# Nisâ Sûresi, 3. Âyet (4:3)

> وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا۟ فِى ٱلْيَتَـٰمَىٰ فَٱنكِحُوا۟ مَا طَابَ لَكُم مِّنَ ٱلنِّسَآءِ مَثْنَىٰ وَثُلَـٰثَ وَرُبَـٰعَ ۖ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا۟ فَوَٰحِدَةً أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَـٰنُكُمْ ۚ ذَٰلِكَ أَدْنَىٰٓ أَلَّا تَعُولُوا۟

*Ve-in ḣiftum ellâ tuksitû fî-lyetâmâ fenkihû mâ tâbe lekum mine-nnisâ-i meśnâ veśulâśe verubâ'(a)(s) fe-in ḣiftum ellâ ta'dilû fevâhideten ev mâ meleket eymânukum(c) żâlike ednâ ellâ te'ûlû*

**Meal (Diyanet):** Eğer, (velisi olduğunuz) yetim kızlar (ile evlenip onlar) hakkında adaletsizlik etmekten korkarsanız, (onları değil), size helal olan (başka) kadınlardan ikişer, üçer, dörder olmak üzere nikahlayın. Eğer (o kadınlar arasında da) adaletli davranmayacağınızdan korkarsanız, o taktirde bir tane alın veya sahip olduğunuz (cariyeler) ile yetinin. Bu, adaletten ayrılmamanız için daha uygundur.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/4/3

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Nisâ Suresi 3. ayet, evlilik ve adalet kavramları etrafında şekillenmektedir. Özellikle yetim kızların haklarının korunması ve çok eşlilik durumunda adaletin sağlanması vurgulanarak, toplumsal düzenin ve bireysel sorumluluğun dilbilimsel temelleri ortaya konulmaktadır.","keyConcepts":[{"word":"خِفْتُمْ","root":"خ و ف","rootLatin":"h-v-f","meaning":"Korkmak, endişe etmek anlamında olup, ayette bir durumdan sakınma ve çekinme halini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'havf' kelimesini, bir şeyin sonucundan duyulan endişe ve bu endişenin kişiyi o şeyden alıkoyması olarak tanımlar. Ayetteki 'خِفْتُمْ' ifadesi, yetimlere haksızlık yapma veya eşler arasında adaletsizlik etme ihtimaline karşı duyulan içsel bir korkuyu ve bu korkunun bir eylemi engellemesi gerektiğini belirtir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'havf'ı, gelecekteki bir zararın beklentisi olarak açıklar. Ayetteki kullanımı, yetimlerin haklarına riayet etmeme veya çok eşlilikte adaleti sağlayamama gibi olumsuz sonuçların doğuracağı zararlardan sakınma bilincini vurgular."}]},{"word":"تُقْسِطُوا۟","root":"ق س ط","rootLatin":"k-s-t","meaning":"Adaletli davranmak, hakkaniyetli olmak anlamında olup, ayette yetim kızların haklarına riayet etme yükümlülüğünü ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'el-kıst' kelimesinin adalet ve doğruluk anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'أَلَّا تُقْسِطُوا۟' ifadesi, yetimlerin malları ve hakları konusunda adil davranmamaktan, yani onlara haksızlık etmekten korkma durumunu anlatır."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'kıst'ı, bir şeyi eşit ve adil bir şekilde bölmek veya dağıtmak olarak açıklar. Ayetteki 'تُقْسِطُوا۟' fiili, yetim kızların mehirleri, nafaka ve diğer hakları konusunda tam bir adaletle hareket etme gerekliliğini vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'kıst' kavramının Kur'an'da 'adalet'in en temel formlarından biri olduğunu ve özellikle zayıf ve korunmaya muhtaç olanlara karşı gösterilmesi gereken hakkaniyeti ifade ettiğini belirtir. Ayetteki bağlamda, yetim kızlara karşı adil davranma yükümlülüğünü vurgular."}]},{"word":"ٱلْيَتَـٰمَىٰ","root":"ي ت م","rootLatin":"y-t-m","meaning":"Babası ölmüş çocukları ifade eden bu kelime, ayette özel olarak velayeti altındaki yetim kızları belirtir.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'yetim' kelimesinin babasını kaybetmiş çocuk için kullanıldığını ve bu ayetteki 'yetimler'den kastın, velayetleri altındaki yetim kızlar olduğunu, onlarla evlenirken haklarına riayet etme sorumluluğunu taşıdıklarını ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'yetim' kelimesinin, babasını kaybetmiş çocuk için kullanıldığını ve bu durumun onu zayıf ve korunmaya muhtaç kıldığını belirtir. Ayetteki 'ٱلْيَتَـٰمَىٰ' ifadesi, bu zayıf konumdaki kızların haklarının gözetilmesi gerektiğini vurgular."}]},{"word":"فَٱنكِحُوا۟","root":"ن ك ح","rootLatin":"n-k-h","meaning":"Evlenmek, nikah kıymak anlamında olup, ayette meşru bir birliktelik kurma eylemini ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'nikah' kelimesinin sözlükte birleşme ve akit anlamına geldiğini, şer'i olarak ise evlilik akdini ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'فَٱنكِحُوا۟' emri, yetimlerin haklarına riayet edememe korkusu durumunda, başka kadınlarla meşru yollarla evlenmeye yönlendirmeyi amaçlar."