# Sâd Sûresi, 45. Âyet (38:45)

> وَٱذْكُرْ عِبَـٰدَنَآ إِبْرَٰهِيمَ وَإِسْحَـٰقَ وَيَعْقُوبَ أُو۟لِى ٱلْأَيْدِى وَٱلْأَبْصَـٰرِ

*Veżkur ‘ibâdenâ ibrâhîme ve-ishâka ve ya'kûbe ulî-l-eydî vel-ebsâr(i)*

**Meal (Diyanet):** (Ey Muhammed!) Güçlü ve basiretli kullarımız İbrahim'i, İshak'ı ve Yakub'u da an.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/38/45

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, peygamberlerin üstün niteliklerini vurgulayarak onları anmayı emretmektedir. Özellikle 'el-eydî' ve 'el-ebsâr' kavramları, onların hem fiili güçlerini hem de derin idraklerini sembolize etmektedir.","keyConcepts":[{"word":"وَٱذْكُرْ","root":"ذ ك ر","rootLatin":"z-k-r","meaning":"Allah'ın peygamberleri anma emri, onların örnek alınması ve hatırlanması gerektiğini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Zikr (ذكر), bir şeyi kalpte veya dilde hazır bulundurmaktır. Ayetteki 'uzkur' (اذكر) emri, bu peygamberlerin üstün vasıflarını ve Allah'a olan bağlılıklarını sürekli hatırlamayı ve başkalarına anlatmayı ifade eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Zikr (ذكر), unutmanın zıddı olup, bir şeyi hatırlamak veya anmak anlamına gelir. Bu ayetteki kullanım, peygamberlerin faziletlerini ve örnek şahsiyetlerini zihinlerde canlı tutma ve onlardan ibret alma emridir."}]},{"word":"عِبَـٰدَنَآ","root":"ع ب د","rootLatin":"a-b-d","meaning":"Allah'a tam bir teslimiyetle kulluk eden, seçkin peygamberleri ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Abd (عبد), itaat eden, boyun eğen demektir. Burada 'ibâdenâ' (عبادنا) ifadesi, Allah'a tam bir teslimiyetle kulluk eden, O'nun emirlerine itaat eden ve seçkin kılınmış peygamberleri belirtir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Abd (عبد), köle ve kul anlamlarına gelir. Ancak Kur'an'da 'ibâdullah' (عباد الله) veya 'ibâdenâ' (عبادنا) şeklinde kullanıldığında, Allah'a samimiyetle kulluk eden, O'nun rızasını gözeten ve seçkin kıldığı kimseleri ifade eder. Bu ayetteki peygamberler de bu özel kulluk mertebesindedir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Abd (kul) kavramı, Kur'an'da sadece kölelik anlamında değil, aynı zamanda Allah'a karşı tam bir teslimiyet ve itaat içinde olan, O'nun iradesine boyun eğen insanı ifade eder. Peygamberler, bu kulluğun en yüce mertebesindedirler ve bu ayetteki 'ibâdenâ' ifadesi onların bu özel konumunu vurgular."}]},{"word":"ٱلْأَيْدِى","root":"أ ي د","rootLatin":"e-y-d","meaning":"Peygamberlerin dinî görevlerini yerine getirmedeki güçlerini, azimlerini ve fiili çabalarını ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Yed (يد) kelimesi, mecazi olarak güç ve kuvvet anlamına gelir. 'Uli'l-eydî' (أولي الأيدي) ifadesi, dinî görevleri yerine getirmede, Allah'ın emirlerini tebliğ etmede ve zorluklara karşı direnmede büyük bir güce ve azme sahip olanları anlatır."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Yed (يد), bazen kudret ve kuvvet anlamında kullanılır. 'Uli'l-eydî' (أولي الأيدي) tabiri, peygamberlerin Allah'ın dinini yayma ve tebliğ etme hususunda gösterdikleri büyük çabayı, azmi ve fiili gücü ifade eder. Onlar sadece sözle değil, eylemleriyle de örnek olmuşlardır."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Yed (el) kelimesi, Kur'an'da sadece organ anlamında değil, aynı zamanda güç, kudret, nimet ve fiil anlamlarında da kullanılır. 'Uli'l-eydî' (أولي الأيدي) ifadesi, peygamberlerin Allah'ın dinini ikame etme ve tebliğ etme yolunda gösterdikleri fiili gücü, azmi ve kararlılığı vurgular."}]},{"word":"وَٱلْأَبْصَـٰرِ","root":"ب ص ر","rootLatin":"b-s-r","meaning":"Peygamberlerin hakikati idrak etme, doğruyu görme ve derin anlayış sahibi olma yeteneklerini ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Basar (بصر), gözle görmek ve kalple idrak etmek anlamına gelir. 'Uli'l-ebsâr' (أولي الأبصار) ifadesi, peygamberlerin sadece zahiri değil, batıni gerçekleri de gören, hakikati idrak eden, basiret sahibi kimseler olduklarını belirtir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Basar (بصر), hem gözle görme hem de kalple idrak etme, anlama yeteneğidir. Ayetteki 'uli'l-ebsâr' (أولي الأبصار) ifadesi, peygamberlerin Allah'ın ayetlerini, evrenin sırlarını ve dinin hakikatlerini derinlemesine kavrayan, basiret sahibi kimseler olduklarını gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Basar (görme/idrak) kavramı, Kur'an'da sadece fiziksel görme değil, aynı zamanda manevi idrak, anlayış ve basiret anlamında da kullanılır. 'Uli'l-ebsâr' (أولي الأبصار) ifadesi, peygamberlerin hakikati ayırt etme, doğru yolu bulma ve ilahi mesajı derinlemesine anlama yeteneklerini vurgular."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kissa-ibrahim","kissa-diger-peygamberler","peygamberlik"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"ٱذْكُرْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ذ-ك-ر","rootLatin":"dh-k-r","lemma":"ذَكَرَ","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî (sükûn üzere)","gloss":"an"},{"position":2,"surface":"عِبَـٰدَنَآ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ع-ب-د","rootLatin":"'-b-d","lemma":"عَبْد","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"kullarımızı"},{"position":2,"surface":"نَآ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَا","form":"-","features":{"person":"1.","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mebnî mahallen mecrûr","gloss":"bizim"},{"position":3,"surface":"إِبْرَٰهِيمَ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِبْرَاهِيم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Bedel olduğu için mansûb (gayr-ı munsarıf olduğu için fetha ile)","gloss":"İbrahim'i"},{"position":4,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":4,"surface":"إِسْحَـٰقَ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِسْحَاق","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Matuf olduğu için mansûb (gayr-ı munsarıf olduğu için fetha ile)","gloss":"İshak'ı"},{"position":5,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":5,"surface":"يَعْقُوبَ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"يَعْقُوب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Matuf olduğu için mansûb (gayr-ı munsarıf olduğu için fetha ile)","gloss":"Yakub'u"},{"position":6,"surface":"أُو۟لِى","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-و-ل","rootLatin":"a-w-l","lemma":"أُولُو","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"İbrahim, İshak ve Yakub'un sıfatı olduğu için mansûb (cemi müzekker salim gibi i'rab edildiği için yâ ile)","gloss":"sahip olanlar"},{"position":7,"surface":"ٱلْأَيْدِى","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ي-د","rootLatin":"a-y-d","lemma":"يَد","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr (takdiri kesra ile)","gloss":"güçlerin"},{"position":8,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":8,"surface":"ٱلْأَبْصَـٰرِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ص-ر","rootLatin":"b-s-r","lemma":"بَصَر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Matuf olduğu için mecrûr","gloss":"basiretlerin"}]