# Fâtır Sûresi, 1. Âyet (35:1)

>  ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ فَاطِرِ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ جَاعِلِ ٱلْمَلَـٰٓئِكَةِ رُسُلًا أُو۟لِىٓ أَجْنِحَةٍ مَّثْنَىٰ وَثُلَـٰثَ وَرُبَـٰعَ ۚ يَزِيدُ فِى ٱلْخَلْقِ مَا يَشَآءُ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ

*Elhamdu li(A)llâhi fâtiri-ssemâvâti vel-ardi câ'ili-lmelâ-iketi rusulen ulî ecnihatin meśnâ veśulâśe verubâ'(a)(c) yezîdu fî-lḣalki mâ yeşâ(u)(c) inna(A)llâhe ‘alâ kulli şey-in kadîr(un)*

**Meal (Diyanet):** Hamd, gökleri ve yeri yaratan, melekleri ikişer, üçer, dörder kanatlı elçiler yapan Allah'a mahsustur. O, yaratmada dilediğini artırır. Şüphesiz Allah'ın gücü her şeye hakkıyla yeter.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/35/1

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Fâtır Suresi'nin ilk ayeti, Allah'ın yaratıcı kudretini ve benzersizliğini vurgulamaktadır. Ayet, 'hamd' kavramıyla başlayarak Allah'ın gökleri ve yeri 'fâtır' oluşunu, melekleri 'rüsul' olarak 'câil' kılmasını ve 'halk'ı dilediği gibi artırmasını ele almaktadır. Bu kavramlar, Allah'ın mutlak yaratıcılığını ve kudretini dilbilimsel ve semantik derinliklerle ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"ٱلْحَمْدُ","root":"ح م د","rootLatin":"h-m-d","meaning":"Allah'a mahsus övgü, şükür ve yüceltme.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hamd, bir nimete karşılık veya bir güzellikten dolayı yapılan övgüdür. Şükürden daha geneldir ve hem nimet karşılığı hem de nimet olmaksızın yapılabilir. Bu ayetteki 'el-Hamd', tüm övgülerin yalnızca Allah'a ait olduğunu, O'nun zatına ve sıfatlarına layık olduğunu ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İzutsu'ya göre 'hamd', Kur'an'da Allah'a yöneltilen en temel övgü biçimidir. Yaratılışın mükemmelliği, Allah'ın kudreti ve lütfu karşısında insanın duyduğu hayranlık ve minnettarlığın ifadesidir. Ayetteki kullanımı, Allah'ın 'fâtır' ve 'câil' sıfatlarıyla ilişkilendirilerek O'nun yaratıcı gücüne duyulan saygıyı pekiştirir."}]},{"word":"فَاطِرِ","root":"ف ط ر","rootLatin":"f-t-r","meaning":"Yoktan var eden, eşsiz ve benzersiz bir şekilde yaratan.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Fâtır, bir şeyi örneği olmaksızın ilk defa yaratan demektir. 'Fâtırü's-semâvâti ve'l-ard' ifadesi, Allah'ın gökleri ve yeri daha önce bir benzeri olmaksızın, kendi kudretiyle ve benzersiz bir şekilde yarattığını gösterir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'fâtır' kelimesini 'ibtedee' (başlattı, ilk defa yaptı) anlamında kullanır. Bu, Allah'ın yaratma eyleminin özgünlüğünü ve O'nun yaratmada bir örneğe veya modele ihtiyaç duymadığını vurgular. Ayetteki bağlamda, Allah'ın gökleri ve yeri yoktan var eden, ilk ve tek yaratıcı olduğunu belirtir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Fatr, bir şeyi yarmak, açmak anlamına gelir. 'Fâtır' ise, bir şeyi ilk defa yaratan, ortaya çıkaran demektir. Göklerin ve yerin 'fâtırı' olmak, onların varlığını yokluktan yarıp çıkaran, ilk defa ve benzersiz bir şekilde yaratan anlamına gelir. Bu, Allah'ın yaratmadaki mutlak kudretini ve önceliğini ifade eder."}]},{"word":"جَاعِلِ","root":"ج ع ل","rootLatin":"c-'-l","meaning":"Kılan, yapan, tayin eden, dönüştüren.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Ceale fiili, bir şeyi bir halden başka bir hale dönüştürmek, bir şeyi bir şey olarak tayin etmek anlamlarına gelir. Ayetteki 'câili'l-melâiketi rusulâ' ifadesi, Allah'ın melekleri elçilik görevi için özel olarak yarattığını ve bu göreve tayin ettiğini belirtir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Ceale, hem 'halk' (yaratma) hem de 'sayrûret' (bir şeyi başka bir şeye dönüştürme) anlamlarını içerir. Burada melekleri 'rusul' (elçiler) kılması, onların yaratılış amacının ve fonksiyonunun Allah tarafından belirlendiğini, onlara bu görevin verildiğini ifade eder."}]},{"word":"رُسُلًا","root":"ر س ل","rootLatin":"r-s-l","meaning":"Elçiler, gönderilenler, Allah'ın emirlerini ileten varlıklar.