# Zümer Sûresi, 16. Âyet (39:16)

> لَهُم مِّن فَوْقِهِمْ ظُلَلٌ مِّنَ ٱلنَّارِ وَمِن تَحْتِهِمْ ظُلَلٌ ۚ ذَٰلِكَ يُخَوِّفُ ٱللَّهُ بِهِۦ عِبَادَهُۥ ۚ يَـٰعِبَادِ فَٱتَّقُونِ

*Lehum min fevkihim zulelun mine-nnâri vemin tahtihim zulel(un)(c) żâlike yuḣavvifu(A)llâhu bihi ‘ibâdeh(u)(c) yâ ‘ibâdi fettekûn(i)*

**Meal (Diyanet):** Onlar için üstlerinde ateşten katmanlar, altlarında (ateşten) katmanlar vardır. İşte Allah, kullarını bununla korkutur. Ey kullarım, bana karşı gelmekten sakının.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/39/16

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, cehennem azabının dehşetini tasvir ederek Allah'ın kullarını takvaya çağırmaktadır. 'Zulel' kelimesiyle azabın kuşatıcılığı, 'yuhavvifu' ile Allah'ın korkutma eylemi ve 'fettekuni' ile kullardan istenen sakınma emri vurgulanmaktadır.","keyConcepts":[{"word":"ظُلَلٌ","root":"ظلل","rootLatin":"z-l-l","meaning":"Üst üste yığılmış, kat kat gölgelikler veya örtüler anlamına gelir; burada ateşten oluşan katmanları ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'zulle' kelimesinin aslen bir şeyi gölgelemek, örtmek anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'zulal' ise, ateşin üst üste yığılmış, katmanlı bir şekilde kuşatmasını ifade eder ki bu, azabın şiddetini ve kuşatıcılığını gösterir. Ateşin gölge gibi tasvir edilmesi, onun yoğunluğunu ve her yeri kapladığını vurgular."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'zulal' kelimesini 'gölgelikler' olarak açıklar ve burada ateşten oluşan katmanları mecazi bir ifade olarak değerlendirir. Ateşin gölge gibi tasvir edilmesi, onun yoğunluğunu ve her yeri kapladığını, adeta bir gölgelik gibi kuşattığını anlatır."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'zulal' kelimesinin 'zıll' (gölge) kelimesinin çoğulu olduğunu ve burada ateşten oluşan katmanları ifade ettiğini belirtir. Bu kullanım, azabın sadece yukarıdan değil, her yönden kuşatıcı olduğunu ve kaçış imkanı olmadığını vurgular."}]},{"word":"يُخَوِّفُ","root":"خوف","rootLatin":"h-v-f","meaning":"Korkutur, dehşete düşürür anlamına gelir; Allah'ın azabıyla kullarını uyarma eylemini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'havf' kelimesinin bir şeyden dolayı duyulan endişe ve korku olduğunu belirtir. 'Yuhavvifu' fiili ise, Allah'ın bu azap tasviriyle kullarında bir korku ve çekinme hali oluşturmayı amaçladığını, böylece onları günahtan sakındırdığını ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'daki 'havf' kavramının sadece bir korku değil, aynı zamanda Allah'a karşı duyulan saygı ve sorumluluk bilinciyle harmanlanmış bir çekinme olduğunu vurgular. Ayetteki 'yuhavvifu' fiili, Allah'ın bu azap tasviriyle insanları sadece korkutmakla kalmayıp, aynı zamanda onları doğru yola sevk etme amacını taşır."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'havf' kelimesinin zıddının 'emn' (güven) olduğunu ve 'tahvîf'in (korkutma) bir şeyi korkulacak hale getirmek olduğunu belirtir. Ayetteki 'yuhavvifu' fiili, Allah'ın azabının gerçekliğini ve dehşetini ortaya koyarak kullarını bu akıbetten sakınmaya çağırdığını ifade eder."}]},{"word":"عِبَادَهُۥ","root":"عبد","rootLatin":"a-b-d","meaning":"Kulları, köleleri anlamına gelir; Allah'a kulluk eden, O'na boyun eğen insanları ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'abd' kelimesinin aslen boyun eğme, itaat etme anlamına geldiğini ve 'ibadet'in de bu boyun eğmenin en üst derecesi olduğunu belirtir. Ayetteki 'ibâdehu' ifadesi, Allah'ın yaratıcısı olduğu ve kendisine kulluk etmesi gereken tüm insanları kapsar, bu da Allah'ın onlara karşı olan otoritesini ve sorumluluklarını hatırlatır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'abd' kavramının Kur'an'da sadece bir kölelik değil, aynı zamanda Allah'a karşı tam bir teslimiyet ve itaat anlamına geldiğini açıklar. 'İbâdehu' ifadesi, Allah'ın kullarına yönelik hem bir uyarı hem de bir çağrı niteliğindedir; onlardan beklenen, bu azaptan sakınarak O'na tam bir kullukla yönelmeleridir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'abd' kelimesinin hem hür hem de köle anlamlarına geldiğini, ancak Kur'an'da genellikle Allah'a karşı kulluk eden insanları ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'ibâdehu' ifadesi, Allah'ın tüm insanlığa hitap ettiğini ve onlardan bu uyarıya kulak vermelerini beklediğini gösterir."