# Sâffât Sûresi, 102. Âyet (37:102)

> فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ ٱلسَّعْىَ قَالَ يَـٰبُنَىَّ إِنِّىٓ أَرَىٰ فِى ٱلْمَنَامِ أَنِّىٓ أَذْبَحُكَ فَٱنظُرْ مَاذَا تَرَىٰ ۚ قَالَ يَـٰٓأَبَتِ ٱفْعَلْ مَا تُؤْمَرُ ۖ سَتَجِدُنِىٓ إِن شَآءَ ٱللَّهُ مِنَ ٱلصَّـٰبِرِينَ

*Felemmâ belaġa me'ahu-ssa'ye kâle yâ buneyye innî erâ fî-lmenâmi ennî eżbehuke fenzur mâżâ terâ(c) kâle yâ ebeti-f'al mâ tu/mer(u)(s) setecidunî in şâa(A)llâhu mine-ssâbirîn(e)*

**Meal (Diyanet):** Çocuk kendisiyle birlikte koşup yürüyecek yaşa gelince İbrahim ona, "Yavrum, ben rüyamda seni boğazladığımı gördüm. Düşün bakalım, ne dersin?" dedi. O da, "Babacığım, emrolunduğun şeyi yap. İnşaallah beni sabredenlerden bulacaksın" dedi.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/37/102

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Sâffât Suresi 102. ayet, Hz. İbrahim'in rüyasını ve oğlu İsmail'in teslimiyetini konu alır. Ayet, 'sa'y' (çabalama/yürüme), 'menâm' (rüya), 'ezbehuke' (seni boğazlıyorum) ve 'sâbirîn' (sabredenler) gibi kavramlar üzerinden ilahi emre itaati ve tevekkülü dilbilimsel bir derinlikle işler.","keyConcepts":[{"word":"ٱلسَّعْىَ","root":"س ع ى","rootLatin":"s-a-y","meaning":"Ayette, çocuğun babasıyla birlikte yürüme, koşuşturma ve hayatın çabasına katılma yaşına gelmesini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'sa'y' kelimesini hızlı yürüme, koşma ve bir amaca ulaşmak için gösterilen çaba olarak tanımlar. Bu ayetteki kullanımı, İsmail'in babasıyla birlikte hareket edebilecek, onunla koşuşturabilecek ve hayatın yükünü paylaşabilecek bir yaşa gelmesini, yani fiziksel ve zihinsel olgunluğa erişmesini ifade eder. (el-Müfredât, s. 403)"},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'sa'y' kelimesinin mecazi anlamlarına da değinir. Burada 'بلغ معه السعي' ifadesi, çocuğun babasıyla birlikte iş yapabilecek, onunla beraber hareket edebilecek ve sorumluluk alabilecek bir çağa ulaşmasını, yani 'çalışma ve çabalama yaşına gelmesini' mecazi olarak anlatır. (Mecâzü'l-Kur'ân, c. 2, s. 189)"},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'sa'y' kavramının Kur'an'da sadece fiziksel bir hareketi değil, aynı zamanda bir amaca yönelik gayreti ve çabayı da ifade ettiğini belirtir. Bu bağlamda, İsmail'in 'sa'y' yaşına gelmesi, onun artık babasının dini ve ahlaki öğretilerini anlayabilecek, onunla birlikte ibadet edebilecek ve ilahi emirlere karşı bilinçli bir duruş sergileyebilecek olgunluğa eriştiğini gösterir. (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar, s. 205)"}]},{"word":"ٱلْمَنَامِ","root":"ن و م","rootLatin":"n-v-m","meaning":"Hz. İbrahim'in ilahi bir mesajı aldığı rüya halini ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'menâm' kelimesini 'uyku' ve 'uykuda görülen şey' yani 'rüya' olarak açıklar. Bu ayetteki 'menâm', sıradan bir rüya olmayıp, peygamberlerin rüyalarının vahiy niteliği taşıması sebebiyle ilahi bir emir ve mesajın iletildiği özel bir durumu ifade eder. (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân, s. 379)"},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'nevm' (uyku) kökünden gelen 'menâm'ın, hem uyku halini hem de uykuda görülenleri kapsadığını belirtir. Peygamberlerin rüyaları, Allah'tan gelen ilahi bir bildirim olduğu için, Hz. İbrahim'in bu rüyası da kesinlik ifade eden bir emir olarak kabul edilir. (el-Müfredât, s. 496)"},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'menâm' kelimesinin Kur'an'daki kullanımında, bazen sadece uyku halini, bazen de bu hal içinde görülen ve geleceğe dair işaretler taşıyan rüyaları ifade ettiğini belirtir. Hz. İbrahim'in rüyası, peygamberlik makamının bir gereği olarak, ilahi iradenin bir tecellisi ve bağlayıcı bir emir niteliğindedir. (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi, s. 287)"}]},{"word":"أَذْبَحُكَ","root":"ذ ب ح","rootLatin":"z-b-h","meaning":"Hz. İbrahim'in rüyasında oğlunu kurban etme eylemini ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'zebh' kelimesinin boğazlamak, kesmek anlamına geldiğini ve genellikle hayvanların kurban edilmesi veya kesilmesi için kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'ezbehuke' ifadesi, Hz. İbrahim'in rüyasında oğlunu Allah yolunda kurban etme emrini görmesini, yani en değerli varlığını feda etmeye çağrılmasını anlatır. (Nüzhetü'l-Kulûb, s. 195)"},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'zebh' kelimesinin Kur'an'da hem gerçek anlamda kesme hem de mecazi olarak bir şeyi tamamen ortadan kaldırma anlamında kullanıldığını ifade eder. Burada ise, ilahi bir emir olarak, Hz. İbrahim'den oğlunu fiilen kurban etmesi