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn, 'nikah'ın hem akit hem de cinsel birleşme anlamlarını taşıdığını, ancak Kur'an'da genellikle akit anlamında kullanıldığını ifade eder. Bu ayetteki 'فَٱنكِحُوا۟' ifadesi, evlilik akdi yaparak meşru bir birliktelik kurma emrini içerir."}]},{"word":"تَعْدِلُوا۟","root":"ع د ل","rootLatin":"a-d-l","meaning":"Adaletli davranmak, eşitlik sağlamak anlamında olup, ayette çok eşlilik durumunda eşler arasında hakkaniyetli olmayı ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'adl' kelimesini, bir şeyi doğru ve eşit bir şekilde yerine koymak olarak tanımlar. Ayetteki 'أَلَّا تَعْدِلُوا۟' ifadesi, birden fazla eş arasında maddi ve manevi haklar konusunda adaletli davranamamaktan korkma durumunu anlatır."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'adl'in, bir şeyi olması gerektiği gibi yerine getirmek ve hak sahibine hakkını vermek olduğunu belirtir. Ayetteki 'تَعْدِلُوا۟' fiili, çok eşlilikte eşler arasında nafaka, barınma ve muamele gibi konularda eşit ve adil davranma zorunluluğunu vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'adl' kavramının Kur'an'da geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu, bu ayette ise özellikle eşler arasındaki hak ve sorumlulukların eşit ve dengeli bir şekilde yerine getirilmesini ifade ettiğini belirtir. Adaletin sağlanamaması durumunda tek eşliliğe yönlendirme, bu kavramın önemini gösterir."}]},{"word":"تَعُولُوا۟","root":"ع و ل","rootLatin":"a-v-l","meaning":"Haksızlık etmek, zulmetmek, fakir düşmek veya geçim sıkıntısı çekmek anlamında olup, ayette adaletten sapmamak ve haksızlığa düşmemek anlamında kullanılır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'âle' fiilinin 'meyletti, haksızlık etti' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'أَلَّا تَعُولُوا۟' ifadesi, adaletten sapmamak, haksızlığa düşmemek ve böylece doğru yoldan ayrılmamak gerektiğini vurgular."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'avle' kelimesinin 'yükün ağır gelmesi, eğrilik, haksızlık' anlamlarına geldiğini ifade eder. Ayetteki 'أَلَّا تَعُولُوا۟' ifadesi, çok eşlilik durumunda adaleti sağlayamama ve bunun sonucunda haksızlığa düşme veya geçim sıkıntısı çekme gibi olumsuz durumları engellemeyi amaçlar."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["aile-nikah","adalet","yetim-zayif"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"إِنْ","pos":"harf","posDetail":"Şart Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Şart harfi olduğu için mebnî","gloss":"eğer"},{"position":2,"surface":"خِفْتُمْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"خ-و-ف","rootLatin":"ḫ-w-f","lemma":"خَافَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"korktunuz"},{"position":3,"surface":"أَلَّا","pos":"harf","posDetail":"Nasb Edatları","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Nasb edatı olduğu için mebnî","gloss":"ki ...mesinler"},{"position":3,"surface":"لَّا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Nefy harfi olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":4,"surface":"تُقْسِطُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ق-س-ط","rootLatin":"q-s-ṭ","lemma":"أَقْسَطَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"أَنْ nasb edatından sonra geldiği için mansûb","gloss":"adaletsizlik yaparsınız"},{"position":5,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"hakkında"},{"position":6,"surface":"ٱلْيَتَـٰمَىٰ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ي-ت-م","rootLatin":"y-t-m","lemma":"يَتِيم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yetimler"},{"position":7,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Rabt","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Şartın cevabına bağlayan harf olduğu için mebnî","gloss":"o halde"},{"position":7,"surface":"ٱنكِحُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ن-ك-ح","rootLatin":"n-k-ḥ","lemma":"نَكَحَ","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"evlenin"},{"position":8,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"şey"},{"position":9,"surface":"طَابَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ط-ي-ب","rootLatin":"ṭ-y-b","lemma":"طَابَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"hoş