# Zümer Sûresi, 15. Âyet (39:15)

> فَٱعْبُدُوا۟ مَا شِئْتُم مِّن دُونِهِۦ ۗ قُلْ إِنَّ ٱلْخَـٰسِرِينَ ٱلَّذِينَ خَسِرُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ وَأَهْلِيهِمْ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ ۗ أَلَا ذَٰلِكَ هُوَ ٱلْخُسْرَانُ ٱلْمُبِينُ

*Fa'budû mâ şi/tum min dûnih(i)(k) kul inne-lḣâsirîne-lleżîne ḣasirû enfusehum ve ehlîhim yevme-lkiyâme(ti)(k) elâ żâlike huve-lḣusrânu-lmubîn(u)*

**Meal (Diyanet):** "Siz de Allah'tan başka dilediğiniz şeylere ibadet edin!" De ki: "Şüphesiz hüsrana uğrayanlar, kıyamet gününde kendilerini ve ailelerini hüsrana sokanlardır. İyi bilin ki bu, apaçık hüsranın ta kendisidir."

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/39/15

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, şirk koşanlara yönelik bir meydan okuma ve ahiretteki hüsranın şiddetini vurgulamaktadır. Anahtar kavramlar, ibadet, hüsran ve kıyamet gibi temel dini ve ahlaki terimler üzerinden, Allah'tan başkasına yönelmenin sonuçlarını ve gerçek kaybın ne olduğunu dilbilimsel bir derinlikle ortaya koymaktadır.","keyConcepts":[{"word":"فَٱعْبُدُوا۟","root":"ع ب د","rootLatin":"a-b-d","meaning":"Allah'a veya ilah edinilen varlıklara boyun eğme, kulluk etme, tapınma eylemi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'abd' kökünü 'tevazu ve boyun eğme' olarak tanımlar. İbadet ise, 'en üst düzeyde tevazu ve boyun eğme'dir. Ayetteki 'fa'budû' emri, müşriklere yönelik bir istihza ve tehdit olup, Allah'tan başkasına kulluk etmenin anlamsızlığını ve sonuçlarını ima eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'abd' kelimesinin 'itaat' ve 'boyun eğme' anlamlarını vurgular. Ayetteki kullanımı, müşriklerin kendi seçtikleri ilahlara yönelme özgürlüğünü ironik bir şekilde ifade ederek, bu seçimin ahiretteki sonuçlarına dikkat çeker."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'ibadet' kavramını Kur'an'ın merkezi kavramlarından biri olarak ele alır ve 'Allah'a tam bir teslimiyet ve itaat' olarak açıklar. Ayetteki 'fa'budû' ifadesi, müşriklerin Allah'a karşı bu teslimiyeti göstermeyip başka varlıklara yönelmesini eleştirel bir dille ortaya koyar."}]},{"word":"شِئْتُم","root":"ش ي أ","rootLatin":"ş-y-'-","meaning":"İrade etmek, dilemek, istemek.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'şey'' kökünü 'bir şeyi var etmek veya var olmasını dilemek' olarak açıklar. Ayetteki 'mâ şi'tüm' ifadesi, müşriklerin kendi iradeleriyle Allah'tan başka varlıklara yönelme tercihlerini, bu tercihin sonuçlarına katlanacakları bir bağlamda sunar."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'şey'' kökünün 'irade' ve 'kudret' anlamlarını içerdiğini belirtir. Ayetteki 'mâ şi'tüm', müşriklerin kendi iradeleriyle seçtikleri putlara tapınma özgürlüğünü, ancak bu özgürlüğün Allah'ın iradesi dışında bir anlam taşımadığını vurgular."}]},{"word":"ٱلْخَـٰسِرِينَ","root":"خ س ر","rootLatin":"h-s-r","meaning":"Kaybedenler, zarara uğrayanlar, hüsrana düşenler.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'hasr' kelimesini 'ticaretteki zarar' veya 'bir şeyin eksilmesi' olarak açıklar. Ayetteki 'el-hâsirîn', kıyamet gününde kendilerini ve ailelerini kaybederek en büyük zarara uğrayanları ifade eder; bu, sadece mal kaybı değil, ebedi kurtuluşun kaybıdır."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'husr'u 'sermayeyi kaybetmek' olarak tanımlar. Ayetteki 'el-hâsirîn', ahiretteki en büyük sermaye olan iman ve salih amelleri kaybedenleri, dolayısıyla ebedi kurtuluşu yitirenleri anlatır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'husrân' kavramını Kur'an'da 'nihai ve telafisi mümkün olmayan kayıp' olarak inceler. Ayetteki 'el-hâsirîn', dünya hayatında yanlış seçimler yaparak ahiretteki ebedi mutluluğu kaybedenleri, yani Allah'ın rızasını ve cenneti yitirenleri ifade eder."}]},{"word":"أَنفُسَهُمْ","root":"ن ف س","rootLatin":"n-f-s","meaning":"Kişinin kendisi, benliği, ruhu.","sources":[{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'nefs' kelimesinin 'can, ruh, zat' gibi birçok anlamı olduğunu belirtir. Ayetteki 'enfusehum', müşriklerin kıyamet günü kendi varlıklarını, yani ebedi kurtuluşlarını ve ruhsal esenliklerini kaybetmelerini ifade eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'nefs'in Kur'an'da 'kişinin özü, benliği ve hayatı' anlamında kullanıldığını vurgular. Ayetteki 'enfusehum', müşriklerin sadece maddi bir kayıp değil, kendi varlıklarının ve ebedi geleceklerinin kaybını yaşadıklarını anlatır."}]},{"word":"أَهْلِيهِمْ","root":"أ ه ل","rootLatin":"e-h-l","meaning":"Kişinin ailesi, eşi, çocukları ve yakın çevresi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'ehl' kelimesini 'bir kişiyle ilişki içinde olanlar, ailesi, kabilesi' olarak tanımlar. Ayetteki 'ehlihim', müşriklerin kıyamet günü sadece kendilerini değil, aynı zamanda dünya hayatında kendilerine bağlı olan aile fertlerini de hüsrana sürüklediklerini ifade eder."