# Zuhruf Sûresi, 5. Âyet (43:5)

> أَفَنَضْرِبُ عَنكُمُ ٱلذِّكْرَ صَفْحًا أَن كُنتُمْ قَوْمًا مُّسْرِفِينَ

*Efenadribu ‘ankumu-żżikra safhan en kuntum kavmen musrifîn(e)*

**Meal (Diyanet):** Haddi aşan bir topluluk oldunuz, diye vazgeçip Zikir'le (Kur'an'la) sizi uyarmaktan geri mi duralım?

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/43/5

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Zuhruf Suresi'nin 5. ayeti, Allah'ın insanlara olan uyarısının sürekliliğini ve aşırılıklarına rağmen onlardan yüz çevrilmeyeceğini vurgular. Ayet, 'zikr'in (Kur'an'ın) 'safhan' (yüz çevirme) ile terk edilip edilmeyeceği sorusu üzerinden, ilahi rahmet ve hidayet çağrısının evrenselliğini dilbilimsel bir derinlikle ele alır.","keyConcepts":[{"word":"نَضْرِبُ","root":"ض ر ب","rootLatin":"d-r-b","meaning":"Ayette 'vazgeçmek, yüz çevirmek' anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'darabe anhu' ifadesinin 'ondan yüz çevirdi, onu terk etti' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'efenadribu ankumu' ifadesi de bu mecazi kullanıma işaret ederek, Kur'an'ı tebliğden vazgeçme, onu bırakma manasını taşır. (Mecâzü'l-Kur'ân, II, 203)"},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'darb' kelimesinin çok çeşitli anlamlara geldiğini, ancak 'darabe anhu' şeklinde kullanıldığında 'ondan yüz çevirmek, uzaklaşmak' manasına geldiğini ifade eder. Bu bağlamda ayet, Allah'ın, inkarcıların aşırılıklarına rağmen onlara Kur'an ile uyarıyı kesmeyeceğini vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'daki fiillerin bağlama göre kazandığı nüanslara dikkat çeker. 'Darabe' fiilinin burada 'terk etmek, ihmal etmek' anlamında kullanılması, ilahi mesajın insanlara ulaştırılmasındaki sürekliliği ve vazgeçilmezliği gösterir. (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar, s. 185)"}]},{"word":"ٱلذِّكْرَ","root":"ذ ك ر","rootLatin":"z-k-r","meaning":"Ayette 'Kur'an, öğüt, uyarı' anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'zikr' kelimesinin Kur'an'da birçok yerde 'Kur'an'ın kendisi' anlamına geldiğini belirtir. Bu ayette de 'ed-zikr' ile kastedilenin, insanları doğru yola ileten ilahi kitap, yani Kur'an olduğu açıktır. (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân, s. 396)"},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'zikr'in hem hatırlama hem de hatırlatılan şey, yani öğüt ve Kur'an anlamlarına geldiğini açıklar. Ayetteki kullanımı, Allah'ın insanlara gönderdiği ilahi uyarının, yani Kur'an'ın terk edilip edilmeyeceği sorusunu içerir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'zikr' kelimesinin Kur'an'da 'vahiy, ilahi kitap, öğüt' gibi temel anlamlarda kullanıldığını vurgular. Bu ayetteki 'ez-zikr', Allah'ın insanlara gönderdiği son ve kapsamlı uyarı olan Kur'an'ı ifade eder ve onun değerini ve önemini belirtir."}]},{"word":"صَفْحًا","root":"ص ف ح","rootLatin":"s-f-h","meaning":"Ayette 'yüz çevirme, görmezden gelme, vazgeçme' anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'safhan' kelimesinin 'yüz çevirme, vazgeçme' manasına geldiğini ve 'darabe safhan' ifadesinin 'tamamen yüz çevirdi, terk etti' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'nadribu ankumu' ile birlikte kullanılması, Kur'an'la uyarmaktan tamamen vazgeçme eylemini pekiştirir. (Mecâzü'l-Kur'ân, II, 203)"},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'safh' kelimesinin 'bir şeyin yüzü, yanı' anlamına geldiğini ve 'safaha anhu' fiilinin 'ondan yüz çevirdi, onu affetti' manasına geldiğini açıklar. Ayetteki 'safhan' ise, 'zikr'den tamamen yüz çevirme, onu ihmal etme halini ifade eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'safh'ın 'bir şeyin yan tarafı' anlamından hareketle, birinden yüz çevirip başka tarafa dönme eylemini ifade ettiğini belirtir. Ayetteki kullanımı, Allah'ın, aşırı gidenlere Kur'an ile uyarıyı bırakıp onlardan yüz çevirmesi anlamına gelir ki bu, ayetin reddettiği bir durumdur."}]},{"word":"مُّسْرِفِينَ","root":"س ر ف","rootLatin":"s-r-f","meaning":"Ayette 'aşırı gidenler, haddi aşanlar, israf edenler' anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'israf' kelimesinin 'haddi aşmak, ölçüyü kaçırmak' anlamına geldiğini ve bu durumun hem maddi hem de manevi konularda olabileceğini belirtir. Ayetteki 'müsrifîn', inkarcıların Allah'ın emirlerine karşı gelerek ve hadlerini aşarak işledikleri günahları ve sapkınlıkları ifade eder."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'israf'ın 'orta yolu terk edip aşırıya gitmek' olduğunu açıklar. 'Müsrifîn' ise, bu aşırılığı alışkanlık haline getirmiş, Allah'ın sınırlarını çiğneyen kimselerdir. Ayet, bu tür aşırı gidenlere dahi ilahi uyarının kesilmeyeceğini vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'israf' kavramının Kur'an'da genellikle ahlaki ve dini sınırı aşma, ölçüsüzlük ve haddi aşma anlamında kullanıldığını belirtir. 'Müsrifîn' terimi, Allah'ın koyduğu ilahi sınırlara riayet etmeyen, bu sınırları aşan ve bu nedenle ilahi uyarıya daha çok muhtaç olan kişileri ifade eder. (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar, s. 201)"}]}]}

