# Fâtır Sûresi, 28. Âyet (35:28)

> وَمِنَ ٱلنَّاسِ وَٱلدَّوَآبِّ وَٱلْأَنْعَـٰمِ مُخْتَلِفٌ أَلْوَٰنُهُۥ كَذَٰلِكَ ۗ إِنَّمَا يَخْشَى ٱللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ ٱلْعُلَمَـٰٓؤُا۟ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌ غَفُورٌ

*Vemine-nnâsi ve-ddevâbbi vel-en'âmi muḣtelifun elvânuhu keżâlik(e)(k) innemâ yaḣşa(A)llâhe min ‘ibâdihi-l'ulemâ(u)(k) inna(A)llâhe ‘azîzun ġafûr(un)*

**Meal (Diyanet):** İnsanlardan, (yeryüzünde) hareket eden (diğer) canlılardan ve hayvanlardan yine böyle çeşitli renklerde olanlar vardır. Allah'a karşı ancak; kulları içinden alim olanlar derin saygı duyarlar. Şüphesiz Allah mutlak güç sahibidir, çok bağışlayandır.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/35/28

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Allah'ın yaratılışındaki çeşitliliği ve bu çeşitliliğin insan üzerindeki etkisini vurgularken, gerçek anlamda Allah'tan korkanların ilim sahipleri olduğunu belirtir. Ayet, farklı varlık türleri üzerinden Allah'ın kudretini ve ilmin önemini dilbilimsel bir derinlikle işler.","keyConcepts":[{"word":"ٱلنَّاسِ","root":"أ ن س","rootLatin":"e-n-s","meaning":"Bu bağlamda, akıl ve idrak sahibi olan insan türünü ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'insan' kelimesinin 'üns' (yakınlık, alışkanlık) kökünden geldiğini ve insanın diğer varlıklara göre daha sosyal ve ünsiyet kurmaya yatkın olduğunu belirtir. Ayetteki kullanımı, Allah'ın yaratılışındaki çeşitliliğin bir parçası olarak insanı diğer canlılardan ayırır ve onun düşünme yeteneğine işaret eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'insan'ı 'nasiye' (unutmak) kökünden de türetilebileceğini ve insanın unutkan bir varlık olduğunu ifade eder. Ancak ayetteki bağlamda, 'insan' genel olarak akıl sahibi varlık olarak ele alınır ve Allah'ın kudretini idrak etme potansiyeline sahip olanlara vurgu yapar."}]},{"word":"ٱلْأَنْعَـٰمِ","root":"ن ع م","rootLatin":"n-'-m","meaning":"Genel olarak deve, sığır, koyun ve keçi gibi evcil hayvanları ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'en'âm' kelimesinin Arapçada dört ayaklı evcil hayvanlar için kullanıldığını ve bu hayvanların insanlara fayda sağlayan, rızık ve binek olarak kullanılan varlıklar olduğunu belirtir. Ayetteki 'muhtelifun elvânuhû' (türlü türlü renktedirler) ifadesiyle birlikte, Allah'ın yaratılışındaki çeşitliliğin bu hayvanlar üzerindeki tecellisine dikkat çekilir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'en'âm'ın Kur'an'da genellikle 'nimet' kökünden türeyen bir anlam taşıdığını ve bu hayvanların insanlara Allah tarafından verilmiş bir nimet olduğunu ima ettiğini belirtir. Ayetteki bağlamda, bu nimetlerin renklerindeki farklılıklar Allah'ın kudretinin bir göstergesi olarak sunulur."}]},{"word":"مُخْتَلِفٌ","root":"خ ل ف","rootLatin":"h-l-f","meaning":"Farklı, çeşitli, birbirine benzemeyen anlamlarına gelir ve yaratılıştaki çeşitliliği vurgular.","sources":[{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Halebî, 'ihtilaf' kelimesinin 'hilaf' kökünden geldiğini ve zıtlık, farklılık anlamına geldiğini açıklar. Ayetteki 'muhtelifun elvânuhû' ifadesi, insanların, hayvanların ve davarların renklerinin, türlerinin ve özelliklerinin birbirinden farklı olduğunu, bunun da Allah'ın yaratma kudretinin bir delili olduğunu gösterir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'ihtilaf'ın bir şeyin diğerinden ayrılması, farklılaşması olduğunu belirtir. Ayetteki kullanımı, Allah'ın yaratılışındaki mükemmel düzen ve çeşitliliğin, aynı tür içinde bile farklılıklar barındırdığını ve bu farklılıkların bir tesadüf eseri olmadığını vurgular."}]},{"word":"يَخْشَى","root":"خ ش ي","rootLatin":"h-ş-y","meaning":"Allah'tan korkmak, O'na saygı duymak ve O'nun azametini idrak etmek anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'haşyet' kelimesinin 'korku' anlamına geldiğini, ancak bu korkunun bilgi ve idrakle birlikte gelen bir saygı ve tazim korkusu olduğunu belirtir. Ayetteki 'innemâ yahşallâhe min ibâdihil-ulemâu' ifadesi, gerçek korkunun cehaletten değil, Allah'ın azametini ve kudretini bilmekten kaynaklandığını vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'haşyet' kavramının Kur'an'da genellikle Allah'ın yüceliğini ve kudretini idrak edenlerin duyduğu derin saygı ve huşu ile eş anlamlı kullanıldığını ifade eder. Bu korku, sıradan bir korku değil, bilginin getirdiği bir ürperti ve teslimiyettir. Ayetteki bağlamda, ilim sahiplerinin Allah'a karşı duyduğu bu özel korku, onların üstünlüğünü gösterir."}]},{"word":"ٱلْعُلَمَـٰٓؤُا۟","root":"ع ل م","rootLatin":"'-l-m","meaning":"İlim sahibi olanlar, bilginler; Allah'ın kudretini ve azametini idrak edenler.