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'ehl'in 'bir kişinin beraber yaşadığı veya ona tabi olan kimseler' olduğunu belirtir. Ayetteki 'ehlihim', müşriklerin yanlış inanç ve amelleri nedeniyle aile fertlerinin de ahiretteki azaba maruz kalmasına neden olmalarını, böylece onların da hüsranına ortak olmalarını vurgular."}]},{"word":"ٱلْقِيَـٰمَةِ","root":"ق و م","rootLatin":"k-v-m","meaning":"Diriliş günü, ahiret günü, hesap günü.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'kıyâme' kelimesini 'insanların kabirlerinden kalktığı gün' olarak açıklar. Ayetteki 'yevme'l-kıyâmeti', hüsranın gerçekleşeceği zamanı, yani hesap ve ceza gününü belirterek, bu hüsranın kesinliğini ve kaçınılmazlığını vurgular."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'kıyâme'nin 'insanların Allah'ın huzurunda duracağı gün' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki kullanımı, dünya hayatındaki yanlış seçimlerin nihai sonucunun kıyamet gününde ortaya çıkacağını ve bu günün hüsranın zirvesi olacağını ifade eder."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kufur-sirk","kiyamet","ahiret-mukafat"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"o halde"},{"position":1,"surface":"ٱعْبُدُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ع-ب-د","rootLatin":"ʿ-b-d","lemma":"عَبَدَ","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"kulluk edin"},{"position":2,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"neye, şeye"},{"position":3,"surface":"شِئْتُم","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ش-ي-أ","rootLatin":"ş-y-ʾ","lemma":"شَاءَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dilediniz"},{"position":4,"surface":"مِّن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-den"},{"position":5,"surface":"دُونِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"د-و-ن","rootLatin":"d-w-n","lemma":"دُون","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"başka"},{"position":5,"surface":"هِۦ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"O'nun"},{"position":6,"surface":"قُلْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"de ki"},{"position":7,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"şüphesiz"},{"position":8,"surface":"ٱلْخَـٰسِرِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"خ-س-ر","rootLatin":"ḫ-s-r","lemma":"خَاسِر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"hüsrana uğrayanlar"},{"position":9,"surface":"ٱلَّذِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِي","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mahallen mansûb","gloss":"o kimseler ki"},{"position":10,"surface":"خَسِرُوٓا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"خ-س-ر","rootLatin":"ḫ-s-r","lemma":"خَسِرَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"hüsrana uğrattılar"},{"position":11,"surface":"أَنفُسَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ف-س","rootLatin":"n-f-s","lemma":"نَفْس","form":"-","features":{"number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"nefislerini"},{"position":11,"surface":"هُمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"onların"},{"position":12,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":12,"surface":"أَهْلِي","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ه-ل","rootLatin":"ʾ-h-l","lemma":"أَهْل","form":"-","features":{"number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"ailelerini"},{"position":12,"surface":"هِمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"onların"},{"position":13,"surface":"يَوْمَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf","root":"ي-و-م","rootLatin":"y-w-m","lemma":"يَوْم","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Zarf-ı zaman olduğu için mansûb","gloss":"günü"},{"position":14,"surface":"ٱلْقِيَـٰمَةِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"قِيَامَة","form":"İf'âle","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"kıyametin"},{"position":15,"surface":"أَلَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Tenbih","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَلَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"dikkat edin"},{"position":16,"surface":"ذَٰلِكَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ذَٰلِكَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mahallen merfû","gloss":"işte bu"},{"position":17,"surface":"هُوَ","pos":"harf","posDetail":"Fasl Zamiri","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Fasl zamiri olduğu için mebnî","gloss":"o"},{"position":18,"surface":"ٱلْخُسْرَانُ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"خ-س-ر","rootLatin":"ḫ-s-r","lemma":"خُسْرَان","form":"-","features":{"irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"hüsran"},{"position":19,"surface":"ٱلْمُبِينُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ب-ي-ن","rootLatin":"b-y-n","lemma":"مُبِين","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için merfû","gloss":"apaçık"}]