# Mü'min Sûresi, 67. Âyet (40:67)

> هُوَ ٱلَّذِى خَلَقَكُم مِّن تُرَابٍ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ يُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُوٓا۟ أَشُدَّكُمْ ثُمَّ لِتَكُونُوا۟ شُيُوخًا ۚ وَمِنكُم مَّن يُتَوَفَّىٰ مِن قَبْلُ ۖ وَلِتَبْلُغُوٓا۟ أَجَلًا مُّسَمًّى وَلَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ

*Huve-lleżî ḣalekakum min turâbin śümme min nutfetin śümme min ‘alekatin śümme yuḣricukum tiflen śümme litebluġû eşuddekum śümme litekûnû şuyûḣâ(an)(c) ve minkum men yuteveffâ min kabl(u)(s) ve litebluġû ecelen musemmen ve le'allekum ta'kilûn(e)*

**Meal (Diyanet):** O, sizi (önce) topraktan, sonra az bir sudan (meniden), sonra "alaka"dan yaratan, sonra sizi (ana rahminden) çocuk olarak çıkaran, sonra olgunluk çağına ulaşmanız, sonra da ihtiyarlamanız için sizi yaşatandır. İçinizden önceden ölenler de vardır. Allah bunları, belli bir zamana erişmeniz ve düşünüp akıl erdirmeniz için yapar.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/40/67

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Mü'min Suresi 67. ayet, insanın yaratılış evrelerini ve hayat döngüsünü ele alarak Allah'ın kudretini ve hikmetini vurgular. Ayet, topraktan başlayıp nutfe, alaka, çocukluk, ergenlik ve yaşlılık süreçlerini tasvir ederken, ömrün belirlenmiş bir sona doğru ilerlediğini ve bu süreçlerin akıl sahipleri için ibretler barındırdığını ifade eder.","keyConcepts":[{"word":"خَلَقَكُم","root":"خ ل ق","rootLatin":"h-l-q","meaning":"Sizi yarattı, yoktan var etti.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Halk (خلق) kelimesi, bir şeyi takdir etmek ve onu yoktan var etmek anlamlarına gelir. Allah için kullanıldığında, bir şeyi örneksiz ve benzersiz bir şekilde yaratmak demektir. Ayetteki 'خَلَقَكُم' ifadesi, insanın varoluşunun Allah'ın benzersiz yaratma fiiliyle gerçekleştiğini vurgular."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Halk (خلق) fiili, bir şeyi icat etmek ve ortaya çıkarmak manasındadır. Ayetteki 'خَلَقَكُم' ifadesi, insanı farklı aşamalardan geçirerek var etme sürecini anlatır ve bu, Allah'ın kudretinin bir göstergesidir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'halk' kavramı, Allah'ın mutlak yaratma gücünü ifade eder. Bu, sadece bir şeyin varoluşunu değil, aynı zamanda onun belirli bir düzen ve amaç doğrultusunda şekillendirilmesini de içerir. Ayetteki 'خَلَقَكُم' ifadesi, insanın yaratılışının tesadüfi olmadığını, aksine ilahi bir planın ürünü olduğunu gösterir."}]},{"word":"تُرَابٍ","root":"ت ر ب","rootLatin":"t-r-b","meaning":"Toprak, insanın ilk yaratılış maddesi.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Turâb (تراب), yeryüzünün tozlu ve ufalanmış kısmıdır. Kur'an'da insanın yaratılışının başlangıcı olarak zikredilmesi, insanın maddî kökenine ve acizliğine işaret eder. Ayetteki 'مِّن تُرَابٍ' ifadesi, insanın yaratılışının basit bir maddeden başladığını ve Allah'ın kudretiyle şekillendiğini belirtir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Turâb (تراب), yeryüzünün yüzeyindeki gevşek topraktır. Kur'an'da insanın yaratılışının ilk aşaması olarak geçmesi, insanın maddî varlığının temelini oluşturur. Ayetteki 'مِّن تُرَابٍ' ifadesi, insanın başlangıçtaki zayıflığını ve Allah'ın onu bu basit maddeden nasıl mükemmel bir varlığa dönüştürdüğünü vurgular."}]},{"word":"نُّطْفَةٍ","root":"ن ط ف","rootLatin":"n-t-f","meaning":"Sperm, meniden gelen damla.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Nutfe (نطفة), az miktardaki su veya meniden gelen damla anlamına gelir. Kur'an'da insanın yaratılışının ikinci aşaması olarak zikredilmesi, insanın biyolojik başlangıcını ifade eder. Ayetteki 'مِّن نُّطْفَةٍ' ifadesi, insanın topraktan sonraki gelişim evresini, yani döllenme sürecini işaret eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Nutfe (نطفة), az miktardaki sıvı, özellikle de meni damlasıdır. Kur'an'da insanın yaratılışının bir aşaması olarak geçmesi, insanın başlangıçtaki zayıf ve önemsiz halini gösterir. Ayetteki 'مِّن نُّطْفَةٍ' ifadesi, Allah'ın kudretiyle bu küçük damladan nasıl bir insan var ettiğini anlatır."}]},{"word":"عَلَقَةٍ","root":"ع ل ق","rootLatin":"a-l-q","meaning":"Kan pıhtısı, asılıp tutunan şey.