# Zuhruf Sûresi, 45. Âyet (43:45)

> وَسْـَٔلْ مَنْ أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ مِن رُّسُلِنَآ أَجَعَلْنَا مِن دُونِ ٱلرَّحْمَـٰنِ ءَالِهَةً يُعْبَدُونَ

*Ves-el men erselnâ min kablike min rusulinâ ece'alnâ min dûni-rrahmâni âliheten yu'bedûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Senden önce gönderdiğimiz elçilerimize sor: Rahman'dan başka kulluk edilecek ilahlar var etmiş miyiz?

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/43/45

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Zuhruf 45. ayet, peygamberlerin tevhid mesajındaki sürekliliğini vurgulayarak, Allah'tan başka ilah edinmenin reddini konu edinir. Ayet, 'sormak', 'göndermek', 'Rahman' ve 'ilahlar' gibi temel kavramlar üzerinden tevhidin evrenselliğini ve şirkin imkansızlığını dilbilimsel bir derinlikle ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"وَسْـَٔلْ","root":"س أ ل","rootLatin":"s-e-l","meaning":"Peygamber'e, önceki elçilere tevhidin temelini sorması emredilmektedir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'سأل' (se'ele) fiilini 'bir şeyin bilgisini istemek' veya 'bir şeyin verilmesini istemek' olarak açıklar. Ayetteki kullanımı, bilgi edinme ve teyit etme amacı taşır; yani önceki peygamberlerin de aynı tevhid mesajını getirdiğini vurgulamak içindir. Bu, geçmiş peçygamberlerin şeriatlarının temelinde de Allah'tan başkasına ibadet etme yasağının bulunduğunu teyit etme anlamındadır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'سَلْ' (sel) kelimesini mecazi bir ifade olarak değerlendirir. Burada fiilen bir soru sorma değil, önceki peygamberlerin getirdiği kitaplara ve şeriatlara bakarak hükmü çıkarma anlamı taşır. Yani, 'onların getirdiklerine bak, incele' demektir. Bu, tevhidin evrenselliğini ve değişmezliğini vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'daki 'sormak' fiilinin bazen bir hakikati ortaya çıkarmak, bir delili güçlendirmek veya bir iddiayı pekiştirmek için kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'sor' emri, Hz. Muhammed'in tebliğ ettiği tevhidin yeni bir şey olmadığını, aksine tüm peygamberlerin ortak mesajı olduğunu vurgulayarak, muhatapların zihnindeki şüpheleri gidermeyi amaçlar."}]},{"word":"أَرْسَلْنَا","root":"ر س ل","rootLatin":"r-s-l","meaning":"Allah'ın peygamberleri insanlara mesajını iletmek üzere göndermesi eylemini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'إرسال' (irsâl) kelimesini 'bir şeyi bir yere veya bir kimseye göndermek' olarak tanımlar. Peygamberler bağlamında ise, Allah'ın emir ve yasaklarını insanlara ulaştırmak üzere görevlendirilmiş elçiler anlamına gelir. Ayetteki kullanımı, tevhid mesajının sadece Hz. Muhammed'e özgü olmadığını, aksine tüm peygamberler aracılığıyla gönderilmiş evrensel bir hakikat olduğunu gösterir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'رسل' kökünün 'bir şeyi serbest bırakmak, salıvermek' anlamından türediğini ve peygamberler için kullanıldığında, onların Allah tarafından insanlara serbestçe gönderilmiş elçiler olduğunu ifade ettiğini belirtir. Ayette, bu gönderilişin sürekliliği ve Rahman'dan başka ilah edinmeme mesajının tüm elçiler için ortak olduğu vurgulanır."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'irsâl' fiilinin Kur'an'da genellikle ilahi bir görevlendirme ve mesaj iletme bağlamında kullanıldığını ifade eder. Bu ayette, 'gönderdiğimiz' ifadesi, peygamberlik müessesesinin Allah'ın iradesiyle gerçekleştiğini ve onların getirdiği mesajın kaynağının ilahi olduğunu pekiştirir. Bu da tevhidin ilahi kökenli bir emir olduğunu gösterir."}]},{"word":"ٱلرَّحْمَـٰنِ","root":"ر ح م","rootLatin":"r-h-m","meaning":"Allah'ın sonsuz merhamet ve şefkat sahibi olduğunu ifade eden özel bir ismidir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'الرحمن' (er-Rahmân) ismini, Allah'ın 'rahmet' sıfatının en geniş ve kapsayıcı tezahürü olarak açıklar. Bu isim, Allah'ın tüm yaratılmışlara yönelik genel ve sürekli merhametini ifade eder. Ayette 'Rahman' isminin kullanılması, tevhidin ve şirkin reddinin, Allah'ın merhametinin bir gereği olduğunu, çünkü şirkin insanı bu merhametten uzaklaştırdığını ima eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'الرحمن' isminin sadece Allah'a mahsus olduğunu ve O'nun rahmetinin kemalini ve şümulünü gösterdiğini belirtir. Bu ismin ayette zikredilmesi, kulluk edilecek tek varlığın, tüm varoluşu merhametiyle kuşatan Allah olduğunu vurgular. Başka ilahlar edinmek, bu sonsuz merhamet sahibi yaratıcıya karşı nankörlük ve O'nun yüceliğini inkar etmektir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'Rahman' kavramının Kur'an'da Allah'ın mutlak ve evrensel merhametini ifade ettiğini, bu merhametin O'nun yaratıcılık ve rızık vericilik gibi sıfatlarıyla yakından ilişkili olduğunu belirtir. Ayette 'Rahman'dan başka ilahlar' ifadesi, merhametin yegane kaynağı olan Allah'ın yerine başka varlıkları koymanın anlamsızlığını ve yanlışlığını vurgular."}]},{"word":"ءَالِهَةً","root":"أ ل ه","rootLatin":"e-l-h","meaning":"Kulluk edilen, tapınılan, ilahlaştırılan varlıkları ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'إله' (ilâh) kelimesinin 'tapınılan, ibadet edilen' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki çoğul kullanımı olan 'آلهة' (âlihe), Allah'tan başka, kendisine ibadet edilen tüm sahte tanrıları kapsar. Bu, tevhidin zıddı olan şirkin temelini oluşturur ve Kur'an'ın reddettiği en büyük günahtır."