# Şûrâ Sûresi, 11. Âyet (42:11)

> فَاطِرُ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۚ جَعَلَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَٰجًا وَمِنَ ٱلْأَنْعَـٰمِ أَزْوَٰجًا ۖ يَذْرَؤُكُمْ فِيهِ ۚ لَيْسَ كَمِثْلِهِۦ شَىْءٌ ۖ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْبَصِيرُ

*Fâtiru-ssemâvâti vel-ard(i)(c) ce'ale lekum min enfusikum ezvâcen vemine-l-en'âmi ezvâc(en)(s) yeżraukum fîh(i)(c) leyse kemiślihi şey-un vehuve-ssemî'u-lbasîr(u)*

**Meal (Diyanet):** O, gökleri ve yeri yaratandır. Size kendinizden eşler, hayvanlardan da (kendilerine) eşler yaratmıştır. Bu suretle sizi üretiyor. O'nun benzeri hiçbir şey yoktur. O, hakkıyla işitendir, hakkıyla görendir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/42/11

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Şûrâ Suresi'nin 11. ayeti, Allah'ın yaratıcı kudretini, eşler ve çiftler yaratma yoluyla çoğalmayı sağlamasını ve O'nun benzersizliğini vurgular. Ayet, 'Fâtır', 'ezvâc' ve 'yedrâukum' gibi temel kavramlar üzerinden ilahi yaratılışın ve sürekliliğin semantik derinliğini sunar.","keyConcepts":[{"word":"فَاطِرُ","root":"ف ط ر","rootLatin":"f-t-r","meaning":"Gökleri ve yeri yoktan, benzersiz bir şekilde yaratan, icat eden.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Fâtır kelimesi, bir şeyi ilk defa, örneksiz ve benzersiz bir şekilde yaratmak anlamına gelir. Ayetteki 'Fâtıru's-semâvâti ve'l-ard' ifadesi, Allah'ın gökleri ve yeri daha önce bir benzeri olmaksızın, yoktan var edişini ve bu yaratılışın eşsizliğini vurgular."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Fâtır, 'mübtedi'' yani bir şeyi ilk defa başlatan, icat eden demektir. Göklerin ve yerin yaratılışında Allah'ın benzersiz ve başlangıçtaki rolünü ifade eder, bu da O'nun kudretinin ve eşsizliğinin bir göstergesidir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Fâtır, 'şâkk' (yaran, açan) anlamından türemiştir. Bir şeyi ilk defa ortaya çıkarmak, yaratmak demektir. Ayetteki kullanımı, Allah'ın gökleri ve yeri, sanki bir şeyi yarıp içinden çıkarır gibi, yoktan var etme gücünü ve bu yaratılışın özgünlüğünü belirtir."}]},{"word":"أَزْوَٰجًا","root":"ز و ج","rootLatin":"z-v-c","meaning":"Eşler, çiftler; birbirini tamamlayan ve bir araya gelerek çoğalmayı sağlayan varlıklar.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Zevc kelimesi, hem erkek hem de dişi için kullanılır ve bir şeyin benzeri veya eşi anlamına gelir. Ayetteki 'min enfusikum ezvâcen' ifadesi, insanların kendi türlerinden eşler yaratılmasını, 've mine'l-en'âmi ezvâcen' ise hayvanların da çiftler halinde yaratılmasını ifade eder. Bu, üreme ve çoğalma için bir araya gelen iki tamamlayıcı parçayı belirtir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'zevc' kavramının Kur'an'da sadece biyolojik eşleşmeyi değil, aynı zamanda bir bütünün iki tamamlayıcı parçasını ifade ettiğini belirtir. Ayetteki kullanımı, hem insan hem de hayvan türlerinin devamlılığı için gerekli olan çiftleşme ve üreme mekanizmasını vurgular, bu da ilahi yaratılışın bir düzenidir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Zevc, bir şeyin benzeri veya karşıtı olan şeydir. Ayetteki 'ezvâcen' kelimesi, hem insanlardan hem de hayvanlardan yaratılan çiftleri ifade eder. Bu çiftler, birbirlerini tamamlayarak neslin devamını sağlayan varlıklardır ve Allah'ın yaratılışındaki hikmeti gösterir."