# Sâd Sûresi, 64. Âyet (38:64)

> إِنَّ ذَٰلِكَ لَحَقٌّ تَخَاصُمُ أَهْلِ ٱلنَّارِ

*İnne żâlike lehakkun teḣâsumu ehli-nnâr(i)*

**Meal (Diyanet):** Şüphesiz bu, cehennemliklerin birbirleriyle çekişmesi kesin bir gerçektir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/38/64

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, cehennem ehlinin tartışmasının kaçınılmaz bir gerçek olduğunu vurgulamaktadır. Ayetteki anahtar kavramlar, 'gerçeklik' ve 'tartışma' üzerinden cehennemdeki durumun kesinliğini ve mahiyetini dilbilimsel olarak ortaya koymaktadır.","keyConcepts":[{"word":"لَحَقٌّ","root":"ح ق ق","rootLatin":"h-q-q","meaning":"Bu kelime, cehennem ehlinin tartışmasının kesin ve şüphe götürmez bir gerçek olduğunu ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hakk (حق), bir şeyin sabit ve doğru olmasıdır. Bu ayetteki 'lehakkun' ifadesi, cehennem ehlinin tartışmasının vuku bulacağının ve mahiyetinin kesinliğine işaret eder, zira 'lam' harfi tekid (vurgu) içindir. (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân, s. 239)"},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Hakk (حق), bir şeyin varlığının ve doğruluğunun sabit olmasıdır. Ayetteki 'lehakkun' ifadesi, cehennem ehlinin tartışmasının, Allah'ın vaadi gereği gerçekleşecek olan, şüpheye mahal bırakmayan bir hakikat olduğunu belirtir. (el-Külliyyât, s. 381)"},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'hakk' kavramı, genellikle ilahi hakikati, adaleti ve varoluşun temel gerçekliğini ifade eder. Bu ayette 'lehakkun' olarak kullanılması, cehennemdeki tartışmanın, ilahi düzenin bir parçası olarak kaçınılmaz ve mutlak bir gerçeklik olduğunu vurgular. (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar, s. 145-147)"}]},{"word":"تَخَاصُمُ","root":"خ ص م","rootLatin":"h-s-m","meaning":"Bu kelime, cehennem ehli arasında meydana gelecek olan şiddetli tartışma, çekişme ve birbirini suçlama halini ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Tahâsum (تخاصم), iki veya daha fazla tarafın birbirine karşı delil getirerek çekişmesidir. Ayetteki 'tahâsumu ehli'n-nâr' ifadesi, cehennemde olanların birbirlerini suçlayarak, azaplarının sebebi konusunda karşılıklı iddialarda bulunacaklarını gösterir. (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân, s. 385)"},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Tahâsum (تخاصم), düşmanlık ve çekişme anlamına gelir. Bu ayette cehennem ehlinin birbirleriyle olan 'tahâsumu', onların azap içinde bile birbirlerine karşı düşmanca tavırlar sergileyeceklerini ve birbirlerini sorumlu tutacaklarını mecazi olarak anlatır. (Mecâzü'l-Kur'ân, c. 2, s. 187)"},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Tahâsum (تخاصم), karşılıklı olarak düşmanlık besleyip çekişmektir. Ayetteki bu kullanım, cehennem ehlinin sadece azap çekmekle kalmayıp, aynı zamanda birbirleriyle sürekli bir çekişme ve suçlama içinde olacaklarını, bu durumun onların azabını daha da artıracağını belirtir. (Umdetü'l-Huffâz, c. 2, s. 201)"},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Tahâsum (تخاصم) kelimesi, Kur'an'da genellikle kıyamet günü veya ahiretteki hesaplaşma bağlamında, insanların birbirleriyle olan çekişmelerini ve suçlamalarını ifade eder. Sâd Suresi 64. ayetteki 'tahâsumu ehli'n-nâr', cehennemde azap çekenlerin birbirlerini sorumlu tutma ve tartışma hallerini vurgular. (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi, s. 210)"}]},{"word":"أَهْلِ","root":"أ ه ل","rootLatin":"e-h-l","meaning":"Bu kelime, cehennemde bulunacak olan kişileri, yani cehennem halkını ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Ehl (أهل), bir şeye mensup olan, bir yerde ikamet eden veya bir şeyle ilişkili olan kimseler topluluğudur. Ayetteki 'ehli'n-nâr' ifadesi, cehennemde kalıcı olarak bulunacak olan, cehennemin sakinleri ve mensupları anlamına gelir. (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân, s. 95)"},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Ehl (أهل), bir şeyin sahibi, arkadaşı veya ona mensup olanlardır. 'Ehli'n-nâr' tabiri, cehennemin sakinleri ve cehennemin kendilerine tahsis edildiği kimseler demektir. Bu ayette, cehennemin bu 'ehli'nin kendi aralarındaki tartışmaları anlatılmaktadır. (Basâiru Zevi't-Temyîz, c. 1, s. 195)"}]},{"word":"ٱلنَّارِ","root":"ن و ر","rootLatin":"n-v-r","meaning":"Bu kelime, ahiretteki azap yurdu olan cehennemi ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Nâr (نار), bilinen ateştir. Kur'an'da ise genellikle ahiretteki azap yurdu olan cehennemi ifade etmek için kullanılır. Bu ayetteki 'en-nâr', cehennemin kendisidir ve 'ehli'n-nâr' tabiriyle cehennemde azap görecek olanlar kastedilir. (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân, s. 476)"},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Nâr (نار), yakıcı ve aydınlatıcı olan ateştir. Kur'an'da 'en-nâr' kelimesi, genellikle kıyamet sonrası kötülerin cezalandırılacağı yer olan cehennemi simgeler. Ayetteki 'ehli'n-nâr'ın tartışması, bu azap yurdunda gerçekleşecek olaylardan biridir. (Nüzhetü'l-Kulûb, s. 483)"},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'nâr' (ateş) kavramı, sadece fiziksel bir ateş olmaktan öte, ilahi gazabın ve cezanın sembolüdür. Cehennem (en-nâr), Allah'ın emirlerine karşı gelenlerin karşılaşacağı nihai azap yurdudur. Bu ayetteki 'en-nâr', bu azap yurdunun kendisini ve orada yaşanacak olan tartışmaları ifade eder. (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar, s. 205-207)"}]}]}

## Tefsir

{"topics":["cehennem","ahiret-mukafat"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"muhakkak ki"},{"position":2,"surface":"ذَٰلِكَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ذَٰلِكَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mahallen mansûb","gloss":"işte bu"},{"position":3,"surface":"لَحَقٌّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-ق-ق","rootLatin":"h-q-q","lemma":"حَقّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"İnne'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"gerçektir"},{"position":4,"surface":"تَخَاصُمُ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"خ-ص-م","rootLatin":"ḫ-ṣ-m","lemma":"تَخَاصُم","form":"Tefâ'ul","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Haber-i mübteda olduğu için merfû","gloss":"tartışması"},{"position":5,"surface":"أَهْلِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ه-ل","rootLatin":"ʾ-h-l","lemma":"أَهْل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"halkı/sahipleri"},{"position":6,"surface":"ٱلنَّارِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-و-ر","rootLatin":"n-w-r","lemma":"نَار","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"ateşin/cehennemin"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Sâd Sûresi** · *38/64*
- **Sâd Sûresi** · *38/64*
- **Sâd Sûresi** · *38/64*
- **Sâd Sûresi** · *38/64*