diye Rabbin tarafından indirilmiş gerçektir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/32/3

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Kur'an'ın ilahi menşeini vurgulayarak, onun peygamber tarafından uydurulduğu iddialarını reddeder. Temel olarak 'iftira', 'hak', 'inzâr' ve 'hidayet' kavramları üzerinden, vahyin amacı ve muhatapları açıklanmaktadır.","keyConcepts":[{"word":"ٱفْتَرَىٰهُ","root":"ف ر ي","rootLatin":"F-R-Y","meaning":"Bir şeyi asılsız olarak uydurmak, yalan isnat etmek, iftira atmak anlamındadır ve ayette Kur'an'ın Hz. Muhammed tarafından uydurulduğu iddiasını ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'iftirâ' kelimesini 'bir şeyi aslı olmaksızın uydurmak' olarak açıklar. Ayetteki kullanımı, müşriklerin Kur'an'ın Allah katından değil, peygamberin kendi sözü olduğu yönündeki mesnetsiz iddialarını dile getirir. Bu, gerçeğe aykırı bir isnatta bulunmaktır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'iftirâ' kelimesinin 'yalan söylemek, uydurmak' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'iftarâhu' ifadesi, Kur'an'ın Allah'a değil, Hz. Muhammed'e isnat edilerek uydurulduğu şeklindeki yanlış inancı yansıtır."}]},{"word":"ٱلْحَقُّ","root":"ح ق ق","rootLatin":"H-K-K","meaning":"Gerçek, doğru, sabit ve değişmez olan şeydir; ayette Kur'an'ın ilahi menşeli ve mutlak hakikat olduğunu vurgular.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'hak' kelimesini 'bir şeyin sabit ve doğru olması' olarak tanımlar. Ayetteki 'bel hüve'l-hakku min Rabbike' ifadesi, Kur'an'ın uydurma değil, Allah katından gelen, şüphe götürmez bir gerçek olduğunu, dolayısıyla mutlak doğruyu temsil ettiğini belirtir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'da 'hak' kavramının, Allah'ın varlığı ve birliği gibi temel gerçeklikleri ifade ettiğini belirtir. Bu ayette 'hak', Kur'an'ın kendisinin ilahi bir gerçeklik olduğunu, dolayısıyla ona karşı ileri sürülen 'iftira' iddialarının batıl olduğunu gösterir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'hak'kı 'sabit ve vacip olan şey' olarak açıklar. Ayetteki bağlamda 'el-hakku', Kur'an'ın varlığının ve içeriğinin Allah tarafından belirlenmiş, değişmez ve kesin bir gerçeklik olduğunu ifade eder."}]},{"word":"لِتُنذِرَ","root":"ن ذ ر","rootLatin":"N-Z-R","meaning":"Uyarmak, ikaz etmek, kötü sonuçları haber vermek anlamındadır; ayette peygamberin görevinin insanları Allah'ın azabına karşı uyarmak olduğunu belirtir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'inzâr' kelimesini 'korkutmak ve sakındırmak' olarak açıklar. Ayetteki 'litünzira' ifadesi, Hz. Muhammed'in, daha önce kendilerine bir uyarıcı gelmemiş olan bir kavmi, Allah'ın azabından ve yanlış yolda olmanın sonuçlarından haberdar ederek uyarma görevini vurgular."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'inzâr'ı 'korkutarak uyarmak' şeklinde tanımlar ve genellikle 'hayır' ile değil, 'şer' ile ilgili olduğunu belirtir. Ayetteki 'litünzira', peygamberin, tebliğ ettiği hakikatleri reddetmenin veya ondan yüz çevirmenin getireceği kötü akıbetlere karşı insanları uyarmakla görevli olduğunu ifade eder."}]},{"word":"يَهْتَدُونَ","root":"ه د ي","rootLatin":"H-D-Y","meaning":"Doğru yolu bulmak, hidayete ermek, rehberlik edilmek anlamındadır; ayette uyarının amacının insanların doğru yola ulaşması olduğunu belirtir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'hidâyet'i 'lütuf ve incelikle doğru yola iletmek' olarak açıklar. Ayetteki 'leallehüm yehtedûn' ifadesi, peygamberin uyarı görevinin nihai amacının, insanların Allah'ın gösterdiği doğru yolu bulmaları, yani iman edip salih ameller işlemeleri olduğunu belirtir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'da 'hidayet'in, Allah'ın insanlara doğru yolu göstermesi ve onların da bu yolu takip etmesi anlamına geldiğini belirtir. Bu ayette, peygamberin uyarısının, insanların kendi iradeleriyle bu ilahi rehberliği kabul ederek doğru yola yönelmeleri için bir vesile olduğu vurgulanır."