# Sâd Sûresi, 76. Âyet (38:76)

> قَالَ أَنَا۠ خَيْرٌ مِّنْهُ ۖ خَلَقْتَنِى مِن نَّارٍ وَخَلَقْتَهُۥ مِن طِينٍ

*Kâle enâ ḣayrun minh(u)(s) ḣalektenî min nârin ve ḣalektehu min tîn(in)*

**Meal (Diyanet):** İblis, "Ben ondan daha hayırlıyım. Beni ateşten yarattın, onu ise çamurdan yarattın" dedi.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/38/76

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, İblis'in Allah'a karşı kibir ve üstünlük iddiasını dile getirdiği bir diyalogu içermektedir. Anahtar kavramlar, İblis'in kendini 'daha hayırlı' görmesi, yaratılış materyallerini (ateş ve çamur) karşılaştırması ve bu karşılaştırma üzerinden kendi üstünlüğünü temellendirme çabasını ortaya koymaktadır.","keyConcepts":[{"word":"خَيْرٌ","root":"خ ي ر","rootLatin":"h-y-r","meaning":"İblis'in kendini Âdem'den daha üstün, daha iyi ve daha değerli görme iddiası.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'hayr' kelimesini, 'şerr'in zıddı olarak, arzu edilen, beğenilen ve faydalı olan şeyleri ifade etmek için kullanır. Ayetteki 'Ben ondan daha hayırlıyım' ifadesi, İblis'in kendi yaratılışını (ateş) Âdem'in yaratılışından (çamur) daha üstün ve değerli görmesi, dolayısıyla kendisinin daha faydalı ve iyi olduğu yanılgısını yansıtır."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'hayr'ı, 'nefsin meylettiği ve arzuladığı şey' olarak tanımlar. İblis'in bu ayetteki 'hayr' iddiası, kendi nefsani arzularına ve kibrine dayanarak, yaratılış materyali üzerinden bir üstünlük vehmetmesini ve bu vehmi bir değer yargısı olarak sunmasını ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'daki 'hayr' kavramının sadece maddi iyiliği değil, aynı zamanda ahlaki ve manevi üstünlüğü de kapsadığını belirtir. İblis'in bu ayetteki 'hayr' iddiası, kendi yaratılışının (ateş) Âdem'in yaratılışından (çamur) daha 'iyi' ve 'üstün' olduğu yönündeki yanlış bir ahlaki ve ontolojik değerlendirmeyi ifade eder."}]},{"word":"خَلَقْتَنِى","root":"خ ل ق","rootLatin":"h-l-q","meaning":"Allah'ın İblis'i belirli bir maddeden (ateş) var etme eylemi.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'halk' kelimesini 'yoktan var etme, bir şeyi takdir edip meydana getirme' anlamında kullanır. Ayetteki 'beni yarattın' ifadesi, İblis'in kendi varlığının Allah tarafından, belirli bir madde (ateş) kullanılarak meydana getirildiğini kabul etmesini, ancak bu yaratılışın kendisine üstünlük sağladığına inanmasını gösterir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'halk' kelimesinin 'bir şeyi ölçü ve takdirle meydana getirme' anlamını vurgular. İblis'in bu ayetteki ifadesi, Allah'ın yaratma kudretini kabul etmekle birlikte, kendi yaratılışının (ateşten) Âdem'in yaratılışından (çamurdan) daha 'üstün' olduğu yönündeki yanlış bir kıyaslamayı ve bu kıyaslamanın getirdiği kibri ortaya koyar."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'halk' kelimesinin Kur'an'da genellikle 'yoktan var etme' veya 'bir şeyi belirli bir ölçüye göre şekillendirme' anlamında kullanıldığını belirtir. İblis'in 'beni yarattın' ifadesi, Allah'ın yaratıcı sıfatını kabul etse de, yaratılan varlıklar arasındaki farklılıkları yanlış yorumlayarak kendini üstün görme yanılgısını sergiler."}]},{"word":"نَارٍ","root":"ن و ر","rootLatin":"n-w-r","meaning":"İblis'in yaratıldığı madde olan ateş.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'nâr' kelimesini 'ışık ve ısı veren madde' olarak tanımlar. Ayetteki 'ateşten' ifadesi, İblis'in kendi yaratılış materyalini (ateşin parlaklığı, yakıcılığı, gücü) Âdem'in yaratılış materyali (çamur) ile karşılaştırarak, ateşin üstünlüğüne dayanarak kendi üstünlüğünü iddia etmesini gösterir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'nâr' kelimesinin hem maddi ateşi hem de mecazi olarak 'azap' ve 'cehennem' anlamlarını taşıdığını belirtir. İblis'in bu ayetteki 'ateşten yaratıldım' ifadesi, kendi yaratılışının doğasında var olan 'yakıcılık' ve 'güç' gibi özellikleri, Âdem'in yaratılışındaki 'ağırlık' ve 'sakinlik' ile karşılaştırarak, kendi lehine bir üstünlük argümanı olarak kullanmasını ifade eder."