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Resul, bir mesajı iletmek üzere gönderilen kişidir. Meleklerin 'rusul' olarak nitelendirilmesi, onların Allah ile insanlar veya diğer varlıklar arasında birer aracı, haberci ve elçi konumunda olduklarını gösterir. Onlar, Allah'ın iradesini ve emirlerini yerine getirmekle görevlidirler."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Resul kelimesi, 'irsâl' (gönderme) kökünden gelir. Meleklerin 'rusul' olması, onların Allah tarafından belirli görevler için gönderildiğini ve bu görevleri eksiksiz yerine getirdiklerini ifade eder. Ayetteki 'ikişer, üçer, dörder kanatlı' ifadesi, onların bu elçilik görevlerini yerine getirme kapasitelerini ve hızlarını sembolize eder."}]},{"word":"ٱلْخَلْقِ","root":"خ ل ق","rootLatin":"h-l-q","meaning":"Yaratma, yoktan var etme, bir şeyi ölçü ve düzen içinde meydana getirme.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Halk, bir şeyi takdir etmek, ölçmek ve sonra onu icat etmek demektir. Allah'ın 'halk'ı, O'nun her şeyi bir ölçüye göre, hikmetle ve yoktan var etmesidir. Ayetteki 'yaratmada dilediğini artırır' ifadesi, Allah'ın yaratma kudretinin sınırsızlığını ve dilediği gibi şekillendirme yeteneğini vurgular."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Halk, bir şeyi örneği olmaksızın, bir ölçü ve takdirle meydana getirmektir. Bu, Allah'ın yaratma eyleminin benzersizliğini ve O'nun her şeyi bir plan dahilinde var ettiğini gösterir. Ayetteki 'yaratmada dilediğini artırır' ifadesi, Allah'ın yaratma fiilinin sürekli ve dinamik olduğunu, O'nun kudretinin her an tecelli ettiğini belirtir."}]},{"word":"قَدِيرٌ","root":"ق د ر","rootLatin":"k-d-r","meaning":"Her şeye gücü yeten, mutlak kudret sahibi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Kadir, bir şeyi yapmaya gücü yeten demektir. Allah için kullanıldığında, O'nun her şeye mutlak surette gücünün yettiğini, hiçbir şeyin O'nu aciz bırakamayacağını ifade eder. Ayetteki 'İnne'llâhe alâ külli şey'in Kadîr' ifadesi, Allah'ın 'fâtır', 'câil' ve 'yaratmada artıran' sıfatlarının temelinde yatan mutlak kudretini vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İzutsu, 'kadir' kavramının Kur'an'da Allah'ın en temel sıfatlarından biri olduğunu belirtir. Bu sıfat, Allah'ın iradesinin ve eylemlerinin sınırsızlığını, O'nun her şeyi yapabilme yeteneğini ifade eder. Ayetteki bağlamda, Allah'ın gökleri ve yeri yaratması, melekleri elçi kılması ve yaratmada dilediğini artırması gibi tüm eylemlerinin 'Kadîr' sıfatının bir tecellisi olduğunu gösterir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["tevhid","yaratilis","melekler","esma-i-husna"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"ٱلْحَمْدُ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"h-m-d","rootLatin":"h-m-d","lemma":"حَمْد","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"hamd"},{"position":2,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":2,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"A-l-h","rootLatin":"A-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Allah"},{"position":3,"surface":"فَاطِرِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"f-t-r","rootLatin":"f-t-r","lemma":"فَاطِر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mecrûr","gloss":"yaratan"},{"position":4,"surface":"ٱلسَّمَـٰوَٰتِ","pos":"isim","posDetail":"Cemi Müennes Salim","root":"s-m-w","rootLatin":"s-m-w","lemma":"سَمَاء","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"gökler"},{"position":5,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":5,"surface":"ٱلْأَرْضِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"A-r-d","rootLatin":"A-r-d","lemma":"أَرْض","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki isme atfedildiği için mecrûr","gloss":"yer"},{"position":6,"surface":"جَاعِلِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"c-'-l","rootLatin":"j-'-l","lemma":"جَاعِل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mecrûr","gloss":"kılan"},{"position":7,"surface":"ٱلْمَلَـٰٓئِكَةِ","pos":"isim","posDetail":"Cemi