# Fâtır Sûresi, 3. Âyet (35:3)

> يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱذْكُرُوا۟ نِعْمَتَ ٱللَّهِ عَلَيْكُمْ ۚ هَلْ مِنْ خَـٰلِقٍ غَيْرُ ٱللَّهِ يَرْزُقُكُم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلْأَرْضِ ۚ لَآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ فَأَنَّىٰ تُؤْفَكُونَ

*Yâ eyyuhâ-nnâsu-żkurû ni'meta(A)llâhi ‘aleykum(c) hel min ḣâlikin ġayru(A)llâhi yerzukukum mine-ssemâ-i vel-ard(i)(c) lâ ilâhe illâ huv(e)(s) feennâ tu/fekûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Ey insanlar! Allah'ın size olan nimetini hatırlayın. Allah'tan başka size göklerden ve yerden rızık veren bir yaratıcı var mı? O'ndan başka hiçbir ilah yoktur. O halde nasıl oluyor da haktan döndürülüyorsunuz?

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/35/3

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Fâtır Suresi'nin 3. ayeti, Allah'ın birliğini ve O'nun nimetlerini hatırlatarak insanları tefekküre davet etmektedir. Ayet, yaratma, rızıklandırma ve ilahlık kavramları üzerinden tevhid inancının temelini vurgulamaktadır.","keyConcepts":[{"word":"ٱذْكُرُوا۟","root":"ذ ك ر","rootLatin":"z-k-r","meaning":"Hatırlayın, anın, zikredin.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'zikr' kelimesini hem kalple hatırlama hem de dille ifade etme olarak açıklar. Ayetteki 'üzkurû' emri, Allah'ın nimetlerini sadece akılda tutmakla kalmayıp, şükranla dile getirmeyi ve O'nun kudretini tefekkür etmeyi ifade eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, zikri, unutkanlığın zıttı olarak tanımlar ve bir şeyi zihinde canlı tutma, hatırlama ve anma anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki bağlamda, Allah'ın nimetlerini unutmamak ve daima akılda tutarak şükretmek emredilmektedir."}]},{"word":"نِعْمَتَ","root":"ن ع م","rootLatin":"n-'-m","meaning":"Nimet, iyilik, lütuf.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'ni'met' kelimesini, Allah'ın kullarına bahşettiği her türlü iyilik ve lütuf olarak açıklar. Bu ayetteki 'ni'met' ifadesi, genel olarak Allah'ın insanlara verdiği tüm ihsanları, özellikle de yaratma ve rızıklandırma gibi temel lütufları kapsar."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ni'met'i, insanın faydalandığı, hoşlandığı ve kendisine ihsan edilen her şey olarak tanımlar. Ayetteki 'ni'metallah' ifadesi, Allah'ın insanlara bahşettiği sayısız lütfu, özellikle de hayatı, rızkı ve varoluşu hatırlatır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'ni'met' kavramının Kur'an'da sadece maddi iyilikleri değil, aynı zamanda manevi lütufları ve Allah'ın insanlara olan genel ihsanını da ifade ettiğini belirtir. Bu ayette, Allah'ın yaratıcı ve rızık verici sıfatlarının bir tezahürü olarak nimet vurgulanır."}]},{"word":"خَـٰلِقٍ","root":"خ ل ق","rootLatin":"h-l-k","meaning":"Yaratan, yoktan var eden.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'hâlık' kelimesini, bir şeyi örneksiz ve benzersiz bir şekilde var eden olarak açıklar. Ayetteki 'hel min hâlıkın ğayrullah' ifadesi, Allah'tan başka hiçbir varlığın gerçek anlamda yaratma gücüne sahip olmadığını vurgular."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'halk' kelimesinin, bir şeyi takdir etmek ve onu yoktan var etmek anlamlarına geldiğini belirtir. 'Hâlık', bu fiili gerçekleştiren, yani her şeyi bir ölçüye göre yaratan ve var eden demektir. Ayetteki soru, Allah'ın yaratmadaki eşsizliğini pekiştirir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'halk' kelimesinin, bir şeyi örneksiz ve benzersiz bir şekilde ortaya çıkarmak olduğunu ifade eder. 'Hâlık' ise bu fiili gerçekleştiren, yani her şeyi yoktan var eden ve şekil veren anlamına gelir. Ayetteki bağlamda, Allah'ın yaratmadaki tekliği ve eşsizliği vurgulanır."}]},{"word":"يَرْزُقُكُم","root":"ر ز ق","rootLatin":"r-z-k","meaning":"Sizi rızıklandırır, geçiminizi sağlar.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'rızk' kelimesini, Allah'ın canlılara verdiği her türlü geçim kaynağı olarak açıklar. Ayetteki 'yerzuku'kum' ifadesi, Allah'ın insanlara gökten (yağmur) ve yerden (bitkiler, ürünler) rızık sağladığını, yani tüm geçim kaynaklarının O'ndan geldiğini belirtir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'rızk'ı, Allah'ın canlılara bahşettiği ve onların yaşamlarını sürdürmeleri için gerekli olan her şey olarak tanımlar. Ayetteki 'yerzuku'kum' fiili, Allah'ın sürekli ve kesintisiz bir şekilde rızık veren olduğunu, bu rızkın kaynağının ise gök ve yer olduğunu ifade eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'rızk' kavramının Kur'an'da sadece maddi gıdaları değil, aynı zamanda manevi besinleri ve hayatın devamlılığı için gerekli olan her şeyi kapsadığını belirtir. Ayetteki 'yerzuku'kum' fiili, Allah'ın insanlara hayatlarını sürdürmeleri için gerekli olan tüm imkanları sağladığını vurgular."}]},{"word":"تُؤْفَكُونَ","root":"أ ف ك","rootLatin":"e-f-k","meaning":"Aldatılırsınız, saptırılırsınız, döndürülürsünüz.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'efk' kelimesinin, bir şeyi asıl yönünden çevirmek, saptırmak anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'tü'fekûn' ifadesi, insanların hakikatten, yani Allah'ın birliğinden ve O'nun nimetlerinden yüz çevirerek nasıl saptırıldıklarını veya aldatıldıklarını sorgular."