# Sâd Sûresi, 28. Âyet (38:28)

> أَمْ نَجْعَلُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّـٰلِحَـٰتِ كَٱلْمُفْسِدِينَ فِى ٱلْأَرْضِ أَمْ نَجْعَلُ ٱلْمُتَّقِينَ كَٱلْفُجَّارِ

*Em nec'alu-lleżîne âmenû ve'amilû-ssâlihâti kelmufsidîne fî-l-ardi em nec'alu-lmuttekîne kelfuccâr(i)*

**Meal (Diyanet):** Yoksa biz iman edip salih ameller işleyenleri, yeryüzünde fesat çıkaranlar gibi mi tutacağız? Yoksa Allah'a karşı gelmekten sakınanları yoldan çıkan arsızlar gibi mi tutacağız?

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/38/28

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, inananlar ile bozguncular ve takva sahipleri ile facirler arasındaki temel ahlaki ve ontolojik ayrımı vurgulayarak, ilahi adaletin bu iki zıt grubu bir tutmayacağını ifade etmektedir. Kelimelerin kök anlamları, bu karşıtlıkları derinlemesine ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"ءَامَنُوا۟","root":"أ م ن","rootLatin":"e-m-n","meaning":"Allah'a ve getirdiklerine kalpten inanmak, güvenmek ve tasdik etmek anlamına gelir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İman (أمن) kelimesi, kalbin tasdiki ve güven duymasıdır. Ayetteki 'âmenû' ifadesi, sadece sözlü ikrarı değil, aynı zamanda kalbin itminanını ve Allah'a tam bir teslimiyetle güvenmeyi ifade eder. Bu, bozguncuların aksine, ilahi düzene ve adalete olan inancı temsil eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İzutu'ya göre 'iman', Kur'an'da sadece bir inanç beyanı değil, aynı zamanda bir 'güven' ve 'emniyet' halidir. 'Âmenû' kelimesi, Allah'a güvenerek O'nun emirlerine uyan ve bu sayede bir iç huzura erişen kişileri tanımlar. Ayette, bu güvenin bozguncuların güvensizliği ve düzensizliği ile karşıtlığı vurgulanır."}]},{"word":"ٱلصَّـٰلِحَـٰتِ","root":"ص ل ح","rootLatin":"s-l-h","meaning":"İyi, doğru, faydalı ve ıslah edici amelleri ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Salihât (صالحات), 'salâh' kökünden gelir ve doğru, uygun, faydalı işler demektir. Ayetteki kullanımı, inananların sadece inanmakla kalmayıp, aynı zamanda topluma ve kendilerine fayda sağlayan, düzeni ve iyiliği tesis eden eylemlerde bulunduklarını gösterir. Bu, 'müfsidîn'in (bozguncuların) zıddıdır."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Salâh (صلاح), fesadın zıddıdır ve bir şeyin doğru, düzgün ve faydalı hale gelmesidir. 'Salihât', Allah'ın rızasına uygun, insanlığa yararlı ve dünyayı imar edici işlerdir. Ayette, bu işlerin sahiplerinin, yeryüzünde fesat çıkaranlarla bir tutulamayacağı vurgulanır."}]},{"word":"ٱلْمُفْسِدِينَ","root":"ف س د","rootLatin":"f-s-d","meaning":"Yeryüzünde bozgunculuk yapan, düzeni bozan ve zararlı eylemlerde bulunan kimseleri ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Fesad (فسد), salâhın zıddıdır ve bir şeyin bozulması, çürümesi, düzeninin altüst olmasıdır. 'Müfsidîn', yeryüzünde düzeni bozan, zulüm ve haksızlık yapan, insanlara zarar veren kişilerdir. Ayette, inananların salih amelleriyle bu bozguncuların eylemleri arasındaki keskin tezat ortaya konur."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Fesad (فساد), bir şeyin asıl halinden sapması, bozulması ve işlevini yitirmesidir. 'Müfsidîn', Allah'ın koyduğu düzeni ve dengeyi bozan, yeryüzünde anarşi ve kötülük yayan kimselerdir. Ayet, ilahi adaletin bu tür kişileri, iyilik yapanlarla bir tutmayacağını açıkça belirtir."}]},{"word":"ٱلْمُتَّقِينَ","root":"و ق ى","rootLatin":"v-k-y","meaning":"Allah'a karşı gelmekten sakınan, O'nun emirlerine uyan ve yasaklarından kaçınan kimseleri ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Takva (وقى), bir şeyi korumak, sakınmak ve muhafaza etmektir. 'Müttakîn', Allah'ın azabından sakınan, O'nun emirlerine uyarak kendilerini koruyan kişilerdir. Ayette, bu kişiler, Allah'ın sınırlarını aşan ve yoldan çıkan 'füccâr' ile karşılaştırılır, böylece takvanın önemi vurgulanır."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Takva (وقى) kavramı, Kur'an'da Allah'a karşı sorumluluk bilinciyle hareket etmeyi, O'nun rızasını kazanmak için günahlardan uzak durmayı ifade eder. 