# Zuhruf Sûresi, 28. Âyet (43:28)

> وَجَعَلَهَا كَلِمَةًۢ بَاقِيَةً فِى عَقِبِهِۦ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ

*Ve ce'alehâ kelimeten bâkiyeten fî ‘akibihi le'allehum yerci'ûn(e)*

**Meal (Diyanet):** İbrahim bunu, belki dönerler diye, ardından gelecekler arasında kalıcı bir söz yaptı.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/43/28

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Zuhruf Suresi 28. ayet, Hz. İbrahim'in tevhid inancını sonraki nesillere aktarmasını ve bu inancın kalıcılığını vurgular. Ayet, 'kelime'nin 'bâkiye' oluşu ve 'akib'e bırakılmasıyla nesiller arası inanç aktarımının önemini dilbilimsel olarak ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"جَعَلَهَا","root":"ج ع ل","rootLatin":"c-a-l","meaning":"Hz. İbrahim'in tevhid inancını bir miras olarak bırakmasını ifade eden 'kılmak, yapmak, tayin etmek' fiilidir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ceale' fiilinin bir şeyi bir halden başka bir hale dönüştürme, bir şeyi bir şey olarak tayin etme anlamlarına geldiğini belirtir. Bu ayette, İbrahim'in tevhid sözünü (kelime) kalıcı bir miras (bâkiye) olarak tayin etmesi, yani onu sonraki nesiller için bir ilke haline getirmesi anlamındadır."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'ceale'nin bazen 'halk' (yaratma) anlamında, bazen de bir şeyi bir sıfatla niteleme veya bir hüküm verme anlamında kullanıldığını açıklar. Ayetteki kullanımı, İbrahim'in tevhid inancını 'bâkiye' (kalıcı) bir 'kelime' (söz) olarak belirlemesi, yani ona bu niteliği vermesi ve sonraki nesiller için bir yaşam ilkesi kılmasıdır."}]},{"word":"كَلِمَةًۢ","root":"ك ل م","rootLatin":"k-l-m","meaning":"Hz. İbrahim'in tevhid inancını, Allah'ın birliğini ifade eden temel sözü ve ilkeyi temsil eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'kelime'nin Kur'an'da bazen 'söz', bazen 'ayet', bazen de 'din' veya 'şeriat' anlamında kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'kelime', Hz. İbrahim'in tevhid inancını, yani 'Allah'tan başka ilah yoktur' ilkesini ifade eden temel sözdür."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'kelime'nin sadece tek bir lafızdan ibaret olmadığını, bazen bir cümleyi, bazen bir inancı veya bir ilkeyi ifade edebileceğini açıklar. Ayetteki 'kelime', Hz. İbrahim'in nesillerine bıraktığı tevhid inancının özünü, yani Allah'ın birliği ve O'na kulluk ilkesini temsil eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'kelime' kavramının Kur'an'da sadece dilsel bir birim olmanın ötesinde, ilahi iradeyi, peygamberlerin mesajını ve temel inanç ilkelerini ifade ettiğini belirtir. Bu ayetteki 'kelime', İbrahim'in tevhid mesajının, yani Allah'ın birliği inancının kalıcı bir ilke olarak sonraki nesillere aktarılmasını ifade eder."}]},{"word":"بَاقِيَةً","root":"ب ق ي","rootLatin":"b-k-y","meaning":"Hz. İbrahim'in tevhid inancının zamanla yok olmayıp, nesiller boyu devam edeceğini ve kalıcılığını ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'bâkiye' kelimesinin 'devam eden, kalıcı olan' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'kelimeten bâkiyeten', İbrahim'in tevhid sözünün, yani Allah'ın birliği inancının, zamanla unutulmayıp sonraki nesillerde de varlığını sürdüreceğini mecazi olarak ifade eder."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'bâkiye'nin 'beka' kökünden türediğini ve 'devamlılık, kalıcılık' anlamına geldiğini açıklar. Bu ayette, İbrahim'in tevhid inancının, onun soyundan gelenler arasında nesilden nesile aktarılarak varlığını sürdüreceğini ve yok olmayacağını vurgular."}]},{"word":"عَقِبِهِۦ","root":"ع ق ب","rootLatin":"a-q-b","meaning":"Hz. İbrahim'in soyundan gelenleri, yani sonraki nesilleri ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'akib' kelimesinin 'bir şeyin arkasından gelen, sonraki nesil, soy' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'akibihî', Hz. İbrahim'in soyundan gelenleri, yani onun çocuklarını ve torunlarını ifade eder ki, bu da tevhid inancının nesiller arası aktarımına işaret eder."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'akib'in bir şeyin sonu, arkası ve bir kişinin soyundan gelenler için kullanıldığını açıklar. Bu ayette, İbrahim'in 'akib'i, onun soyundan gelen ve tevhid inancını miras alacak olan sonraki nesilleri ifade eder."}]},{"word":"يَرْجِعُونَ","root":"ر ج ع","rootLatin":"r-c-a","meaning":"Doğru yola dönmek, tevhid inancına geri dönmek anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'rücû'' fiilinin 'geri dönmek, bir yere veya bir hale tekrar ulaşmak' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'yerciûn', İbrahim'in soyundan gelenlerin, tevhid inancından sapmaları durumunda, bu kalıcı 'kelime' sayesinde tekrar doğru yola, yani tevhid inancına dönmelerini ifade eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'rücû'' fiilinin Kur'an'da hem fiziksel geri dönüşü hem de manevi olarak bir duruma veya inanca dönüşü ifade ettiğini belirtir. Bu ayette, 'yerciûn' ifadesi, İbrahim'in soyundan gelenlerin, tevhid inancından uzaklaştıklarında bile, bu miras sayesinde tekrar tevhidin özüne dönme potansiyellerini vurgular."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kissa-ibrahim","hidayet-dalalet","tebligh"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"جَعَلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ج-ع-ل","rootLatin":"j-'-l","lemma":"جَعَلَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"kıldı, yaptı"},{"position":1,"surface":"هَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"onu"},{"position":2,"surface":"كَلِمَةًۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ك-ل-م","rootLatin":"k-l-m","lemma":"كَلِمَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih sâni olduğu için mansûb","gloss":"bir söz"},{"position":3,"surface":"بَاقِيَةًۭ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ب-ق-ي","rootLatin":"b-q-y","lemma":"بَاقِيَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mansûb","gloss":"kalıcı, baki"},{"position":4,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِي","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"içinde"},{"position":5,"surface":"عَقِبِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ع-ق-ب","rootLatin":"'-q-b","lemma":"عَقِب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"ardından gelenler, soyu"},{"position":5,"surface":"هِۦ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"onun"},{"position":6,"surface":"لَعَلَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Teşbih ve İstidrak","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَعَلَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"umulur ki, belki"},{"position":6,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"لَعَلَّ'nin ismi olduğu için mahallen mansûb","gloss":"onlar"},{"position":7,"surface":"يَرْجِعُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ر-ج-ع","rootLatin":"r-j-'","lemma":"رَجَعَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"dönerler"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Zuhruf Sûresi** · *43/28*
- **Zuhruf Sûresi** · *43/28*
- **Zuhruf Sûresi** · *43/28*
- **Zuhruf Sûresi** · *43/28*