# Sâffât Sûresi, 98. Âyet (37:98)

> فَأَرَادُوا۟ بِهِۦ كَيْدًا فَجَعَلْنَـٰهُمُ ٱلْأَسْفَلِينَ

*Fe-erâdû bihi keyden fece'alnâhumu-l-esfelîn(e)*

**Meal (Diyanet):** Böylece ona bir tuzak kurmak istediler. Biz de onları en alçak kimseler kıldık.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/37/98

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, düşmanların Hz. İbrahim'e kurmak istedikleri tuzağı ve Allah'ın bu tuzağı boşa çıkararak onları alçaltmasını anlatmaktadır. Anahtar kavramlar, 'irade etme', 'tuzak kurma' ve 'alçaltma' fiilleri etrafında şekillenmektedir.","keyConcepts":[{"word":"أَرَادُوا۟","root":"رود","rootLatin":"r-v-d","meaning":"Bir şeyi istemek, dilemek, niyet etmek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'râde' fiilinin 'bir şeyi talep etmek, arzu etmek' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'erâdû' kelimesi, düşmanların Hz. İbrahim'e karşı kötü bir niyetle, bir düzen kurma isteğini ifade eder. Bu, sadece bir düşünce değil, eyleme dökülmek istenen bir arzudur."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'irâde'nin 'kasd' (niyet) ve 'talep' (istek) anlamlarını taşıdığını vurgular. Burada düşmanların, Hz. İbrahim'e yönelik 'keyd'i (düzeni) gerçekleştirmeye yönelik kesin bir niyet ve istek içinde olduklarını gösterir."}]},{"word":"كَيْدًا","root":"كيد","rootLatin":"k-y-d","meaning":"Hile, tuzak, düzen, entrika.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'keyd' kelimesinin 'hile, tuzak kurma' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'keyden' ifadesi, düşmanların Hz. İbrahim'e karşı gizlice planladıkları, ona zarar vermeyi amaçlayan kötü niyetli bir düzeni ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'keyd'in 'bir şeyi gizlice ve hile ile yapmaya çalışmak' olduğunu açıklar. Bu bağlamda, düşmanların Hz. İbrahim'i ateşe atma eyleminin arkasındaki sinsi planı ve tuzağı vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'keyd' kavramının Kur'an'da genellikle olumsuz bir çağrışımla, düşmanca ve aldatıcı bir planı ifade ettiğini belirtir. Bu ayette de, Hz. İbrahim'e karşı kurulan düzenin kötü niyetli ve yıkıcı amacını yansıtır."}]},{"word":"فَجَعَلْنَـٰهُمُ","root":"جعل","rootLatin":"c-'-l","meaning":"Bir şeyi bir hale dönüştürmek, kılmak, yapmak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ceale' fiilinin 'bir şeyi başka bir şeye dönüştürmek, bir halden başka bir hale geçirmek' anlamında kullanıldığını ifade eder. Ayetteki 'feca'alnâhum' ifadesi, Allah'ın düşmanların durumunu, kurdukları tuzağın aksine, alçak bir konuma dönüştürdüğünü gösterir."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'ceale'nin 'hükmetmek, tayin etmek' anlamlarına da geldiğini belirtir. Burada Allah'ın, düşmanların akıbetini 'esfelîn' (en alçaklar) olarak takdir ettiğini ve bu hükmü gerçekleştirdiğini vurgular."}]},{"word":"ٱلْأَسْفَلِينَ","root":"سفل","rootLatin":"s-f-l","meaning":"En alçaklar, en aşağıda olanlar, yenilenler, mağlup olanlar.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'esfel' kelimesinin 'en aşağı, en alçak' anlamına geldiğini ve hem mekânsal hem de manevi düşüklüğü ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'el-esfelîn' ifadesi, düşmanların hem planlarının başarısız olması hem de manevi olarak alçaltılmaları, yenilgiye uğramaları anlamını taşır."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'esfelîn'in 'en alçak mertebede olanlar, en aşağılık kimseler' olarak açıklar. Bu ayette, düşmanların Hz. İbrahim'e kurdukları tuzağın kendilerine dönmesiyle, hem dünyevi hem de uhrevi olarak en alçak duruma düşürüldüklerini vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'esfel'in Kur'an'da genellikle 'aşağılık, değersiz, yenilmiş' anlamlarında kullanıldığını belirtir. Bu ayette, düşmanların kurdukları düzenin Allah tarafından boşa çıkarılmasıyla, onların 'en alçaklar' konumuna düşürüldüğünü, yani mağlup ve zelil kılındıklarını ifade eder."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kissa-ibrahim","musrikler","imtihan-bela"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"böylece, ve"},{"position":1,"surface":"أَرَادُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"r-w-d","rootLatin":"r-w-d","lemma":"إِرَادَة","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"istediler"},{"position":2,"surface":"بِهِۦ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ile, için"},{"position":2,"surface":"هِۦ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onu"},{"position":3,"surface":"كَيْدًۭا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"k-y-d","rootLatin":"k-y-d","lemma":"كَيْد","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"düzen, tuzak"},{"position":4,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"böylece, ama"},{"position":4,"surface":"جَعَلْنَـٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"c-'-l","rootLatin":"j-'-l","lemma":"جَعْل","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müşterek","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yaptık, kıldık"},{"position":4,"surface":"هُمُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onları"},{"position":5,"surface":"ٱلْأَسْفَلِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Tafdîl","root":"s-f-l","rootLatin":"s-f-l","lemma":"أَسْفَل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih sâni olduğu için mansûb","gloss":"en alçaklar, alt edilenler"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Sâffât Sûresi** · *37/98*
- **Sâffât Sûresi** · *37/98*
- **Sâffât Sûresi** · *37/98*
- **Sâffât Sûresi** · *37/98*