# Sâffât Sûresi, 95. Âyet (37:95)

> قَالَ أَتَعْبُدُونَ مَا تَنْحِتُونَ

*Kâle eta'budûne mâ tenhitûn(e)*

**Meal (Diyanet):** İbrahim, şöyle dedi: "Yonttuğunuz putlara mı tapıyorsunuz?"

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/37/95

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Hz. İbrahim'in putperest kavmine yönelttiği eleştiriyi dilbilimsel olarak inceler. Temel olarak 'tapma' ve 'yontma' fiilleri üzerinden, insanın kendi elleriyle ürettiği nesnelere ilahlık atfetmesinin anlamsızlığını vurgular. Ayet, yaratıcı ile yaratılan arasındaki temel farkı ortaya koyarak tevhid inancına davet eder.","keyConcepts":[{"word":"قَالَ","root":"ق و ل","rootLatin":"k-v-l","meaning":"Hz. İbrahim'in kavmine hitaben söz söylemesi, beyanda bulunması.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Kavl (قول), bir düşünceyi veya anlamı ifade eden sözdür. Bu ayetteki 'kâle' (قال) fiili, Hz. İbrahim'in kavmine yönelik açık ve net bir sorgulama ve tebliğde bulunduğunu gösterir. Sözün sadece bir ses değil, aynı zamanda bir mesaj taşıdığını vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kavl (قول), bir şeyin ifade edilmesi, beyan edilmesi anlamına gelir. Ayetteki 'kâle' (قال), İbrahim'in putperestliğin mantıksızlığını ortaya koyan, ikna edici ve uyarıcı bir konuşma yaptığını belirtir. Bu, sadece bir konuşma değil, aynı zamanda bir davet ve reddiyedir."}]},{"word":"أَتَعْبُدُونَ","root":"ع ب د","rootLatin":"a-b-d","meaning":"İbadet etmek, kulluk etmek, boyun eğmek ve tapmak anlamlarına gelir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Abd (عبد) kelimesi, boyun eğme ve alçak gönüllülükle hizmet etme anlamını taşır. İbadet (عبادة) ise, en üst düzeyde boyun eğme ve tevazu ile Allah'a yönelme halidir. Ayetteki 'ata'budûne' (أَتَعْبُدُونَ) ifadesi, İbrahim'in kavminin, yaratıcıya ait olan bu en yüce kulluk eylemini, kendi elleriyle yonttukları cansız nesnelere yöneltmelerini sorguladığını gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İzutsu'ya göre 'abd' (kul) ve 'ibadet' (kulluk), Kur'an'ın temel kavramlarındandır ve insanın Allah karşısındaki mutlak bağımlılığını ve teslimiyetini ifade eder. Ayetteki 'ata'budûne' (أَتَعْبُدُونَ) sorusu, bu mutlak bağımlılığın yanlış nesnelere yöneltilmesinin absürtlüğünü vurgular; zira gerçek ibadet, yalnızca mutlak yaratıcıya yönelmelidir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"İbadet (عبادة), Allah'a karşı tam bir teslimiyet ve boyun eğme halidir. Ayetteki 'ata'budûne' (أَتَعْبُدُونَ) ifadesi, Hz. İbrahim'in, kavminin kendi elleriyle yaptıkları putlara taparak, gerçek ilahlık makamını bu cansız varlıklara atfetmelerini şiddetle eleştirdiğini ve bu eylemin akıl dışılığını ortaya koyduğunu belirtir."}]},{"word":"تَنْحِتُونَ","root":"ن ح ت","rootLatin":"n-h-t","meaning":"Taşı veya ağacı yontarak şekil vermek, oyarak bir şey yapmak.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Nahat (نحت), bir şeyi yontmak, oyarak şekil vermek demektir. Ayetteki 'tenhitûne' (تَنْحِتُونَ) fiili, kavmin kendi elleriyle, emek harcayarak putları şekillendirdiğini ifade eder. Bu, onların kendi eserlerine tapmalarının çelişkisini vurgular."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Nahat (نحت), bir şeyi kesip yontarak ona biçim vermektir. Ayetteki 'tenhitûne' (تَنْحِتُونَ) kelimesi, putların insan eliyle, belirli bir çaba ve ustalıkla yapıldığını gösterir. Bu durum, yaratıcı kudretin aksine, yaratılmış ve sınırlı bir eylemi ifade eder."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Nahat (نحت), bir şeyi keserek, yontarak şekillendirme eylemidir. Ayetteki 'tenhitûne' (تَنْحِتُونَ) ifadesi, putların cansız maddelerden, insan çabasıyla meydana getirildiğini ve dolayısıyla ilahlık vasfına sahip olamayacağını açıkça ortaya koyar. Bu, yaratılanın yaratıcıya ibadet etmesi yerine, yaratıcının yarattığına ibadet etmesinin mantıksızlığını vurgular."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kufur-sirk","tevhid","kissa-ibrahim","yaratilis"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"قَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق و ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dedi"},{"position":2,"surface":"أَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstifhâm","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"mi?"},{"position":2,"surface":"تَعْبُدُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع ب د","rootLatin":"ʿ-b-d","lemma":"عَبَدَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû (nûn'un sübûtu ile)","gloss":"tapıyorsunuz"},{"position":3,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb (İsm-i mevsûl mebnîdir)","gloss":"şey"},{"position":4,"surface":"تَنْحِتُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ن ح ت","rootLatin":"n-h-t","lemma":"نَحَتَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"İsm-i mevsûlün sıla cümlesi olduğu için irabı yoktur, nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû (nûn'un sübûtu ile)","gloss":"yontuyorsunuz"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Sâd Sûresi** · *37/95*
- **Sâd Sûresi** · *37/95*
- **Sâffât Sûresi** · *37/95*
- **Sâffât Sûresi** · *37/95*
- **Sâffât Sûresi** · *37/95*
- **Sâffât Sûresi** · *37/95*