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'إله' kelimesinin 'hayranlık duyulan, şaşırtan, kendisine sığınılan' anlamlarından türediğini ve nihayetinde 'ibadet edilen' varlık anlamına geldiğini açıklar. Ayetteki 'ilahlar' ifadesi, Rahman olan Allah'ın dışında, insanların kendisine tapındığı, güç ve yetki atfettiği her türlü varlığı kapsar. Bu, tevhidin mutlaklığını ve şirkin imkansızlığını vurgular."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'إله' kelimesinin kökenindeki 'hayranlık ve şaşkınlık' anlamının, insanların yücelttiği ve kendisine sığındığı varlıklara atfedilen nitelikleri yansıttığını belirtir. Ayetteki 'ilahlar' ifadesi, Allah'ın mutlak uluhiyetine ortak koşulan, gerçekte hiçbir güç ve yetkiye sahip olmayan varlıkları ifade eder. Bu, tevhidin temelini oluşturan 'La ilahe illallah' (Allah'tan başka ilah yoktur) ilkesinin bir teyididir."}]},{"word":"يُعْبَدُونَ","root":"ع ب د","rootLatin":"a-b-d","meaning":"Kulluk edilmek, ibadet edilmek, boyun eğilmek anlamındadır.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'عبادة' (ibâde) kelimesini 'itaat etmek, boyun eğmek ve tevazu göstermek' olarak açıklar. Ayetteki 'يُعْبَدُونَ' (yu'bedûne) ifadesi, Rahman'dan başka ilahların, kendisine kulluk edilen varlıklar olarak meşru kılınıp kılınmadığını sorgular. Bu, ibadetin sadece Allah'a özgü olduğunu ve başka varlıklara yöneltilen ibadetin geçersizliğini vurgular."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'عبادة' kelimesini 'en üst düzeyde boyun eğme ve tevazu gösterme' olarak tanımlar. Bu, sadece Allah'a layık olan bir eylemdir. Ayetteki pasif fiil 'kulluk edilecek' ifadesi, Allah'ın, kendisinden başka hiçbir varlığın ibadete layık olmadığını, bu tür bir kulluğun meşru olmadığını açıkça ortaya koyduğunu belirtir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'ibadet' kavramının Kur'an'da sadece ritüelistik eylemleri değil, aynı zamanda Allah'a tam bir teslimiyet ve boyun eğmeyi de kapsadığını belirtir. Ayetteki 'kulluk edilecek' ifadesi, Allah'ın mutlak otoritesini ve O'ndan başka hiçbir varlığın bu tür bir teslimiyete layık olmadığını vurgular. Bu, tevhidin pratik hayattaki yansımasıdır."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["tevhid","peygamberlik","musrikler","kufur-sirk"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَسْـَٔلْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"س-ء-ل","rootLatin":"s-hamza-l","lemma":"سَأَلَ","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî, cezm alameti sükûn","gloss":"ve sor"},{"position":2,"surface":"مَنْ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"kimseyi/kimleri"},{"position":3,"surface":"أَرْسَلْنَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ر-س-ل","rootLatin":"r-s-l","lemma":"أَرْسَلَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"gönderdik"},{"position":4,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-den"},{"position":5,"surface":"قَبْلِكَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"ق-ب-ل","rootLatin":"q-b-l","lemma":"قَبْل","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"senden önce"},{"position":5,"surface":"كَ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"senin"},{"position":6,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-den"},{"position":7,"surface":"رُّسُلِنَآ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-س-ل","rootLatin":"r-s-l","lemma":"رَسُول","form":"-","features":{"number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"elçilerimizden"},{"position":7,"surface":"نَآ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"bizim"},{"position":8,"surface":"أَجَعَلْنَا","pos":"harf","posDetail":"İstifham Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"mı?"},{"position":8,"surface":"جَعَلْنَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ج-ع-ل","rootLatin":"j-'-l","lemma":"جَعَلَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"kıldık mı?"},{"position":9,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-den"},{"position":10,"surface":"دُونِ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Mekan","root":"د-و-ن","rootLatin":"d-w-n","lemma":"دُون","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"başka"},{"position":11,"surface":"ٱلرَّحْمَـٰنِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Sıfat","root":"ر-ح-م","rootLatin":"r-h-m","lemma":"الرَّحْمَن","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Rahman'dan"},{"position":12,"surface":"ءَالِهَةًۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ء-ل-ه","rootLatin":"hamza-l-h","lemma":"إِلَٰه","form":"-","features":{"number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"tanrılar"},{"position":13,"surface":"يُعْبَدُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-ب-د","rootLatin":"'-b-d","lemma":"عَبَدَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"tapınılan"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Er-Rahmân** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *43. sure 45. ayette*
- **Dur Rabbın Namazda (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *43. sure 45. ayette*
- **Zuhruf Sûresi** · *43/45*
- **Zuhruf Sûresi** · *43/45*
- **Zuhruf Sûresi** · *43/45*
- **Zuhruf Sûresi** · *43/45*