# Zümer Sûresi, 5. Âyet (39:5)

> خَلَقَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ بِٱلْحَقِّ ۖ يُكَوِّرُ ٱلَّيْلَ عَلَى ٱلنَّهَارِ وَيُكَوِّرُ ٱلنَّهَارَ عَلَى ٱلَّيْلِ ۖ وَسَخَّرَ ٱلشَّمْسَ وَٱلْقَمَرَ ۖ كُلٌّ يَجْرِى لِأَجَلٍ مُّسَمًّى ۗ أَلَا هُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْغَفَّـٰرُ

*Ḣaleka-ssemâvâti vel-arda bilhakk(i)(s) yukevviru-lleyle ‘alâ-nnehâri veyukevviru-nnehâra ‘alâ-lleyl(i)(s) vesaḣḣara-şşemse velkamer(a)(s) kullun yecrî li-ecelin musemm(en)(k) alâ huve-l'azîzu-lġaffâr(u)*

**Meal (Diyanet):** Gökleri ve yeri hak ve hikmete uygun olarak yaratmıştır. Geceyi gündüzün üzerine örtüyor, gündüzü de gecenin üzerine örtüyor. Güneşi ve ayı da koyduğu kanunlara boyun eğdirmiştir. Bunların her biri belli bir zamana kadar akıp gitmektedir. İyi bilin ki O, mutlak güç sahibidir, çok bağışlayandır.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/39/5

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Zümer Suresi 5. ayet, Allah'ın yaratma kudretini, evrenin düzenini ve kozmik hareketleri vurgulayan temel kavramlar içerir. Ayet, yaratılışın hakikatini, gece ve gündüzün döngüsünü ve gök cisimlerinin belirli bir düzene tabi oluşunu dilbilimsel bir derinlikle ele almaktadır.","keyConcepts":[{"word":"خَلَقَ","root":"خ ل ق","rootLatin":"h-l-q","meaning":"Allah'ın yoktan var etme, bir şeyi belirli bir ölçü ve düzen içinde meydana getirme eylemini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Halk (خلق), bir şeyi takdir etmek ve onu yoktan var etmek demektir. Bu ayetteki 'خَلَقَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ' ifadesi, Allah'ın gökleri ve yeri eşsiz bir düzen ve ölçüyle, önceden bir örneği olmaksızın yaratmasını anlatır. Bu, O'nun mutlak yaratıcı gücünü gösterir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Halk (خلق), bir şeyi takdir etmek ve onu icat etmek anlamına gelir. Allah'ın yaratması, bir şeyin yoktan var edilmesi ve ona belirli bir şekil ve özellik verilmesidir. Ayetteki kullanımı, göklerin ve yerin Allah tarafından belirli bir hikmet ve amaç doğrultusunda yaratıldığını vurgular."}]},{"word":"بِٱلْحَقِّ","root":"ح ق ق","rootLatin":"h-k-k","meaning":"Yaratılışın boş yere değil, bir hikmet, adalet ve gerçeklik üzere olduğunu ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hak (حق), bir şeyin sabit ve gerçek olmasıdır. 'بالحق' ifadesi, göklerin ve yerin yaratılışının batıl veya anlamsız olmadığını, aksine bir hikmet ve adalet üzere kurulduğunu belirtir. Bu, yaratılışın sağlam temellere dayandığını gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'hak' kavramı, nihai gerçeklik, adalet ve doğru olanı ifade eder. 'بالحق' ifadesi, evrenin yaratılışının rastgele değil, ilahi bir düzen ve adalet prensibi üzerine kurulu olduğunu vurgular. Bu, Allah'ın yaratıcılığının aynı zamanda hikmetli olduğunu gösterir."}]},{"word":"يُكَوِّرُ","root":"ك و ر","rootLatin":"k-w-r","meaning":"Geceyi gündüzün üzerine sarmak, dolamak, bir şeyi diğerinin etrafına bükmek anlamında, kozmik bir döngüyü ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Tekvir (تكوير), bir şeyi diğerinin üzerine sarmak, dolamak demektir. 'يُكَوِّرُ ٱلَّيْلَ عَلَى ٱلنَّهَارِ' ifadesi, gecenin gündüzün üzerine gelerek onu örtmesini, gündüzün de geceyi takip etmesini, sanki bir top gibi birbirlerinin üzerine sarılmasını mecazi olarak anlatır. Bu, sürekli ve düzenli bir değişimi ifade eder."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Tekvir (تكوير), bir şeyi yuvarlak hale getirmek, sarmak ve bükmek anlamlarına gelir. Ayetteki kullanımı, gece ve gündüzün birbirini takip eden, birbirine sarılan bir döngü içinde olduğunu, bu döngünün küresel bir hareketle ilişkili olabileceğini ima eder. Bu, evrenin dinamik yapısını gösterir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Tekvir fiili, bir şeyin diğerini kuşatması, sarması ve onun yerine geçmesi anlamlarını taşır. Gece ve gündüzün birbirini 'sarması', dünyanın kendi ekseni etrafında dönmesiyle oluşan sürekli ve düzenli değişimi sembolize eder. Bu, Allah'ın evrendeki hassas düzenini ve kudretini gösterir."