# Sâffât Sûresi, 140. Âyet (37:140)

> إِذْ أَبَقَ إِلَى ٱلْفُلْكِ ٱلْمَشْحُونِ

*İż ebeka ilâ-lfulki-lmeşhûn(i)*

**Meal (Diyanet):** Hani o kaçıp yüklü gemiye binmişti.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/37/140

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Sâffât Suresi 140. ayet, Hz. Yunus'un (a.s.) kıssasından bir kesit sunarak, onun dolu bir gemiye kaçışını anlatmaktadır. Ayet, 'kaçmak', 'gemi' ve 'dolu' gibi temel kavramlar üzerinden olayın mahiyetini ve bağlamını dilbilimsel olarak ortaya koymaktadır.","keyConcepts":[{"word":"أَبَقَ","root":"أ ب ق","rootLatin":"e-b-q","meaning":"Kölenin efendisinden izinsiz kaçması veya birinin bulunduğu yerden ayrılması anlamında kullanılır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ebaka' fiilini genellikle kölenin efendisinden izinsiz kaçması olarak tanımlar. Ancak Kur'an'da Hz. Yunus kıssasında kullanıldığında, bu fiil, Allah'ın emrinden bir nevi 'uzaklaşma' veya 'ayrılma' anlamını taşır. Ayetteki bağlamda, Hz. Yunus'un kavmini terk ederek ilahi emri beklemeden ayrılmasını ifade eder."},{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'ebaka' kelimesinin kölelerin kaçışı için kullanıldığını belirtir. Hz. Yunus'un durumunda ise, bu kelime mecazi bir anlam kazanarak, Allah'ın izni olmadan kavminden ayrılmasını ve bu ayrılığın bir nevi 'kaçış' olarak nitelendirilmesini ifade eder. Bu, ilahi takdire karşı bir acelecilik olarak yorumlanabilir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'daki fiillerin sadece literal anlamlarını değil, aynı zamanda taşıdıkları dini ve ahlaki çağrışımları da inceler. 'Ebaka' fiili, Hz. Yunus bağlamında, Allah'ın iradesine tam teslimiyetten bir anlık sapmayı ve bunun sonuçlarını vurgulayan bir eylem olarak ele alınır. Bu, sadece fiziksel bir kaçış değil, aynı zamanda manevi bir 'uzaklaşma'dır."}]},{"word":"ٱلْفُلْكِ","root":"ف ل ك","rootLatin":"f-l-k","meaning":"Deniz üzerinde seyreden büyük gemi veya gemiler anlamına gelir.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'el-fülk' kelimesinin hem tekil hem de çoğul için kullanılabileceğini belirtir. Ayetteki bağlamda, Hz. Yunus'un bindiği tek bir gemiyi ifade eder. Bu kelime, deniz yolculuğu ve taşıma aracı olarak geminin önemini vurgular."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'fülk' kelimesini su üzerinde yüzen, yük ve insan taşıyan araç olarak tanımlar. Ayetteki 'el-fülk' ifadesi, Hz. Yunus'un kaçışını gerçekleştirdiği somut aracı belirtir ve olayın fiziksel boyutunu ortaya koyar."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'fülk' kelimesinin Kur'an'da genellikle kurtuluş ve taşıma aracı olarak geçtiğini belirtir. Hz. Yunus kıssasında ise, bu gemi başlangıçta bir kaçış aracı olsa da, sonrasında ilahi takdirin tecelli ettiği bir mekan haline gelmiştir."}]},{"word":"ٱلْمَشْحُونِ","root":"ش ح ن","rootLatin":"ş-h-n","meaning":"Tamamen doldurulmuş, yüklenmiş veya kapasitesi dolu olan anlamına gelir.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'meşhûn' kelimesini 'dolu, yüklenmiş' olarak açıklar. Ayetteki 'el-fülki' kelimesiyle birlikte kullanıldığında, geminin yolcu veya yükle tamamen dolu olduğunu ifade eder. Bu durum, Hz. Yunus'un gemiye bindiği anki kalabalık ve sıkışık ortamı tasvir eder."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'şahane' fiilinden türeyen 'meşhûn' kelimesinin, bir şeyin kapasitesinin sonuna kadar doldurulması anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki kullanımı, geminin aşırı dolu olduğunu ve bu durumun, Hz. Yunus'un kaçışının getirdiği zorluklara bir zemin hazırladığını gösterir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'meşhûn' kelimesinin 'yüklenmiş, doldurulmuş' anlamında kullanıldığını ve Kur'an'da genellikle gemilerin yük veya insanlarla dolu olduğunu ifade etmek için geldiğini belirtir. Bu, Hz. Yunus'un bindiği geminin sıradan bir gemi olmadığını, aksine tam kapasiteyle hareket eden bir gemi olduğunu vurgular."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kissa-diger-peygamberler"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"إِذْ","pos":"harf","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِذْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Zarf olduğu için mebnî","gloss":"o zaman, vakit ki"},{"position":2,"surface":"أَبَقَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"أ-ب-ق","rootLatin":"a-b-q","lemma":"أَبَقَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"kaçtı"},{"position":3,"surface":"إِلَى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-e, -a"},{"position":4,"surface":"ٱلْفُلْكِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ف-ل-ك","rootLatin":"f-l-k","lemma":"فُلْك","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"gemi"},{"position":5,"surface":"ٱلْمَشْحُونِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mef'ûl","root":"ش-ح-ن","rootLatin":"sh-h-n","lemma":"مَشْحُون","form":"Mef'ûl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Önceki ismin (ٱلْفُلْكِ) sıfatı olduğu için mecrûr","gloss":"dolu, yüklü"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Sâffât Sûresi** · *37/139- 144*
- **Sâffât Sûresi** · *37/139- 144*
- **Sâffât Sûresi** · *37/140*
- **Sâffât Sûresi** · *37/140*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *37/139-144*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *37/139-144*
- **Kelime-i Yûnusiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *37/140*
- **Kelime-i Yûnusiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *37/140*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *37/139-144*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *37/139-144*
- **Sâffât Sûresi** · *37/140*
- **Sâffât Sûresi** · *37/140*