# Zuhruf Sûresi, 36. Âyet (43:36)

> وَمَن يَعْشُ عَن ذِكْرِ ٱلرَّحْمَـٰنِ نُقَيِّضْ لَهُۥ شَيْطَـٰنًا فَهُوَ لَهُۥ قَرِينٌ

*Vemen ya'şu ‘an żikri-rrahmâni nukayyid lehu şeytânen fehuve lehu karîn(un)*

**Meal (Diyanet):** Kim, Rahman'ın Zikri'ni görmezlikten gelirse, biz onun başına bir şeytan sararız. Artık o, onun ayrılmaz dostudur.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/43/36

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Zuhruf Suresi 36. ayet, Rahman'ın zikrinden yüz çevirenlerin akıbetini, onlara musallat edilecek bir şeytan arkadaş aracılığıyla tasvir etmektedir. Ayet, 'yüz çevirme', 'zikir', 'şeytan' ve 'arkadaş' kavramları üzerinden ilahi bir ceza ve bu cezanın niteliğini dilbilimsel bir derinlikle ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"يَعْشُ","root":"ع ش و","rootLatin":"ayn-şin-vav","meaning":"Bu fiil, görme yeteneğinin zayıflaması, körleşme veya bir şeyi görmezden gelme anlamlarını taşır ve ayette Rahman'ın zikrinden kasıtlı olarak yüz çevirmeyi ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'عشا' kelimesinin gözün zayıflaması, özellikle gece görme yeteneğinin azalması anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'يَعْشُ عَن ذِكْرِ ٱلرَّحْمَـٰنِ' ifadesi, mecazi olarak, Rahman'ın zikrini idrak etmekten veya ona yönelmekten körleşmeyi, yani kasıtlı olarak yüz çevirmeyi ve gaflet içinde olmayı ifade eder. Bu, fiziksel bir körlükten ziyade manevi bir basiretsizliği vurgular."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'عشا' fiilinin 'yüz çevirmek, gafil olmak' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki kullanımı, Rahman'ın zikrinden bilerek ve isteyerek uzak durmayı, onu görmezden gelmeyi ve bu konuda bir tür manevi körlük yaşamayı mecazi olarak anlatır. Bu, ilahi mesajı idrak etme yeteneğini kaybetme durumudur."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'daki 'körlük' kavramının sadece fiziksel bir durumu değil, aynı zamanda hakikati idrak edememe, manevi basiretsizlik ve Allah'ın ayetlerine karşı duyarsızlık anlamlarını da taşıdığını vurgular. 'يَعْشُ' fiili, bu bağlamda, Rahman'ın zikrinden yüz çevirerek manevi bir körlüğe düşmeyi ve böylece doğru yolu görememeyi ifade eder."}]},{"word":"ذِكْرِ","root":"ذ ك ر","rootLatin":"zel-kaf-ra","meaning":"Bu kelime, anma, hatırlama, öğüt, şeref ve Kur'an gibi geniş anlamlara sahiptir; ayette ise Rahman olan Allah'ı anmayı, O'nun ayetlerini ve emirlerini hatırlamayı ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ذكر' kelimesinin hem kalple hatırlama hem de dille anma anlamlarını içerdiğini belirtir. Ayetteki 'ذِكْرِ ٱلرَّحْمَـٰنِ' ifadesi, Rahman'ı kalben anmayı, O'nun kudretini ve nimetlerini tefekkür etmeyi, aynı zamanda O'nun ayetlerini okumayı ve emirlerine uymayı kapsayan geniş bir ibadet ve bilinç halini ifade eder."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'ذكر' kelimesinin Kur'an'da farklı bağlamlarda kullanıldığını ve 'öğüt, hatırlatma, şeref, Kur'an' gibi anlamlara geldiğini açıklar. Zuhruf 36'daki 'ذِكْرِ ٱلرَّحْمَـٰنِ', Rahman'ın gönderdiği vahyi ve bu vahyin içerdiği öğütleri hatırlamayı, ona göre yaşamayı ve O'nu daima zihinde tutmayı ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'zikr' kavramının Kur'an'da Allah'ı anmanın ötesinde, O'nun varlığını ve kudretini sürekli olarak bilincinde tutma, O'nun ayetleri üzerinde düşünme ve O'nun emirlerine uymak suretiyle O'na yakınlaşma anlamlarını taşıdığını belirtir. Ayetteki 'ذِكْرِ ٱلرَّحْمَـٰنِ', bu derin ve kapsamlı manevi hatırlayışı ifade eder."