# Sâffât Sûresi, 138. Âyet (37:138)

> وَبِٱلَّيْلِ ۗ أَفَلَا تَعْقِلُونَ

*Vebilleyl(i)(k) efelâ ta'kilûn(e)*

**Meal (Diyanet):** (137-138) Şüphesiz sizler (yolculuklarınız sırasında) sabah akşam onların (harap olmuş) yurtlarına uğrayıp duruyorsunuz. Hala düşünmeyecek misiniz?

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/37/138

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, geçmiş kavimlerin helak olduğu yerlerden ibret alınması gerektiğini vurgulayarak, 'akletme' fiili üzerinden insanları düşünmeye ve ders çıkarmaya davet etmektedir. Ayet, zaman ve mekan bağlamında ibret almanın önemini 'gece' kavramıyla pekiştirmektedir.","keyConcepts":[{"word":"بِٱلَّيْلِ","root":"ل ي ل","rootLatin":"l-y-l","meaning":"Ayette 'gece' anlamında kullanılmış olup, genellikle karanlık, örtücü ve dinlenme zamanını ifade eder; burada ise ibret alınacak mekanların geçildiği zaman dilimlerinden birini belirtir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'leyl' (gece) kelimesinin 'örtmek, gizlemek' anlamındaki 'lâl' kökünden geldiğini belirtir. Kur'an'da genellikle dinlenme, sükûnet ve tefekkür zamanı olarak zikredilir. Bu ayette ise, geçmiş kavimlerin harabelerinin görüldüğü, ibret alınması gereken zaman dilimlerinden biri olarak zikredilmiştir, gündüzle birlikte bir bütünlük arz eder. (el-Müfredât, s. 740)"},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'leyl' kelimesinin Kur'an'daki kullanımlarında genellikle Allah'ın kudretine işaret eden bir ayet olduğunu ve insanların tefekkür etmesi için bir fırsat sunduğunu ifade eder. Burada ise, helak olan kavimlerin yurtlarından geçişin gece de devam ettiğini, dolayısıyla ibret alma fırsatının sürekli olduğunu vurgular. (Nüzhetü'l-Kulûb, s. 549)"}]},{"word":"تَعْقِلُونَ","root":"ع ق ل","rootLatin":"a-q-l","meaning":"Akletmek, düşünmek, idrak etmek ve sonuç çıkarmak anlamında kullanılmıştır; geçmiş kavimlerin akıbetinden ders çıkarma yeteneğini ifade eder.","sources":[{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'akl' kavramının Kur'an'da sadece entelektüel bir yetenekten ziyade, doğruyu yanlıştan ayırma, olaylardan ders çıkarma ve Allah'ın ayetleri üzerinde derinlemesine düşünme yeteneği olarak kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'akletmez misiniz?' ifadesi, geçmiş kavimlerin helakından ibret alarak doğru yolu bulma çağrısıdır. (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar, s. 219-221)"},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'akl' kelimesinin kökeninde 'bağlamak, tutmak' anlamı olduğunu ve bu bağlamda aklın, insanı kötü fiillerden alıkoyan ve doğruya yönlendiren bir güç olduğunu ifade eder. Ayetteki 'akletmez misiniz?' sorusu, geçmiş kavimlerin akıbetini görüp de bundan ders çıkarmayanların, akıllarını gereği gibi kullanmadıklarına bir serzeniş ve uyarıdır. (el-Müfredât, s. 583)"},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'akl' kavramının Kur'an'da genellikle 'tefekkür etmek, idrak etmek, anlamak ve sonuç çıkarmak' anlamlarında kullanıldığını vurgular. Bu ayetteki kullanım, sadece görmekle kalmayıp, görülenlerden hareketle doğru sonuçlara ulaşma ve geleceğe yönelik doğru kararlar alma yeteneğine işaret eder. (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi, s. 187)"}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kissa-gecmis-kavimler","tabiat-ayetleri","ilim-hikmet"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":1,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ile","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":1,"surface":"ٱلَّيْلِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ل-ي-ل","rootLatin":"l-y-l","lemma":"لَيْل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"gece","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":2,"surface":"أَ","pos":"harf","posDetail":"İstifham Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"mi","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"İstifhâm edatı"},{"position":2,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"o halde","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":2,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Nefiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"değil","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":3,"surface":"تَعْقِلُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-ق-ل","rootLatin":"ʿ-q-l","lemma":"عَقَلَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edici bir edat bulunmadığı için merfû","gloss":"akletmez misiniz","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâri fiil"}]

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Vebilleyl(i)(k)"},{"position":2,"translit":"efelâ"},{"position":3,"translit":"ta'kilûn(e)"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Sâffât Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *37/137-138*
- **Sâffât Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *37/137-138*