}]},{"word":"يَذْرَؤُكُمْ","root":"ذ ر أ","rootLatin":"z-r-'-","meaning":"Sizi çoğaltır, yayar, neslinizi artırır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Yedrâukum fiili, 'yükeşşirukum' yani sizi çoğaltır, neslinizi artırır anlamına gelir. Ayetteki bağlamda, Allah'ın insanlara ve hayvanlara eşler yaratmasıyla, onların çoğalmasını ve yeryüzünde yayılmasını sağladığını ifade eder."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Zera'e fiili, bir şeyi yaratmak ve çoğaltmak anlamlarına gelir. Ayetteki 'yedrâukum fîhi' ifadesi, Allah'ın eşler yaratması yoluyla insan ve hayvan nesillerini çoğaltmasını, yaymasını ve bu çoğalmanın ilahi bir düzen içinde gerçekleştiğini belirtir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'z-r-e' kökünün Kur'an'da genellikle yaratma ve çoğaltma anlamlarında kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'yedrâukum' fiili, Allah'ın eşler aracılığıyla canlıların neslini devam ettirme ve yeryüzünde yayma kudretini semantik olarak güçlendirir."}]},{"word":"ٱلسَّمِيعُ","root":"س م ع","rootLatin":"s-m-'-","meaning":"Her şeyi işiten, hiçbir sesin kendisine gizli kalmadığı.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Semî' kelimesi, işitme duyusuna sahip olan ve her şeyi işiten anlamına gelir. Allah için kullanıldığında, O'nun tüm sesleri, fısıltıları ve duaları eksiksiz bir şekilde algıladığını, hiçbir şeyin O'ndan gizli kalmadığını ifade eder. Ayetteki 'Ve hüve's-Semî'u'l-Basîr' ifadesi, Allah'ın yaratılışındaki düzeni ve canlıların çoğalmasını bilmesinin yanı sıra, onların tüm hallerine vakıf olduğunu vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Semî', işitme sıfatına sahip olan demektir. Allah'ın Semî' olması, O'nun tüm varlıkların seslerini, konuşmalarını ve dileklerini işittiği anlamına gelir. Bu, O'nun her şeye nüfuz eden ilmini ve kudretini gösterir."}]},{"word":"ٱلْبَصِيرُ","root":"ب ص ر","rootLatin":"b-s-r","meaning":"Her şeyi gören, hiçbir şeyin kendisine gizli kalmadığı.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Basîr kelimesi, görme duyusuna sahip olan ve her şeyi gören anlamına gelir. Allah için kullanıldığında, O'nun tüm varlıkları, olayları ve en ince detayları dahi eksiksiz bir şekilde gördüğünü, hiçbir şeyin O'ndan gizli kalmadığını ifade eder. Ayetteki 'Ve hüve's-Semî'u'l-Basîr' ifadesi, Allah'ın yaratılışındaki düzeni ve canlıların çoğalmasını bilmesinin yanı sıra, onların tüm hallerine vakıf olduğunu vurgular."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Basîr, her şeyi gören, idrak eden demektir. Allah'ın Basîr olması, O'nun tüm varlıkları, gizli ve açık her şeyi gördüğü, hiçbir şeyin O'nun görüş alanının dışında kalmadığı anlamına gelir. Bu, O'nun mutlak ilmini ve kudretini pekiştirir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["tevhid","esma-i-husna","yaratilis","tabiat-ayetleri","insanin-yaratilisi"]}

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Fâtiru"},{"position":2,"translit":"ssemâvâti"},{"position":3,"translit":"vel-ard(i)(c)"},{"position":4,"translit":"ce'ale"},{"position":5,"translit":"lekum"},{"position":6,"translit":"min"},{"position":7,"translit":"enfusikum"},{"position":8,"translit":"ezvâcen"},{"position":9,"translit":"vemine"},{"position":10,"translit":"l-en'âmi"},{"position":11,"translit":"ezvâc(en)(s)"},{"position":12,"translit":"yeżraukum"},{"position":13,"translit":"fîh(i)(c)"},{"position":14,"translit":"leyse"},{"position":15,"translit":"kemiślihi"},{"position":16,"translit":"şey-un"},{"position":17,"translit":"vehuve"},{"position":18,"translit":"ssemî'u"},{"position":19,"translit":"lbasîr(u)"}]

