# Mü'min Sûresi, 65. Âyet (40:65) > هُوَ ٱلْحَىُّ لَآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ فَٱدْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَ ۗ ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ ٱلْعَـٰلَمِينَ *Huve-lhayyu lâ ilâhe illâ huve fed'ûhu muḣlisîne lehu-ddîn(e)(k) elhamdu li(A)llâhi rabbi-l'âlemîn(e)* **Meal (Diyanet):** O, diridir. O'ndan başka hiçbir ilah yoktur. O halde sadece Allah'a itaat ederek (samimi olarak) O'na ibadet edin. Hamd, alemlerin Rabbine mahsustur. **Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/40/65 --- ## Kelime Tahlili {"summary":"Mü'min Suresi 65. ayet, Allah'ın birliğini, diriliğini ve ibadetin yalnızca O'na has kılınması gerektiğini vurgular. Ayet, tevhid inancının temelini oluşturan 'ilah', 'hayy' ve 'din' gibi kavramlar üzerinden Allah'a yönelişi ve hamdi ifade eder.","keyConcepts":[{"word":"ٱلْحَىُّ","root":"ح ي ي","rootLatin":"h-y-y","meaning":"Varlığı kendiliğinden olan, ölümsüz ve her şeyi bilen, diri olan Allah.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'hayy' kelimesini 'hayat' kökünden türemiş olarak açıklar ve Allah için kullanıldığında, O'nun varlığının başlangıcı ve sonu olmadığını, ilim ve kudret sahibi olduğunu belirtir. Ayetteki 'el-Hayy' ifadesi, Allah'ın mutlak ve ebedi diriliğini, varlığının kemalini ve diğer tüm varlıkların hayat kaynağı olduğunu vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'hayy' kelimesinin Allah'a nispet edildiğinde, O'nun zatıyla kaim, ölümsüz ve tüm canlılığın kaynağı olduğunu ifade eder. Ayetteki kullanımı, Allah'ın diğer tüm varlıklardan farklı olarak, kendi zatıyla diri ve varlığının devamlı olduğunu, dolayısıyla ibadete layık tek varlık olduğunu gösterir."}]},{"word":"إِلَـٰهَ","root":"أ ل ه","rootLatin":"e-l-h","meaning":"Tapınılan, ibadet edilen, kendisine yönelinen varlık; tanrı.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'ilah' kelimesinin 'elehe' fiilinden geldiğini ve 'hayran kalmak, tapınmak, sığınmak' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'lâ ilâhe illâ hû' ifadesi, Allah'tan başka hiçbir varlığın ibadete layık olmadığını, O'nun tek ve mutlak mabud olduğunu kesin bir dille ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'ilah' kavramının Kur'an'daki merkeziyetini inceler ve bu kelimenin 'tapınılan, yüceltilen, kendisine boyun eğilen' varlık anlamında kullanıldığını vurgular. Ayetteki 'lâ ilâhe illâ hû' ifadesi, Kur'an'ın tevhid mesajının özünü oluşturur ve Allah'ın eşsiz ve benzersiz ilahlığını ilan eder, O'ndan başka hiçbir varlığın bu sıfatı taşıyamayacağını belirtir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'ilah' kelimesinin etimolojik kökenlerini ve Kur'an'daki kullanım bağlamlarını detaylandırır. Ayetteki 'lâ ilâhe illâ hû' ifadesi, Allah'ın mutlak birliğini ve ibadetin yalnızca O'na tahsis edilmesi gerektiğini vurgulayan temel bir ilkedir. Bu ifade, şirkin her türlüsünü reddeder ve tevhidin en saf halini ortaya koyar."}]},{"word":"فَٱدْعُوهُ","root":"د ع و","rootLatin":"d-'-v","meaning":"O'na dua edin, yalvarın, çağırın.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'da'â' fiilinin 'çağırmak, istemek, dua etmek' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'fed'ûhu' emri, müminlere Allah'a yönelerek O'ndan yardım dilemelerini, O'na ibadet etmelerini ve O'na yalvarmalarını emreder. Bu, Allah'ın tek ilah olmasının doğal bir sonucudur."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'da'â' fiilinin geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu, hem 'çağırmak' hem de 'dua etmek, ibadet etmek' anlamlarını içerdiğini açıklar. Ayetteki 'fed'ûhu' ifadesi, Allah'a karşı samimi bir yönelişi, O'na olan ihtiyacı ve O'ndan yardım dilemeyi kapsar. Bu, tevhidin pratik bir tezahürüdür."}]},{"word":"مُخْلِصِينَ","root":"خ ل ص","rootLatin":"h-l-s","meaning":"Dini yalnızca O'na has kılarak, samimi ve katıksız bir şekilde.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ihlâs' kelimesinin 'bir şeyi saf ve katıksız kılmak, arındırmak' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'muhlisîne lehu'd-dîn' ifadesi, ibadetin ve dinin yalnızca Allah için, hiçbir ortak koşulmaksızın, samimi bir niyetle yapılması gerektiğini vurgular. Bu, tevhidin özüdür ve şirkin zıddıdır."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'ihlâs'ın kalbi şirkten ve riyadan arındırmak olduğunu ifade eder. Ayetteki 'muhlisîne lehu'd-dîn' ifadesi, müminlerin Allah'a olan ibadetlerinde ve dinî yaşantılarında sadece O'nun rızasını gözetmelerini, başka hiçbir amaç veya beklenti taşımamalarını emreder. Bu, ibadetin kabul şartıdır."