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'hidayet'in 'doğru yolu göstermek ve o yola girmeyi sağlamak' anlamında kullanıldığını ifade eder. Ayetteki 'yehtedûn', uyarılan kavmin, bu uyarılar neticesinde şaşkınlıktan kurtulup hakikate yönelerek doğru yolu bulmalarının umulduğunu gösterir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["vahiy-kuran","peygamberlik","tebligh","hidayet-dalalet"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"أَمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَمْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"yoksa"},{"position":2,"surface":"يَقُولُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"diyorlar"},{"position":3,"surface":"ٱفْتَرَىٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ف-ر-ي","rootLatin":"f-r-y","lemma":"اِفْتَرَى","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"uydurdu"},{"position":3,"surface":"هُ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onu"},{"position":4,"surface":"بَلْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İdrâb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بَلْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"hayır"},{"position":5,"surface":"هُوَ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"o"},{"position":6,"surface":"ٱلْحَقُّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-ق-ق","rootLatin":"ḥ-q-q","lemma":"حَقّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"gerçek"},{"position":7,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"-den"},{"position":8,"surface":"رَّبِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Rabbi"},{"position":8,"surface":"كَ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"senin"},{"position":9,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer (Ta'lil)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"için"},{"position":9,"surface":"تُنذِرَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ن-ذ-ر","rootLatin":"n-dh-r","lemma":"أَنْذَرَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Gizli 'en' ile mansûb olan 'li' harf-i cerinden sonra geldiği için mansûb","gloss":"uyarman"},{"position":10,"surface":"قَوْمًۭا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"قَوْم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"bir kavmi"},{"position":11,"surface":"مَّآ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nefy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"değil"},{"position":12,"surface":"أَتَىٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"أ-ت-ي","rootLatin":"ʾ-t-y","lemma":"أَتَى","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"geldi"},{"position":12,"surface":"هُم","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onlara"},{"position":13,"surface":"مِّن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer (Zâide)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"hiçbir"},{"position":14,"surface":"نَّذِيرٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ن-ذ-ر","rootLatin":"n-dh-r","lemma":"نَذِير","form":"Fa'îl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"uyarıcı"},{"position":15,"surface":"مِّن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"-den"},{"position":16,"surface":"قَبْلِ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"ق-ب-ل","rootLatin":"q-b-l","lemma":"قَبْل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"önce"},{"position":16,"surface":"كَ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"senin"},{"position":17,"surface":"لَعَلَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Teşbih ve Temenni","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَعَلَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"umulur ki"},{"position":17,"surface":"هُمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Lâalle'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"onlar"},{"position":18,"surface":"يَهْتَدُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ه-د-ي","rootLatin":"h-d-y","lemma":"اِهْتَدَى","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"doğru yolu bulurlar"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Secde Sûresi** · *32/3*
- **Secde Sûresi** · *32/3*
- **Secde Sûresi** · *32/3*
- **Secde Sûresi** · *32/3*
- **Secde Sûresi** · *3. Ayet*
- **Secde Sûresi** · *3. Ayet*
- **Secde Sûresi** · *32/3*
- **Secde Sûresi** · *32/3*
- **Secde Sûresi** · *3. Ayet*
- **Secde Sûresi** · *3. Ayet*