geldi"},{"position":10,"surface":"لَكُمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":10,"surface":"كُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":11,"surface":"مِّنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":12,"surface":"ٱلنِّسَآءِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-س-و","rootLatin":"n-s-w","lemma":"نِسَاء","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kadınlar"},{"position":13,"surface":"مَثْنَىٰ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat","root":"ث-ن-ي","rootLatin":"ṯ-n-y","lemma":"مَثْنَى","form":"-","features":{"irab":"Mansûb"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"ikişer"},{"position":14,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":14,"surface":"ثُلَـٰثَ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat","root":"ث-ل-ث","rootLatin":"ṯ-l-ṯ","lemma":"ثُلَاث","form":"-","features":{"irab":"Mansûb"},"irabReason":"Atfedildiği için mansûb","gloss":"üçer"},{"position":15,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":15,"surface":"رُبَـٰعَ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat","root":"ر-ب-ع","rootLatin":"r-b-ʿ","lemma":"رُبَاع","form":"-","features":{"irab":"Mansûb"},"irabReason":"Atfedildiği için mansûb","gloss":"dörder"},{"position":16,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"o halde"},{"position":16,"surface":"إِنْ","pos":"harf","posDetail":"Şart Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Şart harfi olduğu için mebnî","gloss":"eğer"},{"position":17,"surface":"خِفْتُمْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"خ-و-ف","rootLatin":"ḫ-w-f","lemma":"خَافَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"korktunuz"},{"position":18,"surface":"أَلَّا","pos":"harf","posDetail":"Nasb Edatları","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Nasb edatı olduğu için mebnî","gloss":"ki ...mesinler"},{"position":18,"surface":"لَّا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Nefy harfi olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":19,"surface":"تَعْدِلُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-د-ل","rootLatin":"ʿ-d-l","lemma":"عَدَلَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"أَنْ nasb edatından sonra geldiği için mansûb","gloss":"adalet yaparsınız"},{"position":20,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Rabt","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Şartın cevabına bağlayan harf olduğu için mebnî","gloss":"o halde"},{"position":20,"surface":"وَٰحِدَةً","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"و-ح-د","rootLatin":"w-ḥ-d","lemma":"وَاحِدَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Takdir edilen fiilin mef'ûlün bihi olduğu için mansûb","gloss":"bir tane"},{"position":21,"surface":"أَوْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَوْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"veya"},{"position":22,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Atfedildiği için mahallen mansûb","gloss":"şey"},{"position":23,"surface":"مَلَكَتْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"م-ل-ك","rootLatin":"m-l-k","lemma":"مَلَكَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"sahip oldu"},{"position":24,"surface":"أَيْمَـٰنُكُمْ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ي-م-ن","rootLatin":"y-m-n","lemma":"يَمِين","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"sağ elleriniz"},{"position":24,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":25,"surface":"ذَٰلِكَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ذَٰلِكَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mahallen merfû","gloss":"işte bu"},{"position":26,"surface":"أَدْنَىٰٓ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Tafdîl","root":"د-ن-و","rootLatin":"d-n-w","lemma":"أَدْنَى","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"daha yakın"},{"position":27,"surface":"أَلَّا","pos":"harf","posDetail":"Nasb Edatları","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Nasb edatı olduğu için mebnî","gloss":"ki ...mesinler"},{"position":27,"surface":"لَّا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Nefy harfi olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":28,"surface":"تَعُولُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-و-ل","rootLatin":"ʿ-w-l","lemma":"عَالَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"أَنْ nasb edatından sonra geldiği için mansûb","gloss":"haksızlık yaparsınız"}]