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"فَاطِرُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ف-ط-ر","rootLatin":"f-t-r","lemma":"فَاطِر","form":"Fâ'il","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"yaratanı","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mübteda","izafet":"Muzâf"},{"position":2,"surface":"ٱلسَّمَـٰوَٰتِ","pos":"isim","posDetail":"Cemi Müennes Salim","root":"س-م-و","rootLatin":"s-m-w","lemma":"سَمَاء","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"göklerin","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":3,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":3,"surface":"ٱلْأَرْضِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ر-ض","rootLatin":"a-r-d","lemma":"أَرْض","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki mecrûr isme atfedildiği için mecrûr","gloss":"yerin","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Ma'tûf"},{"position":4,"surface":"جَعَلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ج-ع-ل","rootLatin":"j-'-l","lemma":"جَعَلَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"kıldı, var etti","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":5,"surface":"لَكُمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"için"},{"position":5,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sizin","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":6,"surface":"مِّنْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-den, -dan","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":7,"surface":"أَنفُسِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ف-س","rootLatin":"n-f-s","lemma":"نَفْس","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"nefisler","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru","izafet":"Muzâf"},{"position":7,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"sizin","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":8,"surface":"أَزْوَٰجًۭا","pos":"isim","posDetail":"Cemi Teksir","root":"ز-و-ج","rootLatin":"z-w-j","lemma":"زَوْج","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"eşler","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":9,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":9,"surface":"مِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-den, -dan","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":10,"surface":"ٱلْأَنْعَـٰمِ","pos":"isim","posDetail":"Cemi Teksir","root":"ن-ع-م","rootLatin":"n-'-m","lemma":"نَعَم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"hayvanlar","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":11,"surface":"أَزْوَٰجًۭا","pos":"isim","posDetail":"Cemi Teksir","root":"ز-و-ج","rootLatin":"z-w-j","lemma":"زَوْج","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"eşler, çiftler","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":12,"surface":"يَذْرَؤُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ذ-ر-ا","rootLatin":"dh-r-a","lemma":"ذَرَأَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"çoğaltır","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":12,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"sizi","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":13,"surface":"فِي","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"içinde","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":13,"surface":"هِ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onda","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":14,"surface":"لَيْسَ","pos":"fiil","posDetail":"Nakıs Fiil","root":"ل-ي-س","rootLatin":"l-y-s","lemma":"لَيْسَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"değildir","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":15,"surface":"كَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"gibi","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":15,"surface":"مِثْلِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"م-ث-ل","rootLatin":"m-th-l","lemma":"مِثْل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"benzeri","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâkıs fiilin haberi","izafet":"Muzâf"},{"position":15,"surface":"هِۦ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"O'nun","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":16,"surface":"شَىْءٌۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-ي-ا","rootLatin":"sh-y-'","lemma":"شَيْء","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Leyse'nin ismi olduğu için merfû","gloss":"hiçbir şey","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâkıs fiilin ismi"},{"position":17,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":17,"surface":"هُوَ","pos":"isim","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"O","binaDurumu":"Mebnî (munfasıl zamir)","gorev":"Mübteda"},{"position":18,"surface":"ٱلسَّمِيعُ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"س-م-ع","rootLatin":"s-m-'-","lemma":"سَمِيع","form":"Fa'îl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"işiten","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Haber"},{"position":19,"surface":"ٱلْبَصِيرُ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ب-ص-ر","rootLatin":"b-s-r","lemma":"بَصِير","form":"Fa'îl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki isme atfedildiği için merfû","gloss":"gören","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Haber"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **TB. Kelime-i Nûhiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *42/11*
- **Kelime-i Hûdiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *42/11*
- **TB. Kelime-i Nûhiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *42/11*
- **TB. Kelime-i Nûhiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *42/11*
- **Kelime-i Hûdiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *42/11*
- **TB. Kelime-i Nûhiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *42/11*
- **Zümer Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *42/11*
- **TB. Kelime-i Nûhiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *42/11*
- **TB. Kelime-i Nûhiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *42/11*
- **TB. Kelime-i Nûhiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *42/11*
- **TB. Kelime-i Nûhiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *42/11*
- **Kelime-i Hûdiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *42/11*