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Alaka (علقة), kan pıhtısı veya rahim duvarına asılıp tutunan şey anlamına gelir. İnsanın yaratılış evrelerinden biridir. Ayetteki 'مِنْ عَلَقَةٍ' ifadesi, nutfenin rahimde gelişerek bir kan pıhtısı haline gelmesini ve bu aşamanın Allah'ın yaratma sanatının bir göstergesi olduğunu belirtir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Alaka (علقة), kan pıhtısı veya bir şeye yapışıp asılı kalan şeydir. Kur'an'da insanın yaratılışının üçüncü aşaması olarak zikredilmesi, embriyonun rahim duvarına tutunma ve beslenme sürecini ifade eder. Ayetteki 'مِنْ عَلَقَةٍ' ifadesi, bu kritik gelişim evresini ve Allah'ın bu süreci nasıl yönettiğini açıklar."}]},{"word":"تَعْقِلُونَ","root":"ع ق ل","rootLatin":"a-q-l","meaning":"Akıl edersiniz, düşünürsünüz, idrak edersiniz.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Akl (عقل), bir şeyi bağlamak, tutmak ve idrak etmek anlamlarına gelir. İnsanın düşünme, anlama ve doğruyu yanlıştan ayırma yeteneğidir. Ayetteki 'تَعْقِلُونَ' ifadesi, tüm bu yaratılış evrelerinin ve hayat döngüsünün, akıl sahipleri için Allah'ın kudretini ve hikmetini gösteren deliller olduğunu ve bu deliller üzerinde düşünmeleri gerektiğini vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Akl (عقل), nefsin idrak edici gücü ve eşyanın hakikatini kavrama yeteneğidir. Ayetteki 'تَعْقِلُونَ' ifadesi, insanın yaratılışındaki mucizeleri ve hayatın amacını anlamak için aklını kullanması gerektiğini, böylece Allah'ın varlığına ve birliğine dair kesin bilgiye ulaşabileceğini belirtir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Kur'an'da 'akıl' kavramı, sadece zihinsel bir yetenek değil, aynı zamanda doğruyu bulma, ibret alma ve sorumluluk bilinciyle hareket etme anlamlarını da içerir. Ayetteki 'تَعْقِلُونَ' ifadesi, insanın yaratılışındaki bu derin süreçler üzerinde düşünerek Allah'ın ayetlerini idrak etmesi ve buna göre yaşamını şekillendirmesi gerektiğini ifade eder."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["insanin-yaratilisi","yaratilis","olum","tabiat-ayetleri"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"هُوَ","pos":"isim","posDetail":"Müfred Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mebnî","gloss":"O"},{"position":2,"surface":"ٱلَّذِى","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِى","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Haber olduğu için mebnî","gloss":"ki o"},{"position":3,"surface":"خَلَقَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"خ-ل-ق","rootLatin":"ḫ-l-q","lemma":"خَلَقَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yarattı"},{"position":3,"surface":"كُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كُم","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mebnî","gloss":"sizi"},{"position":4,"surface":"مِّن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den"},{"position":5,"surface":"تُرَابٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ت-ر-ب","rootLatin":"t-r-b","lemma":"تُرَاب","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"toprak"},{"position":6,"surface":"ثُمَّ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ثُمَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"sonra"},{"position":7,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den"},{"position":8,"surface":"نُّطْفَةٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ط-ف","rootLatin":"n-ṭ-f","lemma":"نُطْفَة","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"nutfe"},{"position":9,"surface":"ثُمَّ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ثُمَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"sonra"},{"position":10,"surface":"مِنْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den"},{"position":11,"surface":"عَلَقَةٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ع-ل-ق","rootLatin":"ʿ-l-q","lemma":"عَلَقَة","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kan pıhtısı"},{"position":12,"surface":"ثُمَّ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ثُمَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"sonra"},{"position":13,"surface":"يُخْرِجُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"خ-ر-ج","rootLatin":"ḫ-r-j","lemma":"أَخْرَجَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"çıkarır"},{"position":13,"surface":"كُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كُم","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mebnî","gloss":"sizi"},{"position":14,"surface":"طِفْلًۭا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ط-ف-ل","rootLatin":"ṭ-f-l","lemma":"طِفْل","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"bebek