}]},{"word":"نُقَيِّضْ","root":"ق ي ض","rootLatin":"kaf-ya-dad","meaning":"Bu fiil, bir şeyi bir şeye mukabil kılmak, birini birine musallat etmek veya bir şeyi birine arkadaş kılmak anlamlarına gelir; ayette ise Allah'ın, Rahman'ın zikrinden yüz çevirene bir şeytanı musallat etmesini ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'قَيَّضَ' fiilinin 'bir şeyi bir şeye mukabil kılmak, birini birine musallat etmek' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'نُقَيِّضْ لَهُۥ شَيْطَـٰنًا', Allah'ın, Rahman'ın zikrinden yüz çeviren kimseye bir şeytanı arkadaş olarak tayin etmesini, onu o kimsenin üzerine salmasını ve ona musallat kılmasını ifade eder. Bu, ilahi bir ceza ve karşılık niteliğindedir."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Es-Sicistânî, 'قَيَّضَ' fiilinin 'bir şeyi bir şeye denk getirmek, birini birine arkadaş yapmak' anlamında kullanıldığını açıklar. Zuhruf 36'da bu fiil, Allah'ın, zikirden yüz çeviren kişiye, onunla sürekli beraber olacak bir şeytanı arkadaş olarak takdir etmesini, yani onu şeytanın vesveselerine açık hale getirmesini ifade eder."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'تقييض' kelimesinin 'bir şeyi bir şeye karşılık olarak vermek, birini birine musallat etmek' manasına geldiğini belirtir. Ayetteki 'نُقَيِّضْ', Allah'ın iradesiyle, Rahman'ın zikrinden yüz çeviren kimseye bir şeytanın arkadaş olarak atanmasını, böylece o kişinin şeytanın etkisine maruz kalmasını ve onunla birlikte hareket etmesini ifade eder."}]},{"word":"شَيْطَـٰنًا","root":"ش ط ن","rootLatin":"şin-tı-nun","meaning":"Bu kelime, haktan uzaklaşan, isyan eden ve insanları saptıran her türlü varlığı ifade eder; ayette ise Rahman'ın zikrinden yüz çeviren kişiye musallat olan, onu kötülüğe sürükleyen cin veya insan şeytanını belirtir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'şeytan' kelimesinin 'şatane' kökünden geldiğini ve 'haktan uzaklaşmak, isyan etmek' anlamlarına geldiğini belirtir. Kur'an'da hem cinlerden hem de insanlardan olan şerli varlıkları ifade eder. Ayetteki 'شَيْطَـٰنًا', Rahman'ın zikrinden yüz çeviren kişiye musallat olan, onu doğru yoldan saptırmaya çalışan ve sürekli vesvese veren bir varlığı ifade eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'şeytan' kelimesinin 'uzaklaşmak' anlamındaki 'şatane' kökünden türediğini ve Allah'ın rahmetinden uzaklaşan her türlü asi ve şerli varlığı kapsadığını açıklar. Zuhruf 36'da, bu şeytan, Rahman'ın zikrinden yüz çeviren kişinin manevi hayatına nüfuz eden, onu kötülüğe teşvik eden ve doğru yoldan alıkoyan bir güç olarak tasvir edilir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'şeytan' kavramının Kur'an'da sadece İblis'i değil, aynı zamanda insanları saptıran, kötülüğe teşvik eden her türlü gücü ve varlığı ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'şَيْطَـٰنًا', Rahman'ın zikrinden yüz çeviren kişinin iç dünyasında veya çevresinde onu yanlış yola sevk eden, sürekli olumsuz telkinlerde bulunan bir 'karşıt güç' olarak işlev görür."}]},{"word":"قَرِينٌ","root":"ق ر ن","rootLatin":"kaf-ra-nun","meaning":"Bu kelime, arkadaş, yoldaş, eş veya sürekli beraber olan anlamına gelir; ayette ise Rahman'ın zikrinden yüz çeviren kişiye musallat olan şeytanın, ondan ayrılmayan, sürekli yanında olan bir arkadaş olduğunu vurgular.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'قرين' kelimesinin 'bir şeye bitişik olan, arkadaş, yoldaş' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'فَهُوَ لَهُۥ قَرِينٌ' ifadesi, şeytanın, Rahman'ın zikrinden yüz çeviren kişiden hiç ayrılmayan, onunla sürekli beraber olan, adeta onun gölgesi gibi bir arkadaş olduğunu vurgular. Bu, şeytanın o kişi üzerindeki sürekli ve yoğun etkisini gösterir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'قرين' kelimesinin 'arkadaş, yoldaş' anlamında kullanıldığını ve bir şeyin diğerine eşlik etmesini ifade ettiğini belirtir. Zuhruf 36'da, şeytanın, Rahman'ın zikrinden yüz çeviren kimseye sürekli eşlik eden, onu kötülüğe sürükleyen ve ondan ayrılmayan bir 'arkadaş' olduğunu mecazi olarak anlatır."