}]},{"word":"وَسَخَّرَ","root":"س خ ر","rootLatin":"s-h-r","meaning":"Bir şeyi bir amaca hizmet etmek üzere emre amade kılmak, boyun eğdirmek, itaat ettirmek anlamına gelir.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Tesḫîr (تسخير), bir şeyi bir iş için emre amade kılmak, onu bir hizmete tahsis etmektir. 'وَسَخَّرَ ٱلشَّمْسَ وَٱلْقَمَرَ' ifadesi, güneş ve ayın Allah'ın emri altında belirli bir düzen içinde hareket ettiğini, insanlığın faydasına hizmet ettiğini belirtir. Bu, Allah'ın evren üzerindeki mutlak kontrolünü gösterir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Tesḫîr (تسخير), bir şeyi zorla veya isteyerek bir işe koşmak, onu bir hizmete tahsis etmektir. Güneş ve ayın 'musahhar' kılınması, onların kendi iradeleri dışında, Allah'ın koyduğu yasalara göre hareket ettiğini ve bu hareketin belirli bir amaca hizmet ettiğini ifade eder. Bu, kozmik düzenin ilahi bir iradeyle işlediğini gösterir."}]},{"word":"يَجْرِى","root":"ج ر ي","rootLatin":"c-r-y","meaning":"Akıp gitmek, hareket etmek, belirli bir yörünge üzerinde seyretmek anlamına gelir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Cery (جري), akmak, koşmak, hareket etmek demektir. 'كُلٌّ يَجْرِى لِأَجَلٍ مُّسَمًّى' ifadesi, güneş ve ayın belirli bir süreye kadar kendi yörüngelerinde kesintisiz bir şekilde hareket ettiğini, bu hareketin bir sonu olduğunu belirtir. Bu, evrendeki her şeyin belirli bir plana ve zamana tabi olduğunu gösterir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Cery (جري), bir şeyin sürekli ve düzenli bir şekilde hareket etmesidir. Ayetteki kullanımı, gök cisimlerinin belirli bir yörünge ve hızla hareket ettiğini, bu hareketin ilahi bir takdirle sınırlı olduğunu vurgular. Bu, evrenin dinamik ve düzenli işleyişini gösterir."}]},{"word":"ٱلْغَفَّـٰرُ","root":"غ ف ر","rootLatin":"ğ-f-r","meaning":"Günahları çokça bağışlayan, örten, affeden anlamına gelen Allah'ın sıfatlarından biridir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Ğafûr (غفور) ve Ğaffâr (غفار), günahları örten ve bağışlayan demektir. Ğaffâr, mübalağa sigası olup, Allah'ın günahları çokça ve tekrar tekrar bağışladığını, kullarının kusurlarını örttüğünü ifade eder. Ayetteki 'ٱلْغَفَّـٰرُ' sıfatı, Allah'ın yaratma ve kudretinin yanı sıra, merhamet ve bağışlayıcılığının da sonsuz olduğunu gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'Ğaffâr' sıfatı, Allah'ın insanlara karşı olan engin merhametini ve günahları affetme yeteneğini vurgular. Bu sıfat, Allah'ın sadece yaratıcı ve güçlü olmadığını, aynı zamanda kullarına karşı şefkatli ve bağışlayıcı olduğunu gösterir. Ayetteki bağlamda, O'nun kudretinin yanında rahmetinin de bulunduğunu belirtir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["yaratilis","tabiat-ayetleri","esma-i-husna","tevhid"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"خَلَقَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"kh-l-q","lemma":"خَلَقَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yarattı"},{"position":2,"surface":"ٱلسَّمَـٰوَٰتِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-م-و","rootLatin":"s-m-w","lemma":"سَمَاوَات","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb (kesra ile)","gloss":"gökleri"},{"position":3,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":3,"surface":"ٱلْأَرْضَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ر-ض","rootLatin":"a-r-d","lemma":"أَرْض","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki mansûb isme atfedildiği için mansûb","gloss":"yeri"},{"position":4,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":4,"surface":"ٱلْحَقِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-ق-ق","rootLatin":"h-q-q","lemma":"حَقّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"hak