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'âlim' kelimesinin 'ilim' kökünden geldiğini ve bir şeyi hakkıyla bilen, idrak eden kişi anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'ulemâ' ifadesi, sadece bilgi biriktirenleri değil, bu bilgiyi Allah'ın kudretini anlamak ve O'na karşı derin bir saygı duymak için kullananları kasteder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'ilim' kavramının Kur'an'da sadece teorik bilgiyi değil, aynı zamanda bu bilginin getirdiği hikmeti ve idraki de kapsadığını vurgular. Ayetteki 'ulemâ', Allah'ın yaratılışındaki mucizeleri ve ayetleri tefekkür ederek O'nun azametini kavrayan ve bu kavrayışla O'na karşı derin bir 'haşyet' duyan kişilerdir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["ilim-hikmet","takva","tabiat-ayetleri","esma-i-husna"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَمِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf + Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve, -den"},{"position":2,"surface":"ٱلنَّاسِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"n-w-s","rootLatin":"n-w-s","lemma":"نَاس","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"insanlar"},{"position":3,"surface":"وَٱلدَّوَآبِّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":3,"surface":"ٱلدَّوَآبِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"d-w-b","rootLatin":"d-w-b","lemma":"دَابَّة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki isme atfedildiği için mecrûr","gloss":"yürüyenler, hayvanlar"},{"position":4,"surface":"وَٱلْأَنْعَـٰمِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":4,"surface":"ٱلْأَنْعَـٰمِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"n-'-m","rootLatin":"n-'-m","lemma":"أَنْعَام","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki isme atfedildiği için mecrûr","gloss":"davarlar"},{"position":5,"surface":"مُخْتَلِفٌ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ḫ-l-f","rootLatin":"kh-l-f","lemma":"مُخْتَلِف","form":"İfti'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Mübteda-i muahhar olduğu için merfû","gloss":"türlü türlü, farklı"},{"position":6,"surface":"أَلْوَٰنُهُۥ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"l-w-n","rootLatin":"l-w-n","lemma":"لَوْن","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"İsm-i fâilin fâili olduğu için merfû","gloss":"renkleri"},{"position":6,"surface":"هُۥ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":7,"surface":"كَذَٰلِكَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Teşbih + İşaret İsmi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَذَلِكَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cer ve işaret ismi olduğu için mebnî","gloss":"böylece, bunun gibi"},{"position":8,"surface":"إِنَّمَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Hasr","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّمَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ancak, sadece"},{"position":9,"surface":"يَخْشَى","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ḫ-ş-y","rootLatin":"kh-sh-y","lemma":"خَشِيَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"korkar"},{"position":10,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"'-l-h","rootLatin":"'-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"Allah'tan"},{"position":11,"surface":"مِنْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-den"},{"position":12,"surface":"عِبَادِهِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"'-b-d","rootLatin":"'-b-d","lemma":"عَبْد","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kulları"},{"position":12,"surface":"هِ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":13,"surface":"ٱلْعُلَمَـٰٓؤُا۟","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"'-l-m","rootLatin":"'-l-m","lemma":"عَالِم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fiilin fâili olduğu için merfû","gloss":"bilginler"},{"position":14,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"şüphesiz"},{"position":15,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"'-l-h","rootLatin":"'-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"Allah"},{"position":16,"surface":"عَزِيزٌ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"'-z-z","rootLatin":"'-z-z","lemma":"عَزِيز","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"İnne'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"güçlüdür"},{"position":17,"surface":"غَفُورٌ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ġ-f-r","rootLatin":"gh-f-r","lemma":"غَفُور","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"İnne'nin ikinci haberi veya sıfat olduğu için merfû","gloss":"bağışlayandır"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10** — Ahmed Avni Konuk · *35/28*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10** — Ahmed Avni Konuk · *35/28*
- **Mü'minûn Sûresi** · *35/28*
- **Mü'minûn Sûresi** · *35/28*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10** — Ahmed Avni Konuk · *35/28*
- **Zümer Sûresi** · *35/28*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10** — Ahmed Avni Konuk · *35/28*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10** — Ahmed Avni Konuk · *35/28*
- **Kelime-i İshâkiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *35/28*
- **Fâtır Sûresi** · *35/28*
- **Fâtır Sûresi** · *35/28*
- **Zümer Sûresi** · *35/28*