}]},{"word":"فَاتَّقُونِ","root":"وقي","rootLatin":"v-k-y","meaning":"Benden sakının, Bana karşı gelmekten çekinin anlamına gelir; Allah'ın emirlerine uyarak ve yasaklarından kaçınarak O'na karşı sorumluluk bilinciyle hareket etmeyi ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'takva' kelimesinin aslen bir şeyi korumak, muhafaza etmek anlamına geldiğini ve dinde ise nefsi günahlardan korumak olduğunu belirtir. Ayetteki 'fettekuni' emri, Allah'ın azabından sakınmak için O'nun emirlerine uymayı ve yasaklarından kaçınmayı, yani takva sahibi olmayı emreder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'takva' kavramının Kur'an'da sadece bir korku değil, aynı zamanda Allah'a karşı duyulan derin bir saygı, sorumluluk bilinci ve O'nun rızasını kazanma çabası olduğunu vurgular. 'Fettekuni' emri, Allah'ın kullarından, O'nun azabından korunmak için O'na karşı bilinçli ve sorumlu bir yaşam sürmelerini istediğini gösterir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'takva' kelimesinin Kur'an'da geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu ve Allah'a karşı duyulan saygıdan, O'nun emirlerine uymaya kadar birçok boyutu içerdiğini belirtir. Ayetteki 'fettekuni' emri, Allah'ın kullarından, O'nun azabından korunmak için O'na karşı tam bir teslimiyet ve itaat içinde olmalarını talep ettiğini ifade eder."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["cehennem","takva","ahiret-mukafat"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"لَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":1,"surface":"هُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onlar"},{"position":2,"surface":"مِّن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":3,"surface":"فَوْقِ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Mekan","root":"ف-و-ق","rootLatin":"f-w-q","lemma":"فَوْق","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"üstünde"},{"position":3,"surface":"هِمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onların"},{"position":4,"surface":"ظُلَلٌۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ظ-ل-ل","rootLatin":"z-l-l","lemma":"ظُلَّة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû (mukaddem haberden sonra gelmiştir)","gloss":"gölgeler, kat kat"},{"position":5,"surface":"مِّنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":6,"surface":"ٱلنَّارِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-و-ر","rootLatin":"n-w-r","lemma":"نَار","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"ateş"},{"position":7,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":7,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":8,"surface":"تَحْتِ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Mekan","root":"ت-ح-ت","rootLatin":"t-h-t","lemma":"تَحْت","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"altında"},{"position":8,"surface":"هِمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onların"},{"position":9,"surface":"ظُلَلٌ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ظ-ل-ل","rootLatin":"z-l-l","lemma":"ظُلَّة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû (mukaddem haberden sonra gelmiştir)","gloss":"gölgeler, kat kat"},{"position":10,"surface":"ذَٰلِكَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ذَٰلِكَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"işte bu"},{"position":11,"surface":"يُخَوِّفُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"خ-و-ف","rootLatin":"kh-w-f","lemma":"خَوَّفَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"korkutur"},{"position":12,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":13,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":13,"surface":"هِۦ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onu"},{"position":14,"surface":"عِبَادَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ع-ب-د","rootLatin":"'-b-d","lemma":"عَبْد","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"kullarını"},{"position":14,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":15,"surface":"يَـٰ","pos":"harf","posDetail":"Nida Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"يَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ey"},{"position":15,"surface":"عِبَادِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ع-ب-د","rootLatin":"'-b-d","lemma":"عَبْد","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Munâdâ olduğu için mansûb (izafetle)","gloss":"kullarım"},{"position":16,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"o halde"},{"position":16,"surface":"ٱتَّقُو","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"و-ق-ي","rootLatin":"w-q-y","lemma":"اِتَّقَى","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"sakının"},{"position":16,"surface":"نِ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"beni"}]