ile"},{"position":5,"surface":"يُكَوِّرُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ك-و-ر","rootLatin":"k-w-r","lemma":"كَوَّرَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"dolar"},{"position":6,"surface":"ٱلَّيْلَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ل-ي-ل","rootLatin":"l-y-l","lemma":"لَيْل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"geceyi"},{"position":7,"surface":"عَلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَىٰ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":8,"surface":"ٱلنَّهَارِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ه-ر","rootLatin":"n-h-r","lemma":"نَهَار","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"gündüzün"},{"position":9,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":9,"surface":"يُكَوِّرُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ك-و-ر","rootLatin":"k-w-r","lemma":"كَوَّرَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki merfû fiile atfedildiği için merfû","gloss":"dolar"},{"position":10,"surface":"ٱلنَّهَارَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ه-ر","rootLatin":"n-h-r","lemma":"نَهَار","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"gündüzü"},{"position":11,"surface":"عَلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَىٰ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":12,"surface":"ٱلَّيْلِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ل-ي-ل","rootLatin":"l-y-l","lemma":"لَيْل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"gecenin"},{"position":13,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":13,"surface":"سَخَّرَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"س-خ-ر","rootLatin":"s-kh-r","lemma":"سَخَّرَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"boyun eğdirdi"},{"position":14,"surface":"ٱلشَّمْسَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-م-س","rootLatin":"sh-m-s","lemma":"شَمْس","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"güneşi"},{"position":15,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":15,"surface":"ٱلْقَمَرَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-م-ر","rootLatin":"q-m-r","lemma":"قَمَر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki mansûb isme atfedildiği için mansûb","gloss":"ayı"},{"position":16,"surface":"كُلٌّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ك-ل-ل","rootLatin":"k-l-l","lemma":"كُلّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"her biri"},{"position":17,"surface":"يَجْرِي","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ج-ر-ي","rootLatin":"j-r-y","lemma":"جَرَىٰ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"akar/yürür"},{"position":18,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":18,"surface":"أَجَلٍ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ج-ل","rootLatin":"a-j-l","lemma":"أَجَل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bir süreye"},{"position":19,"surface":"مُّسَمًّى","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mef'ûl","root":"س-م-و","rootLatin":"s-m-w","lemma":"مُسَمًّى","form":"Tef'îl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mecrûr","gloss":"belirlenmiş"},{"position":20,"surface":"أَلَا","pos":"harf","posDetail":"Tembih Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَلَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"dikkat edin"},{"position":21,"surface":"هُوَ","pos":"isim","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"O"},{"position":22,"surface":"ٱلْعَزِيزُ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ع-ز-ز","rootLatin":"'-z-z","lemma":"عَزِيز","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"üstün/güçlü"},{"position":23,"surface":"ٱلْغَفَّـٰرُ","pos":"isim","posDetail":"Mübalağalı İsm-i Fâil","root":"غ-ف-ر","rootLatin":"gh-f-r","lemma":"غَفَّار","form":"Fa''âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için merfû","gloss":"çok bağışlayan"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Kamer Sûresi** · *39/5*
- **Kamer Sûresi** · *39/5*
- **Kamer Sûresi** · *39/5*
- **İnsân-ı Kâmil (Cilt 5)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *39/5*
- **İnsân-ı Kâmil (Cilt 5)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *39/5*
- **Kamer Sûresi** · *39/5*