# Ahzâb Sûresi, 72. Âyet (33:72)

> إِنَّا عَرَضْنَا ٱلْأَمَانَةَ عَلَى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَٱلْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أَن يَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا ٱلْإِنسَـٰنُ ۖ إِنَّهُۥ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا

*İnnâ ‘aradnâ-l-emânete ‘alâ-ssemâvâti vel-ardi velcibâli feebeyne en yahmilnehâ ve eşfakne minhâ ve hamelehâ-l-insân(u)(s) innehu kâne zalûmen cehûlâ(n)*

**Meal (Diyanet):** Şüphesiz biz emaneti göklere, yere ve dağlara teklif ettik de onlar onu yüklenmek istemediler, ondan çekindiler. Onu insan yüklendi. Çünkü o çok zalimdir, çok cahildir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/33/72

---

## Tefsir

{"topics":["emanet","insanin-yaratilisi","imtihan-bela"]}

## Kelime Tahlili

{"summary":"Ahzâb Suresi 72. ayet, emanet kavramının evrensel bir teklif ve insan tarafından üstlenilmesi sürecini dilbilimsel olarak ele alır. Ayet, insanın bu emaneti yüklenmesinin ardından ortaya çıkan 'zalim' ve 'cahil' vasıflarını, emanetin ağırlığı ve insanın bu ağırlığı taşıma kapasitesi arasındaki gerilimi vurgular.","keyConcepts":[{"word":"ٱلْأَمَانَةَ","root":"أ م ن","rootLatin":"e-m-n","meaning":"Allah'ın insana yüklediği dinî ve ahlaki sorumluluklar, teklif ve yükümlülükler bütünüdür.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'emân' kökünden türeyen 'emânet'i, insanın kendisine güvenilen şeyi koruması ve ona hıyanet etmemesi olarak tanımlar. Ayetteki bağlamda ise emanet, Allah'ın insana yüklediği dinî teklifler, farzlar ve sorumluluklar olarak açıklanır ki, bu teklifler gökler, yer ve dağlar tarafından reddedilmiş, insan tarafından kabul edilmiştir. (s. 91)"},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'el-emânet'i burada 'farzlar' ve 'Allah'ın kullarına yüklediği sorumluluklar' olarak tefsir eder. Göklere, yere ve dağlara arz edilmesi mecazi bir anlatım olup, bu varlıkların büyüklüğüne rağmen bu sorumluluğu taşıyamayacaklarını ifade eder. (c. 2, s. 184)"},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'emânet' kavramını Kur'an'ın temel ahlaki kavramlarından biri olarak inceler. Ona göre emanet, Allah ile insan arasındaki ahdin bir tezahürüdür ve insanın Allah'a karşı taşıdığı güven ve sorumluluk ilişkisini ifade eder. Bu ayetteki emanet, insanın özgür iradesiyle üstlendiği ilahi yükümlülükler bütünüdür. (s. 185-187)"}]},{"word":"عَرَضْنَا","root":"ع ر ض","rootLatin":"a-r-d","meaning":"Bir şeyi bir başkasına sunmak, göstermek, teklif etmek anlamındadır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'aradnâ' fiilini 'teklif ettik, sunduk' olarak açıklar. Burada emanetin göklere, yere ve dağlara sunulması, onların bu sorumluluğu taşıma kapasitelerinin sınanması ve bu teklifin büyüklüğünü vurgulamak içindir. (s. 363)"},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'arz' fiilinin 'bir şeyi bir başkasının önüne koymak, göstermek' anlamını taşıdığını belirtir. Ayetteki kullanımı, emanetin büyüklüğünü ve ağırlığını göstermek için mecazi bir sunumdur; sanki emanet somut bir nesne gibi sunulmuştur. (c. 2, s. 102)"}]},{"word":"فَأَبَيْنَ","root":"أ ب ي","rootLatin":"e-b-y","meaning":"Bir şeyi kabul etmemek, reddetmek, kaçınmak anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'ebâ' fiilini 'nefret ederek veya zorluk görerek bir şeyi kabul etmemek' olarak tanımlar. Ayetteki 'fe-ebeyne', göklerin, yerin ve dağların emanetin ağırlığından dolayı onu yüklenmekten kaçınmalarını, bu sorumluluğu taşıyamayacaklarını ifade eder. (s. 12)"},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'ibâ' kelimesinin 'bir şeyi istememek, ondan yüz çevirmek' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki kullanımı, bu varlıkların emanetin büyüklüğü karşısında acziyetlerini ve bu yükü taşımaya güç yetiremeyeceklerini mecazi olarak anlatır. (c. 1, s. 104)"}]},{"word":"وَأَشْفَقْنَ","root":"ش ف ق","rootLatin":"ş-f-k","meaning":"Bir şeyden korkmak, endişe etmek, titremek anlamındadır.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'eşfaka' fiilini 'korkmak, endişelenmek' olarak açıklar. Ayetteki 'eşfakne', göklerin, yerin ve dağların emanetin ağırlığından ve onu yerine getirememe endişesinden dolayı duydukları korkuyu ifade eder. (s. 280)"},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'işfâk'ın 'bir şeyden korkmakla birlikte ona şefkat duymak' anlamını taşıdığını belirtir. Ancak ayetteki bağlamda daha çok 'korku ve endişe' anlamı öne çıkar; emanetin gerektirdiği sorumluluğun büyüklüğü karşısında duyulan ürpertiyi ifade eder. (s. 109)"}]},{"word":"ظَلُومًا","root":"ظ ل م","rootLatin":"z-l-m","meaning":"Haksızlık eden, zulmeden, haddi aşan, kendine yazık eden anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'zulüm'ü 'bir şeyi ait olduğu yerin dışına koymak' olarak tanımlar. Ayetteki 'zalûmen' ifadesi, insanın emaneti yüklenmesine rağmen onu hakkıyla yerine getirmeyerek kendisine ve emanete haksızlık etmesini, haddi aşmasını ifade eder. (s. 521)"},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'zulüm' kavramını Kur'an'da 'Allah'ın koyduğu sınırları aşmak, adaletsizlik etmek' olarak ele alır. İnsanın 'zalûm' olarak nitelendirilmesi, emaneti üstlenmesine rağmen onu ihlal etme, Allah'ın haklarını çiğneme potansiyeline işaret eder. (s. 200-202)"}]},{"word":"جَهُولًا","root":"ج ه ل","rootLatin":"c-h-l","meaning":"Çok cahil, bilgisiz, bilmezlikten gelen, akılsızca davranan anlamındadır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'cehûl' kelimesini 'çok cahil, bilmezlikten gelen' olarak açıklar. Ayetteki 'cehûlen' ifadesi, insanın emanetin büyüklüğünü ve sonuçlarını tam olarak idrak edememesini, bu sorumluluğun gerektirdiği