istenmektedir, bu da imtihanın büyüklüğünü gösterir. (Umdetü'l-Huffâz, c. 1, s. 308)"},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'zebh' kavramının Kur'an'da sadece fiziksel bir eylem olmanın ötesinde, Allah'a tam bir teslimiyetin ve fedakarlığın sembolü olarak kullanıldığını vurgular. Hz. İbrahim'in rüyasında oğlunu 'boğazladığını' görmesi, onun Allah'ın emrine karşı mutlak itaatini ve en büyük fedakarlığı yapmaya hazır olduğunu gösterir. (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar, s. 187)"}]},{"word":"ٱلصَّـٰبِرِينَ","root":"ص ب ر","rootLatin":"s-b-r","meaning":"İlahi emre karşı sabır ve teslimiyet gösterenleri ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'sabr' kelimesini nefsi hoş olmayan şeylerden alıkoymak, sıkıntı ve musibetlere karşı dayanıklılık göstermek olarak açıklar. İsmail'in 'sabredenlerden olacağım' demesi, babasının gördüğü rüyanın gerektirdiği büyük fedakarlığa karşı tam bir teslimiyet ve metanet göstereceğini ifade eder. (el-Müfredât, s. 469)"},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'sabr'ın, nefsi şikayetten alıkoymak ve musibetlere karşı direnç göstermek olduğunu belirtir. İsmail'in bu ifadesi, sadece fiziksel acıya dayanmak değil, aynı zamanda ilahi emre karşı kalben ve ruhen tam bir rıza gösterme ve tevekkül içinde olma halini yansıtır. (Basâiru Zevi't-Temyîz, c. 3, s. 367)"},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'sabr' kavramının Kur'an'da sadece pasif bir dayanıklılık değil, aynı zamanda aktif bir irade ve Allah'a güvenle zorluklara göğüs germe anlamı taşıdığını belirtir. İsmail'in 'sabredenlerden olacağım' sözü, onun ilahi iradeye karşı tam bir teslimiyetle, bilinçli ve kararlı bir şekilde bu büyük imtihanı kabul ettiğini gösterir. (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar, s. 165)"},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'sabr'ı, nefsi arzu ve şehvetlerden, dilini şikayetten, uzuvlarını da isyandan alıkoymak olarak tanımlar. İsmail'in cevabı, bu tanımın tüm veçhelerini kapsar; hem babasının emrine itaat, hem de kendi canını feda etme konusunda hiçbir tereddüt göstermemesi, onun sabrının zirvesini temsil eder. (el-Külliyyât, s. 556)"}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kissa-ibrahim","sabir","imtihan-bela","peygamberlik"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"فَلَمَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf + Harf-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَلَمَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve ne zaman ki"},{"position":2,"surface":"بَلَغَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ب-ل-غ","rootLatin":"b-l-gh","lemma":"بَلَغَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"ulaştı"},{"position":3,"surface":"مَعَهُ","pos":"harf","posDetail":"Zarf-ı Mekan + Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَعَ","form":"-","features":{"irab":"Mansûb"},"irabReason":"Zarf olduğu için mansûb","gloss":"onunla birlikte"},{"position":3,"surface":"هُ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"o"},{"position":4,"surface":"ٱلسَّعْىَ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"س-ع-ي","rootLatin":"s-'-y","lemma":"سَعْي","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"koşma, çabalama"},{"position":5,"surface":"قَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dedi"},{"position":6,"surface":"يَـٰبُنَىَّ","pos":"harf","posDetail":"Nida Harfi + İsim + Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"يَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ey"},{"position":6,"surface":"بُنَىَّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ن-ي","rootLatin":"b-n-y","lemma":"اِبْن","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Münada olduğu için mansûb","gloss":"oğulcuğum"},{"position":6,"surface":"ي","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"benim"},{"position":7,"surface":"إِنِّىٓ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid + Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"muhakkak ki"},{"position":7,"surface":"ي","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"ben"},{"position":8,"surface":"أَرَىٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ر-أ-ي","rootLatin":"r-'-y","lemma":"رَأَى","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"görüyorum"},{"position":9,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"içinde"},{"position":10,"surface":"ٱلْمَنَامِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-و-م","rootLatin":"n-w-m","lemma":"مَنَام","form":"Mef'al","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"uyku"},{"position":11,"surface":"أَنِّىٓ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid + Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ki ben"},{"position":11,"surface":"ي","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Enne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"ben"},{"position":12,"surface":"أَذْبَحُكَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri + Muttasıl Zamir","root":"ذ-ب-ح","rootLatin":"dh-b-h","lemma":"ذَبَحَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"seni boğazlıyorum"},{"position":12,"surface":"كَ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"seni"},{"position":13,"surface":"فَٱنظُرْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf + Fiil-i Emir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"o halde"},{"position":13,"surface":"ٱنظُرْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ن-ظ-ر","rootLatin":"n-z-r","lemma":"نَظَرَ","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"bak, düşün"},{"position":14,"surface":"مَاذَا","pos":"harf","posDetail":"İstifham Edatı","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَاذَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ne"},{"position":15,"surface":"تَرَىٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ر-أ-ي","rootLatin":"r-'-y","lemma":"رَأَى","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"görüyorsun, dersin"},{"position":16,"surface":"قَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dedi"},{"position":17,"surface":"يَـٰٓأَبَتِ","pos":"harf","posDetail":"Nida Harfi + İsim + Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"يَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ey"},{"position":17,"surface":"أَبَتِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ب-و","rootLatin":"a-b-w","lemma":"أَب","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Münada olduğu için mansûb","gloss":"babacığım"},{"position":18,"surface":"ٱفْعَلْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ف-ع-ل","rootLatin":"f-'-l","lemma":"فَعَلَ","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"yap"},{"position":19,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"şey"},{"position":20,"surface":"تُؤْمَرُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"أ-م-ر","rootLatin":"a-m-r","lemma":"أَمَرَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Meçhul","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"emrolunursun"},{"position":21,"surface":"سَتَجِدُنِىٓ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstikbal + Fiil-i Muzâri + Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"سَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"yakında"},{"position":21,"surface":"تَجِدُنِىٓ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"و-ج-د","rootLatin":"w-j-d","lemma":"وَجَدَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"bulacaksın"},{"position":21,"surface":"نِىٓ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"beni"},{"position":22,"surface":"إِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"eğer"},{"position":23,"surface":"شَآءَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ش-ي-أ","rootLatin":"sh-y-'","lemma":"شَاءَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dilerse"},{"position":24,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":25,"surface":"مِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"den, dan"},{"position":26,"surface":"ٱلصَّـٰبِرِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ص-ب-ر","rootLatin":"s-b-r","lemma":"صَابِر","form":"Fâ'il","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sabredenler"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **NECDET ARDIÇ’IN TASAVVUF ANLAYIŞINDA  SEYR-Ü SÜLUK MERTEBELERİ - Lisans Tezi** — Yavuz Burak Kır · *37/100-111*
- **Fecr Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *37/100-111*
- **Bakara Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *37/100-111*
- **Bakara Dosyası** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *37/100-111*
- **İrfan Mektebi ve Hakk Yolu** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *37/100-111*
- **Fecr Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *37/100-111*
- **Bakara Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *37/100-111*
- **Bakara Dosyası** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *37/100-111*
- **İrfan Mektebi ve Hakk Yolu** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *37/100-111*
- **Hac Sûresi** · *es-Sâffât 37/100-110*
- **Hac Sûresi** · *es-Sâffât 37/100-110*
- **A'lâ ve Gâşiye Sûreleri** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *es-Sâffât 37/100-110*