# Nisâ Sûresi, 66. Âyet (4:66)

> وَلَوْ أَنَّا كَتَبْنَا عَلَيْهِمْ أَنِ ٱقْتُلُوٓا۟ أَنفُسَكُمْ أَوِ ٱخْرُجُوا۟ مِن دِيَـٰرِكُم مَّا فَعَلُوهُ إِلَّا قَلِيلٌ مِّنْهُمْ ۖ وَلَوْ أَنَّهُمْ فَعَلُوا۟ مَا يُوعَظُونَ بِهِۦ لَكَانَ خَيْرًا لَّهُمْ وَأَشَدَّ تَثْبِيتًا

*Velev ennâ ketebnâ ‘aleyhim eni-ktulû enfusekum evi-ḣrucû min diyârikum mâ fe'alûhu illâ kalîlun minhum(s) velev ennehum fe'alû mâ yû'azûne bihi lekâne ḣayran lehum veeşedde teśbîtâ(n)*

**Meal (Diyanet):** Eğer biz onlara, "Hayatlarınızı feda edin veya yurtlarınızdan çıkın" diye yazmış olsaydık, içlerinden pek azı hariç, bunu yapmazlardı. Eğer kendilerine verilen öğütleri tutsalardı, elbette haklarında hem daha hayırlı, hem de (imanlarını) daha çok pekiştirici olurdu.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/4/66

