# Sâd Sûresi, 84. Âyet (38:84)

> قَالَ فَٱلْحَقُّ وَٱلْحَقَّ أَقُولُ

*Kâle felhakku velhakka ekûl(u)*

**Meal (Diyanet):** Allah, şöyle dedi: "İşte bu gerçektir. Ben de gerçeği söylüyorum:"

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/38/84

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Allah'ın İblis'e hitaben sarf ettiği kesin ve değişmez bir hükmü ifade etmektedir. Ayette 'hak' kavramı hem bir sıfat hem de bir isim olarak kullanılarak ilahi adaletin ve vaadin mutlaklığı vurgulanmaktadır. Allah'ın sözünün hakikatin ta kendisi olduğu ve bu sözün gerçekleşeceği beyan edilmektedir.","keyConcepts":[{"word":"قَالَ","root":"ق و ل","rootLatin":"k-v-l","meaning":"Allah'ın bir sözü, beyanı veya hükmü ifade etmesi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Kavl (قول), bir düşünceyi veya anlamı ifade eden sözdür. Bu ayette 'kâle' (قال) fiili, Allah'ın mutlak iradesini ve hükmünü bildirmesi anlamında kullanılmıştır. Allah'ın sözü, beşer sözü gibi ihtimalli değil, kesin ve gerçekleşecek olandır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Kur'an'da 'kâle' (قال) fiili, bazen bir emri, bazen bir haberi, bazen de bir vaadi ifade eder. Bu ayetteki kullanımı, Allah'ın İblis'e yönelik kesin ve bağlayıcı bir vaadini, yani cehennemi doldurma hükmünü bildirmesidir."}]},{"word":"فَٱلْحَقُّ","root":"ح ق ق","rootLatin":"h-k-k","meaning":"Gerçek, doğru ve sabit olan şey; Allah'ın sıfatlarından biri olarak mutlak hakikat.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hak (حق), bir şeyin sabit ve doğru olmasıdır. Allah için kullanıldığında, O'nun varlığının ve sözlerinin mutlak doğruluğunu, değişmezliğini ifade eder. Bu ayette 'fel-hakku' (فالحق), Allah'ın sözünün kendisinin hakikat olduğunu, yani O'nun vaadinin kesinlikle gerçekleşeceğini vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'hak' (حق) kavramı, sadece doğru olmakla kalmaz, aynı zamanda varoluşsal bir gerçekliği ve ilahi adaleti de ifade eder. Bu ayette 'fel-hakku' ifadesi, Allah'ın beyanının sadece doğru bir söz değil, aynı zamanda mutlak bir gerçeklik ve değişmez bir hüküm olduğunu gösterir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Hak (حق), varlığı sabit olan, şüphe götürmeyen ve gerçeğe uygun olan demektir. Bu ayetteki 'fel-hakku' (فالحق) ifadesi, Allah'ın İblis'e yönelik tehdidinin ve cehennemi doldurma vaadinin kesinliğini ve şüphesizliğini pekiştirmektedir."}]},{"word":"وَٱلْحَقَّ","root":"ح ق ق","rootLatin":"h-k-k","meaning":"Allah'ın söylediği sözün kendisinin hakikat olması, mutlak doğruyu beyan etmesi.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Buradaki 'el-hakka' (الحق) kelimesi, 'hak olanı söylüyorum' veya 'sözümün kendisi haktır' anlamındadır. Allah'ın sözünün doğruluğu ve kesinliği üzerinde durulur. Bu, önceki 'fel-hakku' (فالحق) ile birlikte, Allah'ın vaadinin mutlak ve şaşmaz olduğunu vurgular."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Arap dilinde 've' edatıyla tekrarlanan 'hak' (حق) kelimesi, tekit ve pekiştirme amacı taşır. 'Ve'l-hakka ekûlü' (والحق أقول) ifadesi, 'Ben sadece hakkı söylerim' veya 'söylediğim şeyin kendisi haktır' anlamını güçlendirir. Bu, Allah'ın sözünün mutlak doğruluğunu ve gerçekleşeceğini kesin bir dille ifade eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Kur'an'da 'hak' (حق) kelimesinin bu şekilde tekrarı, ilahi beyanın gücünü ve değişmezliğini vurgular. Allah'ın 'hak' (hakikat) olarak söylediği şey, şüpheye yer bırakmayacak şekilde gerçekleşecektir. Bu, İblis'e verilen ceza vaadinin kesinliğini gösterir."}]},{"word":"أَقُولُ","root":"ق و ل","rootLatin":"k-v-l","meaning":"Allah'ın bir şeyi söylemesi, beyan etmesi veya hükmetmesi.","sources":[{"author":"Ebû'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kavl (قول), bir manayı ifade eden lafızdır. 'Ekûlü' (أقول) fiili, mütekellim sigasında, Allah'ın bizzat kendi sözünü ifade ettiğini gösterir. Bu, sözün kaynağının bizzat Allah olduğunu ve dolayısıyla mutlak bir otoriteye sahip olduğunu vurgular. Ayetteki kullanımı, Allah'ın cehennemi doldurma vaadinin doğrudan kendisinden geldiğini belirtir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Kavl (قول), bir şeyi ifade etmektir. 'Ekûlü' (أقول) fiili, Allah'ın bu sözü bizzat kendisinin söylediğini ve bu sözün kesinlikle gerçekleşeceğini ifade eder. Bu, Allah'ın vaadinin ciddiyetini ve kaçınılmazlığını pekiştirir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["cehennem","seytan-vesvese","ahiret-mukafat"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"قَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَوْل","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dedi"},{"position":2,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"o halde"},{"position":2,"surface":"ٱلْحَقُّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-ق-ق","rootLatin":"ḥ-q-q","lemma":"حَقّ","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"hak"},{"position":3,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":3,"surface":"ٱلْحَقَّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-ق-ق","rootLatin":"ḥ-q-q","lemma":"حَقّ","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"hakkı"},{"position":4,"surface":"أَقُولُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَوْل","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"söylüyorum"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Sâd Sûresi** · *38/84-85*
- **Sâd Sûresi** · *38/84-85*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *38/84*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *38/84*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *38/84*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4** — Ahmed Avni Konuk · *38/84*
- **Sâd Sûresi** · *38/84-85*
- **Sâd Sûresi** · *38/84-85*