Teksir","root":"m-l-k","rootLatin":"m-l-k","lemma":"مَلَائِكَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"melekler"},{"position":8,"surface":"رُسُلًا","pos":"isim","posDetail":"Cemi Teksir","root":"r-s-l","rootLatin":"r-s-l","lemma":"رَسُول","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"elçiler"},{"position":9,"surface":"أُو۟لِىٓ","pos":"isim","posDetail":"Cemi Teksir","root":"A-w-l","rootLatin":"A-w-l","lemma":"أُولُو","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mecrûr","gloss":"sahip"},{"position":10,"surface":"أَجْنِحَةٍۢ","pos":"isim","posDetail":"Cemi Teksir","root":"c-n-h","rootLatin":"j-n-h","lemma":"جَنَاح","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"kanatlar"},{"position":11,"surface":"مَّثْنَىٰ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat","root":"s-n-y","rootLatin":"s-n-y","lemma":"مَثْنَى","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mecrûr","gloss":"ikişer"},{"position":12,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":12,"surface":"ثُلَـٰثَ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat","root":"s-l-s","rootLatin":"s-l-s","lemma":"ثُلَاث","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki isme atfedildiği için mecrûr","gloss":"üçer"},{"position":13,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":13,"surface":"رُبَـٰعَ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat","root":"r-b-'-","rootLatin":"r-b-'-","lemma":"رُبَاع","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki isme atfedildiği için mecrûr","gloss":"dörder"},{"position":14,"surface":"يَزِيدُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"z-y-d","rootLatin":"z-y-d","lemma":"زَادَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Muzâri fiil nasb/cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"artırır"},{"position":15,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"içinde"},{"position":16,"surface":"ٱلْخَلْقِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"h-l-q","rootLatin":"h-l-q","lemma":"خَلْق","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yaratma"},{"position":17,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mebnî","gloss":"ne, şey"},{"position":18,"surface":"يَشَآءُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ş-y-A","rootLatin":"sh-y-A","lemma":"شَاءَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Muzâri fiil nasb/cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"diler"},{"position":19,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Müşebbehe bi'l-Fiil","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"doğrusu"},{"position":20,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"A-l-h","rootLatin":"A-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"Allah"},{"position":21,"surface":"عَلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":22,"surface":"كُلِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"k-l-l","rootLatin":"k-l-l","lemma":"كُلّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"her"},{"position":23,"surface":"شَىْءٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ş-y-A","rootLatin":"sh-y-A","lemma":"شَيْء","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"şey"},{"position":24,"surface":"قَدِيرٌۭ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"q-d-r","rootLatin":"q-d-r","lemma":"قَدِير","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"İnne'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"Kadir olandır"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **En'âm Sûresi** · *35/1*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8** — Ahmed Avni Konuk · *35/1*
- **Hac Sûresi** · *35/1*
- **TB. Fusûs Mukaddimesi (Cilt 180)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *35/1*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8** — Ahmed Avni Konuk · *35/1*
- **Fâtır Sûresi** · *35/1*
- **En'âm Sûresi** · *35/1*
- **Fâtır Sûresi** · *35/1*
- **Enbiyâ Sûresi** · *35/1*
- **Sâffât Sûresi** · *35/1*
- **En'âm Sûresi** · *35/1*
- **En'âm Sûresi** · *35/1*