olarak"},{"position":15,"surface":"ثُمَّ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ثُمَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"sonra"},{"position":16,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer (Ta'lil Lamı)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":16,"surface":"تَبْلُغُوٓا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ب-ل-غ","rootLatin":"b-l-ġ","lemma":"بَلَغَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Ta'lil lamı ile mansûb","gloss":"ulaşmanız"},{"position":17,"surface":"أَشُدَّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-د-د","rootLatin":"ş-d-d","lemma":"أَشُدّ","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"erginlik çağı"},{"position":17,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mebnî","gloss":"sizin"},{"position":18,"surface":"ثُمَّ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ثُمَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"sonra"},{"position":19,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer (Ta'lil Lamı)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":19,"surface":"تَكُونُوٓا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri (Nâkıs)","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Ta'lil lamı ile mansûb","gloss":"olmanız"},{"position":20,"surface":"شُيُوخًۭا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-ي-خ","rootLatin":"ş-y-ḫ","lemma":"شَيْخ","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Kâne'nin haberi olduğu için mansûb","gloss":"yaşlılar"},{"position":21,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":21,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den"},{"position":21,"surface":"كُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كُم","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mebnî","gloss":"sizden"},{"position":22,"surface":"مَّن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mebnî","gloss":"kimse"},{"position":23,"surface":"يُتَوَفَّىٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"و-ف-ي","rootLatin":"w-f-y","lemma":"تَوَفَّىٰ","form":"Tefea'ul","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"vefat ettirilir"},{"position":24,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den"},{"position":25,"surface":"قَبْلُ","pos":"isim","posDetail":"Zarf","root":"ق-ب-ل","rootLatin":"q-b-l","lemma":"قَبْل","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh hazfedildiği ve niyet edildiği için mebnî","gloss":"önce"},{"position":26,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":26,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer (Ta'lil Lamı)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":26,"surface":"تَبْلُغُوٓا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ب-ل-غ","rootLatin":"b-l-ġ","lemma":"بَلَغَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Ta'lil lamı ile mansûb","gloss":"ulaşmanız"},{"position":27,"surface":"أَجَلًۭا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ج-ل","rootLatin":"ʾ-j-l","lemma":"أَجَل","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"bir süreye"},{"position":28,"surface":"مُّسَمًّۭى","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mef'ûl","root":"س-م-و","rootLatin":"s-m-w","lemma":"مُسَمًّى","form":"Tef'îl","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mansûb","gloss":"belirlenmiş"},{"position":29,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":29,"surface":"لَعَلَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Müşebbehe bi'l-Fiil","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَعَلَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"umulur ki"},{"position":29,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Lealle'nin ismi olduğu için mebnî","gloss":"siz"},{"position":30,"surface":"تَعْقِلُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-ق-ل","rootLatin":"ʿ-q-l","lemma":"عَقَلَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"akledersiniz"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Secde Sûresi** · *40/67*
- **Mü'min (Ğâfir) Sûresi** · *40/67*
- **Mü'min (Ğâfir) Sûresi** · *40/67*
- **Secde Sûresi** · *40/67*
- **Mü'min (Ğâfir) Sûresi** · *40/67*
- **Mü'min (Ğâfir) Sûresi** · *40/67*
- **TEDBIRAT I ILAHIYYE** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *Mü’min, 40:67*
- **TEDBIRAT I ILAHIYYE** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *Mü’min, 40:67*