bilgi ve basiretten yoksunluğunu vurgular. (s. 363)"},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'cehl' kökünün 'bilgisizlik' ve 'bilgisizce davranma' anlamlarını taşıdığını belirtir. İnsanın 'cehûl' olarak nitelendirilmesi, emanetin gerektirdiği hikmet ve basiretten uzaklaşarak, sonuçlarını düşünmeden hareket etme eğilimine işaret eder. (s. 150)"}]}]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"إِنَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"Şüphesiz biz"},{"position":1,"surface":"نَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mahallen mansûb","gloss":"biz","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Nâsih harfin ismi"},{"position":2,"surface":"عَرَضْنَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ع-ر-ض","rootLatin":"'-r-d","lemma":"عَرَضَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"sunduk","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":2,"surface":"نَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Fâil olduğu için mahallen merfû","gloss":"biz","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Fâil"},{"position":3,"surface":"ٱلْأَمَانَةَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-م-ن","rootLatin":"a-m-n","lemma":"أَمَانَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"emaneti","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":4,"surface":"عَلَى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":5,"surface":"ٱلسَّمَـٰوَٰتِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-م-و","rootLatin":"s-m-w","lemma":"سَمَاء","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"göklere","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":6,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":6,"surface":"ٱلْأَرْضِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ر-ض","rootLatin":"a-r-d","lemma":"أَرْض","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki isme atfedildiği için mecrûr","gloss":"yere","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Ma'tûf"},{"position":7,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":7,"surface":"ٱلْجِبَالِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ج-ب-ل","rootLatin":"j-b-l","lemma":"جَبَل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki isme atfedildiği için mecrûr","gloss":"dağlara","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Ma'tûf"},{"position":8,"surface":"فَأَبَيْنَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ا-ب-ي","rootLatin":"a-b-y","lemma":"أَبَى","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"reddetiler","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":9,"surface":"أَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ki","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Bağlaç"},{"position":10,"surface":"يَحْمِلْنَهَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ح-م-ل","rootLatin":"h-m-l","lemma":"حَمَلَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Nûn-i nisve ile biten muzâri fiil olduğu için mebnî","gloss":"onu yüklenmelerini","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":10,"surface":"هَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هَا","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"onu","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":11,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":11,"surface":"أَشْفَقْنَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ش-ف-ق","rootLatin":"ş-f-q","lemma":"أَشْفَقَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"korktular","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":12,"surface":"مِنْهَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ondan"},{"position":12,"surface":"هَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هَا","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr","gloss":"ondan","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":13,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":13,"surface":"حَمَلَهَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ح-م-ل","rootLatin":"h-m-l","lemma":"حَمَلَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"onu yüklendi","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":13,"surface":"هَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هَا","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"onu","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":14,"surface":"ٱلْإِنسَـٰنُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ن-س","rootLatin":"a-n-s","lemma":"إِنْسَان","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"insan","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Fâil"},{"position":15,"surface":"إِنَّهُۥ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"şüphesiz o"},{"position":15,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mahallen mansûb","gloss":"o","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Nâsih harfin ismi"},{"position":16,"surface":"كَانَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Nâkıs","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"idi","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":17,"surface":"ظَلُومًۭا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ظ-ل-م","rootLatin":"z-l-m","lemma":"ظَلُوم","form":"Fa'ûl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Kâne'nin haberi olduğu için mansûb","gloss":"çok zalim","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâkıs fiilin haberi"},{"position":18,"surface":"جَهُولًۭا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ج-ه-ل","rootLatin":"j-h-l","lemma":"جَهُول","form":"Fa'ûl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mansûb","gloss":"çok cahil","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâkıs fiilin haberi"}]