}]},{"word":"طِينٍ","root":"ط ي ن","rootLatin":"t-y-n","meaning":"Âdem'in yaratıldığı madde olan çamur.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'tîn' kelimesini 'su ile karışmış toprak' olarak açıklar. Ayetteki 'çamurdan' ifadesi, İblis'in Âdem'in yaratılış materyalini (çamurun ağırlığı, basitliği, şekil verilebilirliği) kendi yaratılış materyali (ateş) ile karşılaştırarak, çamurun 'daha aşağı' bir madde olduğu yanılgısına dayanarak Âdem'den üstün olduğunu iddia etmesini gösterir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'tîn' kelimesinin Kur'an'da insanın yaratılışının başlangıç maddesi olarak geçtiğini belirtir. İblis'in bu ayetteki 'çamurdan yarattın' ifadesi, Âdem'in yaratılışının 'basit' ve 'aşağı' bir maddeden olduğunu varsayarak, kendi 'yüce' yaratılışına (ateş) kıyasla Âdem'i küçümsemesini ve bu küçümseme üzerinden üstünlük iddiasını temellendirmesini ifade eder."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kibir-hased","seytan-vesvese","insanin-yaratilisi","kissa-adem"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"قَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَوْل","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dedi"},{"position":2,"surface":"أَنَا۠","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mebnî","gloss":"ben"},{"position":3,"surface":"خَيْرٌ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Tafdîl","root":"خ-ي-ر","rootLatin":"ḫ-y-r","lemma":"خَيْر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"daha hayırlı/üstün"},{"position":4,"surface":"مِّنْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den"},{"position":4,"surface":"هُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"o"},{"position":5,"surface":"خَلَقْتَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"ḫ-l-q","lemma":"خَلْق","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yarattın"},{"position":5,"surface":"نِي","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"beni"},{"position":6,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den"},{"position":7,"surface":"نَّارٍ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-و-ر","rootLatin":"n-w-r","lemma":"نَار","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"ateş"},{"position":8,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":8,"surface":"خَلَقْتَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"ḫ-l-q","lemma":"خَلْق","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yarattın"},{"position":8,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onu"},{"position":9,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den"},{"position":10,"surface":"طِينٍ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ط-ي-ن","rootLatin":"ṭ-y-n","lemma":"طِين","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"çamur"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Hicr Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *38/ 76*
- **Sâd Sûresi** · *38/76*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *38/76*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *38/76*
- **Hicr Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *38/76*
- **Bakara Dosyası** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *38/76*
- **Sâd Sûresi** · *38/76*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *38/76*
- **Mü'minûn Sûresi** · *38/76*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *38/76*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8** — Ahmed Avni Konuk · *38/76*
- **TB. Kelime-i Îseviyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *38/76*