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Nisâ 66. ayet, Allah'ın insanlara ağır yükümlülükler yüklemesi durumunda gösterecekleri tepkiyi ve öğütlere uymanın faydalarını ele almaktadır. Ayet, 'öldürmek', 'çıkmak', 'yapmak' ve 'öğütlenmek' gibi fiiller üzerinden imtihan, itaat ve istikamet kavramlarını dilbilimsel bir derinlikle işler.","keyConcepts":[{"word":"ٱقْتُلُوٓا۟","root":"ق ت ل","rootLatin":"k-t-l","meaning":"Ayette, kişinin kendi canına kıyması veya ağır bir fedakarlıkta bulunması anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'katl' kelimesini canı bedenden ayırmak olarak tanımlar. Ayetteki 'kendinizi öldürün' ifadesi, zahiri anlamının ötesinde, nefsin arzularına karşı gelmek veya Allah yolunda büyük fedakarlıklar yapmak gibi mecazi bir anlam taşır. Bu, müminlerden istenen en zorlu imtihanlardan birini temsil eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, Kur'an'daki mecazi kullanımlara dikkat çeker. 'Kendinizi öldürün' ifadesi, burada mecazi bir emir olup, İsrailoğulları'nın buzağıya tapma günahından tövbe etmeleri için birbirlerini öldürmeleri emrine benzer şekilde, nefse ağır gelen bir itaati ifade eder. Ayetteki bağlamda, Allah'ın emrine mutlak itaatin zorluğunu vurgular."}]},{"word":"ٱخْرُجُوا۟","root":"خ ر ج","rootLatin":"h-r-j","meaning":"Ayette, kişinin vatanından, yurdundan ayrılması, hicret etmesi veya sürgün edilmesi anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'hurûc' kelimesini bir yerden ayrılmak, çıkmak olarak açıklar. Ayetteki 'memleketinizden çıkın' emri, kişinin en temel aidiyetlerinden biri olan vatanından vazgeçmesini gerektiren, canını feda etmek kadar zorlu bir imtihanı ifade eder. Bu, Allah yolunda yapılan fedakarlıkların boyutunu gösterir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'hurûc' kelimesinin farklı bağlamlardaki anlamlarını detaylandırır. Ayetteki kullanımı, kişinin alışkanlıklarını, konfor alanını ve sosyal çevresini terk etmesini gerektiren, iman uğruna göze alınması gereken büyük bir fedakarlığı simgeler. Bu, imanın gerektirdiği zorlu bir eylemdir."}]},{"word":"فَعَلُوهُ","root":"ف ع ل","rootLatin":"f-'-l","meaning":"Ayette, bir emri yerine getirmek, bir eylemi gerçekleştirmek anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'fiil' kelimesini genel olarak bir işi yapmak, bir eylemi gerçekleştirmek olarak tanımlar. Ayetteki 'mâ fe'alûhu' ifadesi, Allah'ın emrettiği zorlu görevleri (kendini öldürmek veya hicret etmek gibi) insanların çoğunun yerine getirmeyeceğini, ancak az bir kısmının buna güç yetireceğini belirtir. Bu, insan doğasının zorluklar karşısındaki zaafını gösterir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'fiil' kavramının Kur'an'daki kullanımının, sadece fiziksel bir eylemi değil, aynı zamanda bir irade beyanını ve sorumluluğu da içerdiğini belirtir. Ayetteki 'yapmazlardı' ifadesi, emre karşı gelme veya emri yerine getirmeme eylemini, yani itaatsizliği vurgular. Bu, imtihanın bir parçası olarak insanların tercihlerini ortaya koyar."}]},{"word":"يُوعَظُونَ","root":"و ع ظ","rootLatin":"v-'-z","meaning":"Ayette, öğüt verilmek, nasihat edilmek, hatırlatılmak anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'va'z' kelimesini, kalbi yumuşatacak, korkutacak veya teşvik edecek sözlerle nasihat etmek olarak açıklar. Ayetteki 'mâ yû'azûne bihî' ifadesi, Allah'ın insanlara gönderdiği ilahi öğütleri, emir ve yasakları ifade eder. Bu öğütlere uymanın, dünya ve ahiret için hayırlı ve sağlam bir yol olduğunu vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'va'z' kavramının Kur'an'da sadece bir bilgi aktarımı değil, aynı zamanda dinleyicinin kalbine etki etmeyi ve onu doğru yola sevk etmeyi amaçlayan bir hitabet biçimi olduğunu belirtir. Ayetteki 'kendilerine verilen öğüdü yerine getirmiş olsalardı' ifadesi, ilahi rehberliğe uymanın, bireysel ve toplumsal istikrar için ne kadar önemli olduğunu gösterir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["iman","takva","hidayet-dalalet","imtihan-bela"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَلَوْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَوْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve eğer"},{"position":2,"surface":"أَنَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Tevkîd ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i Tevkîd ve Nasb olduğu için mebnî","gloss":"şüphesiz biz"},{"position":2,"surface":"نَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"أَنَّ'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"biz"},{"position":3,"surface":"كَتَبْنَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-ت-ب","rootLatin":"k-t-b","lemma":"كَتَبَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yazmış olsaydık"},{"position":4,"surface":"عَلَيْهِمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"onlara"},{"position":4,"surface":"هِمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onlar"},{"position":5,"surface":"أَنِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Masdariyye ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i Masdariyye ve Nasb olduğu için mebnî","gloss":"ki"},{"position":6,"surface":"ٱقْتُلُوٓا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ق-ت-ل","rootLatin":"q-t-l","lemma":"قَتَلَ","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"öldürün"},{"position":7,"surface":"أَنفُسَكُمْ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ف-س","rootLatin":"n-f-s","lemma":"نَفْس","form":"-","features":{"number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"nefislerinizi"},{"position":7,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":8,"surface":"أَوِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَوْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i atıf olduğu için mebnî","gloss":"veya"},{"position":9,"surface":"ٱخْرُجُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"خ-ر-ج","rootLatin":"ḫ-r-j","lemma":"خَرَجَ","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"çıkın"},{"position":10,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"den"},{"position":11,"surface":"دِيَـٰرِكُم","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"د-و-ر","rootLatin":"d-w-r","lemma":"دَار","form":"-","features":{"number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yurtlarınızdan"},{"position":11,"surface":"كُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":12,"surface":"مَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nefy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i nefy olduğu için mebnî","gloss":"yapmazlardı"},{"position":13,"surface":"فَعَلُوهُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ف-ع-ل","rootLatin":"f-'-l","lemma":"فَعَلَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"onu yaptılar"},{"position":13,"surface":"هُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"onu"},{"position":14,"surface":"إِلَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstisna","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i istisna olduğu için mebnî","gloss":"ancak"},{"position":15,"surface":"قَلِيلٌۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-ل-ل","rootLatin":"q-l-l","lemma":"قَلِيل","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Müstesna minhu hazfedilmiş, müstesna olduğu için merfû (mübteda)","gloss":"pek azı"},{"position":16,"surface":"مِّنْهُمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"onlardan"},{"position":16,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onlar"},{"position":17,"surface":"وَلَوْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf ve Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَوْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve eğer"},{"position":18,"surface":"أَنَّهُمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Tevkîd ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i Tevkîd ve Nasb olduğu için mebnî","gloss":"şüphesiz onlar"},{"position":18,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"أَنَّ'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"onlar"},{"position":19,"surface":"فَعَلُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ف-ع-ل","rootLatin":"f-'-l","lemma":"فَعَلَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yapsalardı"},{"position":20,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mebnî","gloss":"şeyi"},{"position":21,"surface":"يُوعَظُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"و-ع-ظ","rootLatin":"w-'-ẓ","lemma":"وَعَظَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"öğütlendikleri"},{"position":22,"surface":"بِهِۦ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":22,"surface":"هِۦ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"o"},{"position":23,"surface":"لَكَانَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cevap","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cevap olduğu için mebnî","gloss":"elbette"},{"position":23,"surface":"كَانَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Nâkıs","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"olurdu"},{"position":24,"surface":"خَيْرًۭا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Tafdîl","root":"خ-ي-ر","rootLatin":"ḫ-y-r","lemma":"خَيْر","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"كَانَ'nin haberi olduğu için mansûb","gloss":"daha hayırlı"},{"position":25,"surface":"لَّهُمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"onlar için"},{"position":25,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onlar"},{"position":26,"surface":"وَأَشَدَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i atıf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":26,"surface":"أَشَدَّ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Tafdîl","root":"ش-د-د","rootLatin":"ş-d-d","lemma":"شَدِيد","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Atıf yoluyla mansûb","gloss":"daha şiddetli"},{"position":27,"surface":"تَثْبِيتًۭا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ث-ب-ت","rootLatin":"s̱-b-t","lemma":"تَثْبِيت","form":"Tef'îl","features":{"number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Temyiz olduğu için mansûb","gloss":"sağlamlaştırma"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Nisa 4-80*
- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 1)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Nisa 4-80*