# Nisâ Sûresi, 1. Âyet (4:1)

>  يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱتَّقُوا۟ رَبَّكُمُ ٱلَّذِى خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍ وَٰحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالًا كَثِيرًا وَنِسَآءً ۚ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ ٱلَّذِى تَسَآءَلُونَ بِهِۦ وَٱلْأَرْحَامَ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا

*Yâ eyyuhâ-nnâsu-ttekû rabbekumu-lleżî ḣalekakum min nefsin vâhidetin veḣaleka minhâ zevcehâ vebeśśe minhumâ ricâlen keśîran venisâ-â(en)(c) vettekû(A)llâhe-lleżî tesâelûne bihi vel-erhâm(e)(c) inna(A)llâhe kâne ‘aleykum rakîbe(n)*

**Meal (Diyanet):** Ey insanlar! Sizi bir tek nefisten yaratan ve ondan da eşini yaratan; ikisinden birçok erkek ve kadın (meydana getirip) yayan Rabbinize karşı gelmekten sakının. Kendisi adına birbirinizden dilekte bulunduğunuz Allah'a karşı gelmekten ve akrabalık bağlarını koparmaktan sakının. Şüphesiz Allah, üzerinizde bir gözetleyicidir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/4/1

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Nisâ Suresi'nin ilk ayeti, insanlığın ortak kökenine ve Allah'a karşı sorumluluklarına vurgu yaparken, akrabalık bağlarının önemini de öne çıkarmaktadır. Ayet, yaratılış, sakınma ve gözetim gibi temel kavramlar üzerinden toplumsal ve ahlaki bir çerçeve sunar.","keyConcepts":[{"word":"ٱتَّقُوا۟","root":"و ق ي","rootLatin":"v-k-y","meaning":"Allah'ın azabından sakınmak, O'na karşı gelmekten korunmak ve emirlerine uymak anlamına gelir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Vakâ (وقى) kelimesi, bir şeyi zararlı şeylerden korumak demektir. Takvâ ise, nefsi korkulan şeylerden korumaktır. Şeriat dilinde ise, nefsi günahlardan korumak suretiyle Allah'tan sakınmak anlamına gelir. Ayetteki 'İttakû Rabbekum' ifadesi, Rabbin azabından sakınmayı, O'nun emirlerine riayet etmeyi ve yasaklarından kaçınmayı emretmektedir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Takvâ, Kur'an'da 'Allah'tan korkmak' veya 'Allah'a karşı sorumluluk bilinciyle hareket etmek' olarak merkezi bir kavramdır. Bu ayette, insanların yaratılışlarındaki birliğe dikkat çekildikten sonra, bu birliğin gereği olarak Allah'a karşı gelmekten sakınmaları emredilerek, takvânın hem bireysel hem de toplumsal bir sorumluluk olduğu vurgulanır."}]},{"word":"خَلَقَكُم","root":"خ ل ق","rootLatin":"h-l-k","meaning":"Yoktan var etmek, bir şeyi belirli bir ölçü ve düzen içinde meydana getirmek demektir.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Halk (خلق), bir şeyi takdir etmek ve onu yoktan var etmek demektir. Allah'ın 'halk' etmesi, O'nun kudretinin ve yaratıcılığının bir tecellisidir. Ayette 'halakakum' (sizi yarattı) ifadesi, insanlığın başlangıcının ve varoluşunun Allah'a ait olduğunu, O'nun mutlak yaratıcı olduğunu belirtir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Halk (خلق) kelimesi, bir şeyi örneksiz ve benzersiz bir şekilde ortaya çıkarmak, onu belli bir ölçüye göre takdir etmek anlamındadır. Ayetteki 'halakakum' ifadesi, Allah'ın insanı bir 'nefsin vâhide'den (tek bir candan) yaratmasını, O'nun eşsiz yaratma gücünü ve hikmetini gösterir."}]},{"word":"نَّفْسٍ وَٰحِدَةٍ","root":"ن ف س / و ح د","rootLatin":"n-f-s / v-h-d","meaning":"Tek bir candan, tek bir özden yaratılışı ifade eder ki bu, insanlığın ortak kökenine işaret eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Nefs (نفس) burada 'can' veya 'öz' anlamındadır. 'Nefsin vâhide' (tek bir can), Âdem'i ifade eder. Ayet, tüm insanlığın Âdem'den türediğini, dolayısıyla ortak bir kökene sahip olduğunu belirtir. Bu, insanların eşitliğini ve kardeşliğini vurgular."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Nefs (نفس), bir şeyin kendisi, özü demektir. Vâhide (واحدة) ise 'tek' anlamına gelir. 'Nefsin vâhide' ifadesi, insanlığın başlangıcının tek bir kaynaktan olduğunu, yani Hz. Âdem'den geldiğini açıkça ortaya koyar. Bu, insanların yaratılışta birliğini ve eşitliğini vurgulayan temel bir ilkedir."}]},{"word":"زَوْجَهَا","root":"ز و ج","rootLatin":"z-v-j","meaning":"Eşini, benzerini veya çiftini ifade eder; burada Âdem'in eşi Havva'ya işaret eder.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Zevc (زوج) kelimesi, hem erkek hem de kadın için 'eş' anlamına gelir. Ayette 'minhâ zevcehâ' (ondan eşini) ifadesi, Havva'nın Âdem'den yaratıldığını, yani Âdem'in kendi cinsinden bir eşin var edildiğini belirtir. Bu, yaratılışta tamamlayıcılık ilkesine işaret eder."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Zevc (زوج), bir şeyin benzeri, dengi veya çifti demektir. Kur'an'da genellikle evlilik bağlamında 'eş' olarak kullanılır. Bu ayette, 'nefsin vâhide'den (Âdem'den) onun 'zevci'nin (Havva'nın) yaratılması, insan neslinin devamı için erkek ve kadının birbirini tamamlayan varlıklar olduğunu gösterir."}]},{"word":"رَقِيبًا","root":"ر ق ب","rootLatin":"r-k-b","meaning":"Gözetleyici, denetleyici, her şeyi bilen ve koruyan anlamına gelir; Allah'ın kulları üzerindeki mutlak denetimini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Rakîb (رقيب), bir şeyi gözeten, koruyan ve denetleyen demektir. Allah için kullanıldığında, O'nun her şeyi bildiğini, her an her şeyi gördüğünü ve hiçbir şeyin O'nun bilgisinden gizli kalmadığını ifade eder. Ayetteki 'kâne aleykum rakîbâ' (üzerinizde gözetleyici idi) ifadesi, Allah'ın kullarının tüm fiillerini ve niyetlerini bildiğini, dolayısıyla insanların O'na karşı sorumlu olduğunu vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Rakîb (رقيب), bir şeyi koruyan, gözeten ve onu kaybetmekten veya zarar görmekten sakınan kimsedir. Allah'ın 'Rakîb' olması, O'nun kullarının amellerini, sözlerini ve düşüncelerini sürekli olarak denetlediği, hiçbir şeyin O'nun ilminden kaçmadığı anlamına gelir. Bu, insanlara Allah'a karşı sorumluluk bilinci aşılar ve onları doğru yola sevk eder."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Yûnus Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *4/1*
- **Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *4/1*
- **Kelime-i Âdemiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *4/1*
- **Rûm Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *4/1*
- **Âl-i İmrân Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *4/1*
- **Ra'd Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *4/1*
- **Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *4/ 1*
- **Âl-i İmrân Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *4/1*
- **Sohbet Arası Sohbetler (26)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *4/1*
- **Sohbet Arası Sohbetler (26)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *4/1*
- **Yûnus Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *4/1*
- **Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *4/1*