# Zümer Sûresi, 56. Âyet (39:56)

> أَن تَقُولَ نَفْسٌ يَـٰحَسْرَتَىٰ عَلَىٰ مَا فَرَّطتُ فِى جَنۢبِ ٱللَّهِ وَإِن كُنتُ لَمِنَ ٱلسَّـٰخِرِينَ

*En tekûle nefsun yâ hasratâ ‘alâ mâ ferrattu fî cenbi(A)llâhi ve-in kuntu lemine-ssâḣirîn(e)*

**Meal (Diyanet):** (55-56) Farkında olmadan azap size ansızın gelmeden önce, Rabbinizden size indirilenin en güzeline uyun ki, kişi, "Allah'ın yanında, işlediğim kusurlardan dolayı vay halime! Gerçekten ben alay edenlerden idim" demesin.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/39/56

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, kıyamet gününde pişmanlık duyacak bir nefsin durumunu tasvir etmektedir. Özellikle 'hüsran', 'ihmal' ve 'alay etme' kavramları üzerinden Allah'a karşı yapılan hataların ve ciddiyetsizliğin sonuçları vurgulanmaktadır.","keyConcepts":[{"word":"نَفْسٌ","root":"ن ف س","rootLatin":"n-f-s","meaning":"Ayette, pişmanlık duyacak olan bireysel ruhu veya kişiyi ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Nefs kelimesi, ruh, can, zat ve bir şeyin hakikati gibi anlamlara gelir. Bu ayette ise, kıyamet gününde kendi yaptıklarından dolayı pişmanlık duyacak olan insan zatını, bireysel kişiliği ifade etmektedir. (s. 809)"},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Nefs, bazen ruh, bazen beden, bazen de her ikisinin toplamı olarak kullanılır. Ayetteki 'en tekûle nefsün' ifadesi, herhangi bir kişinin, yani her bir bireyin bu pişmanlığı yaşayacağını belirtir. (s. 981)"}]},{"word":"يَـٰحَسْرَتَىٰ","root":"ح س ر","rootLatin":"h-s-r","meaning":"Büyük bir pişmanlık, üzüntü ve hayıflanma ifadesidir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hasret, bir şeyin elden çıkmasından dolayı duyulan şiddetli pişmanlık ve üzüntüdür. 'Ya hasretâ' ise, bu pişmanlığın en üst düzeyini, 'eyvahlar olsun bana' anlamını taşır ve kişinin kendi kendine hayıflanmasını ifade eder. (s. 396)"},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Hasret, bir şeyin kaçırılmasından dolayı duyulan derin kederdir. Ayetteki bu nida, kişinin Allah'a karşı görevlerini ihmal etmesinden dolayı hissettiği çaresizliği ve büyük kaybı dile getirir. (c. 2, s. 209)"},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hasret, bir şeyin elden çıkmasıyla ortaya çıkan üzüntü ve pişmanlıktır. 'Ya hasretâ' ifadesi, bu pişmanlığın şiddetini ve kişinin kendi nefsine karşı duyduğu acıyı vurgular. (s. 248)"}]},{"word":"فَرَّطتُ","root":"ف ر ط","rootLatin":"f-r-t","meaning":"Allah'ın emirlerine uymakta kusur etmek, ihmalkar davranmak veya aşırıya gitmek anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Tefriṭ, bir işte kusur etmek, ihmalkâr davranmak veya bir şeyi vaktinden sonraya bırakmaktır. Ayetteki 'ferraṭtu fî cenbi'llâh' ifadesi, Allah'ın haklarını yerine getirmekte ihmalkâr davrandığını, O'nun emirlerine karşı kusur işlediğini belirtir. (s. 627)"},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Tefriṭ, bir şeyi terk etmek, ihmal etmek veya bir konuda ileri gitmek anlamlarına gelir. Bu ayette, Allah'ın emrettiklerini yapmamak veya yasakladıklarını çiğnemek suretiyle O'nun hakkına riayet etmemeyi ifade eder. (s. 392)"},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'tefriṭ' kavramı, genellikle Allah'ın koyduğu sınırları aşmak veya O'nun emirlerine karşı kayıtsız kalmak anlamında kullanılır. Bu ayette, kişinin Allah'a karşı olan sorumluluklarını yerine getirmekteki ihmalini ve ciddiyetsizliğini vurgular. (s. 210)"}]},{"word":"جَنۢبِ ٱللَّهِ","root":"ج ن ب","rootLatin":"c-n-b","meaning":"Allah'ın hakkı, O'nun katı, O'nun emirleri ve rızası anlamında mecazi bir ifadedir.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Cenb kelimesi, aslında 'yan' anlamına gelir. Ancak 'cenbi'llâh' ifadesi, mecazi olarak Allah'ın hakkı, O'nun emri ve O'na itaat edilmesi gereken hususlar demektir. Kişi, Allah'ın bu haklarına karşı ihmalkar davranmıştır. (c. 2, s. 209)"},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Cenb, bir şeyin yanı demektir. 'Cenbi'llâh' ise, Allah'ın zatına yakınlık, O'nun rızası ve O'nun emirleri gibi manalara gelir. Ayetteki kullanım, Allah'ın koyduğu sınırlara ve haklara riayet etmemeyi ifade eder. (s. 200)"},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Bu ifade, Allah'ın emrettiği ve yasakladığı şeylere riayet etme yükümlülüğünü sembolize eder. 'Ferraṭtu fî cenbi'llâh', Allah'ın şeriatına, dinine ve O'nunla ilgili tüm haklara karşı kusur işlediğini itiraf etmektir. (c. 1, s. 345)"}]},{"word":"ٱلسَّـٰخِرِينَ","root":"س خ ر","rootLatin":"s-h-r","meaning":"Alay edenler, küçümseyenler ve ciddiye almayanlar anlamına gelir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Suhriye, birini küçümseyerek alay etmektir. Ayetteki 'min es-sâhirîn' ifadesi, kişinin Allah'ın ayetlerini, peygamberlerini veya dinî hükümleri ciddiye almayıp onlarla alay edenlerden olduğunu itiraf etmesini anlatır. (s. 408)"},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Suhriye, birini hafife almak ve onunla eğlenmektir. Bu ayette, kişinin Allah'ın dinine ve emirlerine karşı takındığı küçümseyici ve alaycı tavrı ifade eder ki bu, büyük bir günah ve pişmanlık sebebidir. (c. 3, s. 278)"},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Suhriye, Kur'an'da genellikle iman edenlerle veya Allah'ın ayetleriyle alay etme bağlamında kullanılır. Bu ayette, kişinin ahiretteki pişmanlığını dile getirirken, dünyadayken Allah'ın dinine karşı takındığı alaycı ve ciddiyetsiz tutumu itiraf ettiğini gösterir. (s. 315)"}]}]}

