# Fâtır Sûresi, 39. Âyet (35:39)

> هُوَ ٱلَّذِى جَعَلَكُمْ خَلَـٰٓئِفَ فِى ٱلْأَرْضِ ۚ فَمَن كَفَرَ فَعَلَيْهِ كُفْرُهُۥ ۖ وَلَا يَزِيدُ ٱلْكَـٰفِرِينَ كُفْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ إِلَّا مَقْتًا ۖ وَلَا يَزِيدُ ٱلْكَـٰفِرِينَ كُفْرُهُمْ إِلَّا خَسَارًا

*Huve-lleżî ce'alekum ḣalâ-ife fî-l-ard(i)(c) femen kefera fe'aleyhi kufruh(u)(s) velâ yezîdu-lkâfirîne kufruhum ‘inde rabbihim illâ maktâ(en)(s) velâ yezîdu-lkâfirîne kufruhum illâ ḣasârâ(n)*

**Meal (Diyanet):** O, sizi yeryüzünde halifeler kılandır. Artık kim inkar ederse inkarı kendi aleyhinedir. İnkarcıların inkarı, Rableri katında ancak uğrayacakları gazabı artırır. İnkarcıların inkarı, ancak ziyanlarını arttırır.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/35/39

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Fâtır Suresi'nin 39. ayeti, Allah'ın insanı yeryüzünde halife kılışını ve inkarcılığın sonuçlarını ele almaktadır. Ayet, 'halifelik', 'küfür' ve 'hüsran' gibi temel kavramlar üzerinden insanın sorumluluğunu ve inkarın ahiretteki karşılığını vurgular.","keyConcepts":[{"word":"جَعَلَكُمْ","root":"ج ع ل","rootLatin":"c-a-l","meaning":"Allah'ın insanı yeryüzünde belirli bir konuma, yani halifeliğe getirmesi, tayin etmesi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Ce'l (جعل) kelimesi, bir şeyi bir halden başka bir hale dönüştürmek, bir şeyi yaratmak veya bir şeyi bir şey yerine koymak anlamlarına gelir. Bu ayetteki 'ce'alekom' ifadesi, Allah'ın insanı yeryüzünde halife olarak tayin etmesi, yani ona belirli bir yetki ve sorumluluk vermesi anlamındadır (el-Müfredât, s. 195)."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ce'l (جعل) fiili, Kur'an'da 'kılmak', 'yapmak', 'yaratmak' gibi anlamlarda kullanılır. Burada 'ce'alekom halâife' ifadesi, Allah'ın insanları yeryüzünde birbirinin yerine geçecek, idare edecek varlıklar kılması demektir (Mecâzü'l-Kur'ân, I, 260)."}]},{"word":"خَلَـٰٓئِفَ","root":"خ ل ف","rootLatin":"h-l-f","meaning":"Yeryüzünde Allah'ın vekili, temsilcisi olarak birbirinin yerine geçen, idare eden varlıklar.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Halife (خليفة), bir başkasının yerine geçen, onun ardından gelen veya onun adına iş gören demektir. 'Halâife' (خَلَـٰٓئِفَ) ise bunun çoğuludur ve ayetteki bağlamda, Allah'ın yeryüzündeki hükümlerini uygulayan, nesilden nesile birbirinin yerine geçerek yeryüzünü imar eden insan topluluklarını ifade eder (el-Müfredât, s. 293)."},{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Halife kelimesi, 'birinin yerine geçmek' kökünden gelir. Ayetteki 'halâife fi'l-ard' ifadesi, Allah'ın insanları yeryüzünde birbirinin yerine geçiren, nesilden nesile devam eden ve yeryüzünü imar etmekle görevli kıldığı varlıklar olarak tanımlar (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân, s. 360)."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Halife kavramı, Kur'an'da insanın yeryüzündeki özel statüsünü ve sorumluluğunu ifade eder. İnsan, Allah'ın yeryüzündeki vekili olarak yaratılmış, ona belirli bir otorite ve imar etme görevi verilmiştir. Bu, sadece ardıllık değil, aynı zamanda ilahi iradenin yeryüzünde temsilidir (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar, s. 180-185)."}]},{"word":"كَفَرَ","root":"ك ف ر","rootLatin":"k-f-r","meaning":"Allah'ın nimetlerini örtmek, inkar etmek, nankörlük etmek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Küfr (كفر) kelimesinin asıl anlamı 'örtmek'tir. Bu, hem nimeti örtmek (nankörlük), hem de hakkı örtmek (inkar) şeklinde tezahür eder. Ayetteki 'men kefera' (فَمَن كَفَرَ) ifadesi, Allah'ın varlığını, birliğini ve gönderdiği hakikatleri inkar eden kişiyi tanımlar (el-Müfredât, s. 715)."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Küfr (كفر), Allah'ın nimetlerini gizlemek, şükretmemek ve O'nun varlığını, birliğini veya peygamberlerini inkar etmektir. Ayetteki 'küfrühû' (كُفْرُهُۥ) ifadesi, inkar edenin bu eyleminin kendi aleyhine olacağını, yani cezasını çekeceğini vurgular (Basâiru Zevi't-Temyîz, IV, 396)."