}]},{"word":"ٱلدِّينَ","root":"د ي ن","rootLatin":"d-y-n","meaning":"İbadet, itaat, yaşam biçimi, hesap günü.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'dîn' kelimesinin 'itaat, ibadet, şeriat' gibi anlamlara geldiğini belirtir. Ayetteki 'muhlisîne lehu'd-dîn' ifadesi, Allah'a olan ibadetin ve O'nun koyduğu yaşam biçiminin (dinin) tamamen O'na has kılınması gerektiğini, başka hiçbir şeye ortak koşulmaması gerektiğini vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'dîn' kavramının Kur'an'da geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu, 'itaat, ibadet, hesap, yaşam biçimi, din' gibi anlamları içerdiğini açıklar. Ayetteki bağlamda 'dîn', Allah'a karşı gösterilen mutlak itaati, O'nun emirlerine uymayı ve tüm yaşamı O'nun rızasına göre düzenlemeyi ifade eder. 'İhlâs' ile birlikte kullanılması, bu itaatin samimi ve katıksız olması gerektiğini belirtir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'dîn' kelimesinin Kur'an'daki kullanımının, sadece bir inanç sistemi değil, aynı zamanda bir yaşam tarzı, bir itaat ve hesaplaşma günü anlamlarını da içerdiğini belirtir. Ayetteki 'muhlisîne lehu'd-dîn' ifadesi, müminlerin tüm dinî pratiklerini ve hayatlarını sadece Allah'a tahsis etmeleri gerektiğini, bu tahsisin samimiyet ve içtenlikle olması gerektiğini vurgular."}]}]} ## Tefsir {"topics":["tevhid","esma-i-husna","dua","ihlas"]} ## Tefsir [{"position":1,"surface":"هُوَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mebnî","gloss":"O"},{"position":2,"surface":"ٱلْحَىُّ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ح-ي-ي","rootLatin":"h-y-y","lemma":"حَيّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"diri"},{"position":3,"surface":"لَآ","pos":"harf","posDetail":"Nefy-i Cins","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"yoktur"},{"position":4,"surface":"إِلَـٰهَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ء-ل-ه","rootLatin":"'-l-h","lemma":"إِلَٰه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Lâ-i nefy-i cinsin ismi olduğu için mansûb","gloss":"tanrı"},{"position":5,"surface":"إِلَّا","pos":"harf","posDetail":"İstisna Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ancak"},{"position":6,"surface":"هُوَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Müstesna olduğu için merfû (Lâ-i nefy-i cinsin haberi konumunda)","gloss":"O"},{"position":7,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"o halde"},{"position":7,"surface":"ٱدْعُو","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"د-ع-و","rootLatin":"d-'-w","lemma":"دَعَا","form":"-","features":{"tense":"Emir","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"yalvarın"},{"position":7,"surface":"هُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mebnî","gloss":"O'na"},{"position":8,"surface":"مُخْلِصِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"خ-ل-ص","rootLatin":"kh-l-s","lemma":"مُخْلِص","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"has kılarak"},{"position":9,"surface":"لَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":9,"surface":"هُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mebnî","gloss":"O'na"},{"position":10,"surface":"ٱلدِّينَ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"د-ي-ن","rootLatin":"d-y-n","lemma":"دِين","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"İsm-i fâilin mef'ûlün bihi olduğu için mansûb","gloss":"dini"},{"position":11,"surface":"ٱلْحَمْدُ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ح-م-د","rootLatin":"h-m-d","lemma":"حَمْد","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"övgü"},{"position":12,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":12,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"'-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Allah"},{"position":13,"surface":"رَبِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mecrûr","gloss":"Rabbi"},{"position":14,"surface":"ٱلْعَـٰلَمِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ع-ل-م","rootLatin":"'-l-m","lemma":"عَالَم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"âlemlerin"}] ## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler - **Mü'min (Ğâfir) Sûresi** · *40/65* - **Mü'min (Ğâfir) Sûresi** · *40/65* - **Mü'min (Ğâfir) Sûresi** · *40/65* - **Mü'min (Ğâfir) Sûresi** · *40/65*