## Tefsir

{"topics":["ahiret-mukafat","hesap-mizan","kufur-sirk","dunya-ahiret-dengesi"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"أَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Mastariyye","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ki"},{"position":2,"surface":"تَقُولَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Nasb edatı 'أَن' ile mansûb","gloss":"desin"},{"position":3,"surface":"نَفْسٌۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ف-س","rootLatin":"n-f-s","lemma":"نَفْس","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"bir nefis"},{"position":4,"surface":"يَـٰحَسْرَتَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Nida Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"يَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ey"},{"position":4,"surface":"حَسْرَتَىٰ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-س-ر","rootLatin":"ḥ-s-r","lemma":"حَسْرَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Nida edilen isim olduğu için mansûb","gloss":"yazıklar olsun bana"},{"position":5,"surface":"عَلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine, hakkında"},{"position":6,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"şey"},{"position":7,"surface":"فَرَّطتُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ف-ر-ط","rootLatin":"f-r-ṭ","lemma":"فَرَّطَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"ihmal ettim"},{"position":8,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"içinde"},{"position":9,"surface":"جَنۢبِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ج-ن-ب","rootLatin":"j-n-b","lemma":"جَنْب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yanında"},{"position":10,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"ʾ-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Allah'ın"},{"position":11,"surface":"وَإِن","pos":"harf","posDetail":"Vav-ı Hâliye","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":11,"surface":"إِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"eğer"},{"position":12,"surface":"كُنتُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"idim"},{"position":13,"surface":"لَمِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kîd","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"elbette"},{"position":13,"surface":"مِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"den"},{"position":14,"surface":"ٱلسَّـٰخِرِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"س-خ-ر","rootLatin":"s-ḫ-r","lemma":"سَاخِر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"alaya alanlardan"}]