'Müttakîn', bu bilince sahip olan ve hayatlarını bu doğrultuda şekillendiren kimselerdir. Ayet, onların 'füccâr'dan (yoldan çıkanlardan) farklı bir konuma sahip olduğunu belirtir."}]},{"word":"ٱلْفُجَّارِ","root":"ف ج ر","rootLatin":"f-c-r","meaning":"Allah'ın emirlerine karşı gelen, günah işleyen, yoldan çıkan ve haddi aşan kimseleri ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Fücûr (فجر), bir şeyin açılması, yarılması ve haddi aşmasıdır. 'Füccâr', Allah'ın sınırlarını aşan, günah işlemekte ısrar eden ve doğru yoldan sapan kişilerdir. Ayette, 'müttakîn'in (takva sahiplerinin) aksine, bu kişilerin ilahi adalet nezdinde farklı bir muamele göreceği ima edilir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Fücûr (فجر), günah işlemekte ileri gitmek, haddi aşmak ve Allah'ın emirlerine karşı gelmektir. 'Füccâr', bu tür eylemleri alışkanlık haline getirmiş, ahlaki ve dini sınırları çiğneyen kimselerdir. Ayet, onların takva sahipleriyle aynı kefeye konulmasının ilahi adalete aykırı olduğunu vurgular."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["iman","takva","adalet","ahiret-mukafat"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"أَمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَمْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"yoksa"},{"position":2,"surface":"نَجْعَلُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ج-ع-ل","rootLatin":"j-'-l","lemma":"جَعَلَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"yaparız/tutarız"},{"position":3,"surface":"ٱلَّذِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِينَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb, mebnîdir","gloss":"o kimseler ki"},{"position":4,"surface":"ءَامَنُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ء-م-ن","rootLatin":"'-m-n","lemma":"آمَنَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"inandılar"},{"position":5,"surface":"و","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":5,"surface":"عَمِلُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ع-م-ل","rootLatin":"'-m-l","lemma":"عَمِلَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"işlediler"},{"position":6,"surface":"ٱلصَّـٰلِحَـٰتِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ص-ل-ح","rootLatin":"s-l-h","lemma":"صَالِحَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb (kesra ile)","gloss":"salih amelleri"},{"position":7,"surface":"كَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"gibi"},{"position":7,"surface":"ٱلْمُفْسِدِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ف-س-د","rootLatin":"f-s-d","lemma":"مُفْسِد","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bozguncular"},{"position":8,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"içinde"},{"position":9,"surface":"ٱلْأَرْضِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ر-ض","rootLatin":"a-r-d","lemma":"أَرْض","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yeryüzü"},{"position":10,"surface":"أَمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَمْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"yoksa"},{"position":11,"surface":"نَجْعَلُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ج-ع-ل","rootLatin":"j-'-l","lemma":"جَعَلَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"yaparız/tutarız"},{"position":12,"surface":"ٱلْمُتَّقِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"و-ق-ي","rootLatin":"w-q-y","lemma":"مُتَّقِي","form":"İfti'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"takva sahipleri"},{"position":13,"surface":"كَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"gibi"},{"position":13,"surface":"ٱلْفُجَّارِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ف-ج-ر","rootLatin":"f-j-r","lemma":"فُجَّار","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"günahkarlar"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Câsiye Sûresi** · *38/28*
- **Sâd Sûresi** · *38/28*
- **Sâd Sûresi** · *38/28*
- **Câsiye Sûresi** · *38/28*
- **Sâd Sûresi** · *38/28*
- **Sâd Sûresi** · *38/28*