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Küfr, Kur'an'ın temel kavramlarından biridir ve 'iman'ın zıddıdır. Sadece bir inançsızlık değil, aynı zamanda Allah'ın lütuflarına karşı nankörlük ve O'nun mesajını reddetme eylemidir. Bu ayette, küfrün sadece dünyevi değil, ahirette de olumsuz sonuçları olacağı belirtilir (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar, s. 120-125)."}]},{"word":"مَقْتًا","root":"م ق ت","rootLatin":"m-q-t","meaning":"Allah'ın inkarcılara duyduğu şiddetli gazap ve nefret.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Makt (مقت), şiddetli buğz ve nefret demektir. Kur'an'da genellikle Allah'ın, hoşnut olmadığı, isyan eden ve inkar eden kullarına karşı duyduğu şiddetli gazabı ifade eder. Ayetteki 'illâ maktan' (إِلَّا مَقْتًا) ifadesi, inkarcıların küfrünün Rableri katında sadece gazabı artıracağını belirtir (el-Müfredât, s. 763)."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Makt (مقت), Allah'ın inkar edenlere karşı duyduğu şiddetli öfke ve gazaptır. Bu kelime, sadece bir hoşnutsuzluk değil, aynı zamanda bir ceza ve uzaklaştırma anlamı taşır. Ayette, inkarcılığın Allah katında gazabı artırmaktan başka bir şeye yaramayacağı vurgulanır (Mecâzü'l-Kur'ân, II, 160)."}]},{"word":"خَسَارًا","root":"خ س ر","rootLatin":"h-s-r","meaning":"Kaybetmek, ziyana uğramak, ahiretteki ebedi azaba duçar olmak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Husr (خسر) veya husrân (خسران), sermayeyi kaybetmek, ziyana uğramak demektir. Kur'an'da genellikle ahiret hayatında kurtuluşu kaybetmek, ebedi azaba duçar olmak anlamında kullanılır. Ayetteki 'illâ hasâran' (إِلَّا خَسَارًا) ifadesi, inkarcıların küfrünün onlara sadece ahiretteki büyük bir kayıp ve ziyan getireceğini vurgular (el-Müfredât, s. 288)."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Husrân (خسران), bir kimsenin kendisi için faydalı olan şeyi kaybetmesi, zarara uğramasıdır. Dinî bağlamda ise, ahiret saadetini kaybetmek ve cehenneme müstahak olmaktır. Bu ayette, inkarcıların küfrünün onlara sadece ebedi bir kayıp ve hüsran getireceği açıkça belirtilmiştir (el-Külliyyât, s. 409)."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Hüsran kavramı, Kur'an'da genellikle dünya ve ahiret dengesinde kişinin yanlış tercihler yaparak nihai kurtuluşu kaybetmesini ifade eder. İnkar edenler, Allah'ın kendilerine verdiği ömrü ve nimetleri doğru değerlendiremeyerek, ahiretteki ebedi mutluluğu yitirirler ki bu da en büyük hüsrandır (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi, s. 210-212)."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kufur-sirk","insanin-yaratilisi","ahiret-mukafat","hidayet-dalalet"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"هُوَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mebnî","gloss":"O"},{"position":2,"surface":"ٱلَّذِى","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِى","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Haber olduğu için mebnî","gloss":"ki o"},{"position":3,"surface":"جَعَلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ج-ع-ل","rootLatin":"j-'-l","lemma":"جَعَلَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"kıldı"},{"position":3,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mebnî","gloss":"sizi"},{"position":4,"surface":"خَلَـٰٓئِفَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil Cemi","root":"خ-ل-ف","rootLatin":"kh-l-f","lemma":"خَلِيفَة","form":"-","features":{"number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"İkinci mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"halifeler"},{"position":5,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"içinde"},{"position":6,"surface":"ٱلْأَرْضِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ر-ض","rootLatin":"a-r-d","lemma":"أَرْض","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yeryüzü"},{"position":7,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"o