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'efk' kelimesini, bir şeyi tersine çevirmek, yalan söylemek ve haktan saptırmak olarak açıklar. Ayetteki 'tü'fekûn' fiili, insanların tevhid inancından nasıl döndürüldüklerini, nasıl yanlış yola saptırıldıklarını ve aldatıldıklarını mecazi bir dille ifade eder."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'efk' kökünün, bir şeyi asıl yönünden çevirmek, yalan ve iftira atmak anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'tü'fekûn' ifadesi, insanların apaçık delillere rağmen nasıl haktan yüz çevirip batıla yöneldiklerini, yani nasıl aldatılıp saptırıldıklarını şaşkınlıkla sorar."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["tevhid","rizik","tabiat-ayetleri","yaratilis"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"يَـٰٓأَيُّهَا","pos":"harf","posDetail":"Nidâ Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"يَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Nidâ harfi olduğu için mebnî","gloss":"Ey"},{"position":2,"surface":"ٱلنَّاسُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"n-w-s","rootLatin":"n-w-s","lemma":"نَاس","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Nidâ harfinden sonra gelen münâdâ olduğu için merfû","gloss":"insanlar"},{"position":3,"surface":"ٱذْكُرُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"z-k-r","rootLatin":"z-k-r","lemma":"ذَكَرَ","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"anın"},{"position":4,"surface":"نِعْمَتَ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"n-'-m","rootLatin":"n-'-m","lemma":"نِعْمَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"nimeti"},{"position":5,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"a-l-h","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Allah'ın"},{"position":6,"surface":"عَلَيْكُمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"üzerinize"},{"position":6,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":7,"surface":"هَلْ","pos":"harf","posDetail":"İstifham Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هَلْ","form":"-","features":{},"irabReason":"İstifham harfi olduğu için mebnî","gloss":"mı"},{"position":8,"surface":"مِنْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"den"},{"position":9,"surface":"خَـٰلِقٍ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"h-l-q","rootLatin":"h-l-q","lemma":"خَالِق","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yaratan"},{"position":10,"surface":"غَيْرُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ġ-y-r","rootLatin":"g-y-r","lemma":"غَيْر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"başka"},{"position":11,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"a-l-h","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Allah'tan"},{"position":12,"surface":"يَرْزُقُكُم","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"r-z-q","rootLatin":"r-z-q","lemma":"رَزَقَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"rızıklandırır"},{"position":12,"surface":"كُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"sizi"},{"position":13,"surface":"مِّنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"den"},{"position":14,"surface":"ٱلسَّمَآءِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"s-m-w","rootLatin":"s-m-w","lemma":"سَمَاء","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"gökten"},{"position":15,"surface":"وَٱلْأَرْضِ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":15,"surface":"ٱلْأَرْضِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"a-r-d","rootLatin":"a-r-d","lemma":"أَرْض","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki mecrûr isme atfedildiği için mecrûr","gloss":"yerden"},{"position":16,"surface":"لَآ","pos":"harf","posDetail":"Nefy-i Cins Lâ'sı","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Nefy-i cins lâ'sı olduğu için mebnî","gloss":"yoktur"},{"position":17,"surface":"إِلَـٰهَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"a-l-h","rootLatin":"a-l-h","lemma":"إِلَٰه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Nefy-i cins lâ'sının ismi olduğu için mansûb","gloss":"tanrı"},{"position":18,"surface":"إِلَّا","pos":"harf","posDetail":"İstisnâ Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"İstisnâ harfi olduğu için mebnî","gloss":"ancak"},{"position":19,"surface":"هُوَ","pos":"isim","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"O"},{"position":20,"surface":"فَأَنَّىٰ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"o halde"},{"position":20,"surface":"أَنَّىٰ","pos":"harf","posDetail":"İstifham İsmi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَّى","form":"-","features":{},"irabReason":"İstifham ismi olduğu için mebnî","gloss":"nasıl"},{"position":21,"surface":"تُؤْفَكُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"a-f-k","rootLatin":"a-f-k","lemma":"أَفَكَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Meçhul","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"döndürülürsünüz"}]