## Tefsir

{"topics":["vahiy-kuran","musrikler","tebligh"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"أَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstifham","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"mı/mi"},{"position":1,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"o zaman"},{"position":1,"surface":"نَضْرِبُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ض-ر-ب","rootLatin":"d-r-b","lemma":"ضَرَبَ","form":"Fa'ale","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"vaz mı geçelim"},{"position":2,"surface":"عَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"den/dan"},{"position":2,"surface":"كُمُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sizden"},{"position":3,"surface":"ٱلذِّكْرَ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ذ-ك-ر","rootLatin":"dh-k-r","lemma":"ذِكْر","form":"Fi'l","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"zikri/öğüdü"},{"position":4,"surface":"صَفْحًا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ص-ف-ح","rootLatin":"s-f-h","lemma":"صَفْح","form":"Fa'l","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûl-i Mutlak olduğu için mansûb","gloss":"yüz çevirerek"},{"position":5,"surface":"أَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Masdariyye","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"olduğunuz için"},{"position":6,"surface":"كُنْتُمْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"Fa'ale","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"idiniz"},{"position":7,"surface":"قَوْمًۭا","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"قَوْم","form":"Fa'l","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Kâne'nin haberi olduğu için mansûb","gloss":"bir kavim"},{"position":8,"surface":"مُّسْرِفِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"س-ر-ف","rootLatin":"s-r-f","lemma":"مُسْرِف","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mansûb","gloss":"haddi aşanlar"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *43/5*
- **Zuhruf Sûresi** · *5. ÂYETLER*
- **Zuhruf Sûresi** · *43/5*
- **Zuhruf Sûresi** · *43/5*
- **Tesbih ve Zikir** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *43/5*
- **Zuhruf Sûresi** · *5. ÂYETLER*
- **Zuhruf Sûresi** · *43/5*
- **Zuhruf Sûresi** · *43/5*