halde"},{"position":7,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mebnî","gloss":"kim"},{"position":8,"surface":"كَفَرَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-ف-ر","rootLatin":"k-f-r","lemma":"كَفَرَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Şart fiili olduğu için mebnî","gloss":"inkar ederse"},{"position":9,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Cevap Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"o zaman"},{"position":9,"surface":"عَلَيْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":9,"surface":"هِ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mebnî","gloss":"onun"},{"position":10,"surface":"كُفْرُ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ك-ف-ر","rootLatin":"k-f-r","lemma":"كُفْر","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Mübteda-i muahhar olduğu için merfû","gloss":"inkarı"},{"position":10,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mebnî","gloss":"onun"},{"position":11,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":11,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":12,"surface":"يَزِيدُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ز-ي-د","rootLatin":"z-y-d","lemma":"زَادَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"artırır"},{"position":13,"surface":"ٱلْكَـٰفِرِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil Cemi","root":"ك-ف-ر","rootLatin":"k-f-r","lemma":"كَافِر","form":"-","features":{"number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"inkarcıları"},{"position":14,"surface":"كُفْرُ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ك-ف-ر","rootLatin":"k-f-r","lemma":"كُفْر","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"inkarları"},{"position":14,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mebnî","gloss":"onların"},{"position":15,"surface":"عِندَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf","root":"ع-ن-د","rootLatin":"'-n-d","lemma":"عِنْدَ","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Zarf olduğu için mansûb","gloss":"katında"},{"position":16,"surface":"رَبِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Rabbi"},{"position":16,"surface":"هِمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mebnî","gloss":"onların"},{"position":17,"surface":"إِلَّا","pos":"harf","posDetail":"İstisna Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ancak"},{"position":18,"surface":"مَقْتًۭا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"م-ق-ت","rootLatin":"m-q-t","lemma":"مَقْت","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"gazabı"},{"position":19,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":19,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":20,"surface":"يَزِيدُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ز-ي-د","rootLatin":"z-y-d","lemma":"زَادَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"artırır"},{"position":21,"surface":"ٱلْكَـٰفِرِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil Cemi","root":"ك-ف-ر","rootLatin":"k-f-r","lemma":"كَافِر","form":"-","features":{"number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"inkarcıları"},{"position":22,"surface":"كُفْرُ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ك-ف-ر","rootLatin":"k-f-r","lemma":"كُفْر","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"inkarları"},{"position":22,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mebnî","gloss":"onların"},{"position":23,"surface":"إِلَّا","pos":"harf","posDetail":"İstisna Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ancak"},{"position":24,"surface":"خَسَارًۭا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"خ-س-ر","rootLatin":"kh-s-r","lemma":"خَسَار","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"hüsran"}]