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"İnnâ"},{"position":2,"translit":"‘aradnâ"},{"position":3,"translit":"l-emânete"},{"position":4,"translit":"‘alâ"},{"position":5,"translit":"ssemâvâti"},{"position":6,"translit":"vel-ardi"},{"position":7,"translit":"velcibâli"},{"position":8,"translit":"feebeyne"},{"position":9,"translit":"en"},{"position":10,"translit":"yahmilnehâ"},{"position":11,"translit":"ve eşfakne"},{"position":12,"translit":"minhâ"},{"position":13,"translit":"ve hamelehâ"},{"position":14,"translit":"l-insân(u)(s)"},{"position":15,"translit":"innehu"},{"position":16,"translit":"kâne"},{"position":17,"translit":"zalûmen"},{"position":18,"translit":"cehûlâ(n)"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Kıyâmet Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *33/72*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2** — Ahmed Avni Konuk · *33/72*
- **Gülşen-i Râz ve Şerhi (1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *33/72*
- **Gülşen-i Râz ve Şerhi (1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *33/72*
- **Zümer Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *33/72*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2** — Ahmed Avni Konuk · *33/72*
- **Kıyâmet Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *33/72*
- **Her Şey Merkezinde mi? — Hikâye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *33/72*
- **13 ve Hakîkat-i İlâhiyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *33/72*
- **Her Şey Merkezinde mi? — Hikâye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *33/72*
- **Haşr Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *33/72*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2** — Ahmed Avni Konuk · *33/72*