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'قرين' kelimesinin Kur'an'da 'ayrılmaz arkadaş, eşlikçi' anlamlarında kullanıldığını ve genellikle olumsuz bir çağrışım taşıdığını belirtir. Ayetteki 'قَرِينٌ', Rahman'ın zikrinden yüz çeviren kişinin, şeytanın sürekli vesveselerine ve yönlendirmelerine maruz kalacağını, ondan kurtulamayacağını ve onunla adeta kader birliği yapacağını ifade eder."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["seytan-vesvese","zikir","hidayet-dalalet","musrikler"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَمَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mahallen merfû","gloss":"kim"},{"position":2,"surface":"يَعْشُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-ش-و","rootLatin":"ʿ-š-w","lemma":"عَشَا","form":"Fetha","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"İsm-i şartın fiili olduğu için meczûm","gloss":"görmezlikten gelir"},{"position":3,"surface":"عَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَن","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"-den"},{"position":4,"surface":"ذِكْرِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ذ-ك-ر","rootLatin":"ḏ-k-r","lemma":"ذِكْر","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"anma"},{"position":5,"surface":"ٱلرَّحْمَـٰنِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Sıfat","root":"ر-ح-م","rootLatin":"r-ḥ-m","lemma":"رَحْمَـٰن","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Rahman"},{"position":6,"surface":"نُقَيِّضْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ق-ي-ض","rootLatin":"q-y-ḍ","lemma":"قَيَّضَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Meczûm"},"irabReason":"İsm-i şartın cevabı olduğu için meczûm","gloss":"musallat ederiz"},{"position":7,"surface":"لَهُۥ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"için"},{"position":7,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr","gloss":"ona"},{"position":8,"surface":"شَيْطَـٰنًۭا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-ط-ن","rootLatin":"š-ṭ-n","lemma":"شَيْطَان","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"şeytan"},{"position":9,"surface":"فَهُوَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"böylece"},{"position":9,"surface":"هُوَ","pos":"isim","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mahallen merfû","gloss":"o"},{"position":10,"surface":"لَهُۥ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"için"},{"position":10,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr","gloss":"ona"},{"position":11,"surface":"قَرِينٌ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-ر-ن","rootLatin":"q-r-n","lemma":"قَرِين","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"arkadaş"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Er-Rahmân** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *43. sure 36. ayette*
- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *43. sure 36. ayette*
- **Zuhruf Sûresi** · *43/36*
- **Zuhruf Sûresi** · *43/36*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5** — Ahmed Avni Konuk · *43/36*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5** — Ahmed Avni Konuk · *43/36*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5** — Ahmed Avni Konuk · *43/36*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12** — Ahmed Avni Konuk · *43/36*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12** — Ahmed Avni Konuk · *43/36*
- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *43/36*
- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *43/36*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12** — Ahmed Avni Konuk · *43/36*