# Zuhruf Sûresi, 67. Âyet (43:67)

> ٱلْأَخِلَّآءُ يَوْمَئِذٍۭ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا ٱلْمُتَّقِينَ

*El-eḣillâu yevme-iżin ba'duhum liba'din ‘aduvvun illâ-lmuttekîn(e)*

**Meal (Diyanet):** O gün Allah'a karşı gelmekten sakınanlar dışında, dostlar birbirine düşman olurlar.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/43/67

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Zuhruf Suresi 67. ayet, kıyamet günündeki dostlukların dönüşümünü ve takva sahiplerinin istisnai durumunu ele almaktadır. Ayet, 'dostlar' ve 'düşman' kavramları üzerinden ahiret ilişkilerinin mahiyetini dilbilimsel bir derinlikle ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"ٱلْأَخِلَّآءُ","root":"خ ل ل","rootLatin":"h-l-l","meaning":"Bu kelime, dünyada birbirine yakın ve samimi olan dostları ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'halîl' kelimesinin 'hullet'ten geldiğini, bunun da 'sevginin kalbin derinliklerine işlemesi' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'el-ahillâ'' ise bu türden samimi dostlukları ifade eder ve kıyamet günü bu dostlukların düşmanlığa dönüşeceğini vurgular. (el-Müfredât, s. 259)"},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'el-ahillâ'' kelimesini 'dostlar' olarak açıklar ve ayetteki kullanımının, dünyadaki yakın arkadaşlıkların ahiretteki durumunu mecazi bir şekilde anlattığını belirtir. (Mecâzü'l-Kur'ân, c. 2, s. 222)"},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'hullet' kavramının Kur'an'da özel bir dostluk türünü ifade ettiğini, bu dostluğun genellikle karşılıklı sevgi ve güvene dayandığını belirtir. Ayetteki 'el-ahillâ'' kelimesi, bu dünyevi dostlukların ahiretteki geçersizliğini ve dönüşümünü vurgular. (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar, s. 125)"}]},{"word":"عَدُوٌّ","root":"ع د و","rootLatin":"a-d-v","meaning":"Bu kelime, düşmanlık ve karşıtlık durumunu ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'adüvv' kelimesinin 'karşıt olmak, düşmanlık beslemek' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'adüvv' kelimesi, dünyadaki dostlukların kıyamet günü nasıl bir düşmanlığa dönüşeceğini açıkça ortaya koyar. (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân, s. 402)"},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'adâvet'in 'birbirine karşı gelmek, muhalefet etmek' olduğunu ifade eder. Ayetteki 'adüvv' kelimesi, dünyevi çıkarlara dayalı dostlukların ahirette nasıl bir husumete dönüşeceğini vurgular. (Basâiru Zevi't-Temyîz, c. 4, s. 125)"},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'adüvv' kelimesinin Kur'an'da genellikle Allah'a ve müminlere karşı olan düşmanlığı ifade ettiğini belirtir. Bu ayette ise, dünyevi dostlukların ahiretteki dönüşümünü ve birbirlerine karşı düşman kesilmelerini anlatır. (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi, s. 210)"}]},{"word":"ٱلْمُتَّقِينَ","root":"و ق ي","rootLatin":"v-k-y","meaning":"Bu kelime, Allah'a karşı gelmekten sakınan, O'nun emirlerine uyan ve yasaklarından kaçınan kimseleri ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'takva' kelimesinin 'nefsi korkulan şeyden korumak' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'el-muttakîn' ise, Allah'ın azabından sakınan, O'nun emirlerine riayet eden ve bu sayede ahirette dostlukları devam edecek olan kimseleri ifade eder. (el-Müfredât, s. 881)"},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'takva'nın 'Allah'tan korkmak ve O'nun emirlerine sarılmak' olduğunu açıklar. 'el-muttakîn' kelimesi, kıyamet gününde bile dostlukları bozulmayacak olan, Allah'a karşı sorumluluk bilinciyle yaşayan kişileri temsil eder. (Nüzhetü'l-Kulûb, s. 505)"},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'takva' kavramının Kur'an'da merkezi bir rol oynadığını ve 'Allah'a karşı sorumluluk bilinciyle yaşama' anlamına geldiğini vurgular. Ayetteki 'el-muttakîn' istisnası, bu sorumluluk bilincine sahip olanların ahiretteki özel konumunu ve dostluklarının devamlılığını gösterir. (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar, s. 220)"}]}]}

## Tefsir

{"topics":["kiyamet","takva","dunya-ahiret-dengesi"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"ٱلْأَخِلَّآءُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"خ-ل-ل","rootLatin":"kh-l-l","lemma":"خَلِيل","form":"Ef'ilâ'","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"dostlar","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mübteda"},{"position":2,"surface":"يَوْمَئِذٍۭ","pos":"isim","posDetail":"Zarf","root":"ي-و-م","rootLatin":"y-w-m","lemma":"يَوْم","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr (tenvinli zarf)","gloss":"o gün","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Zaman zarfı","izafet":"Muzâf"},{"position":3,"surface":"بَعْضُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ع-ض","rootLatin":"b-'-d","lemma":"بَعْض","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"bazısı","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mübteda","izafet":"Muzâf"},{"position":3,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onlar","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":4,"surface":"لِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"için","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":4,"surface":"بَعْضٍ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ع-ض","rootLatin":"b-'-d","lemma":"بَعْض","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bazısı","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":5,"surface":"عَدُوٌّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ع-د-و","rootLatin":"'-d-w","lemma":"عَدُوّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"düşman","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Haber"},{"position":6,"surface":"إِلَّا","pos":"harf","posDetail":"İstisna Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"İstisna harfi olduğu için mebnî","gloss":"ancak","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"İstisnâ edatı"},{"position":7,"surface":"ٱلْمُتَّقِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"و-ق-ي","rootLatin":"w-q-y","lemma":"مُتَّقٍ","form":"İfti'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Müstesna olduğu için mansûb","gloss":"sakınanlar","irabMarker":"yâ ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Müstesnâ"}]

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"El-eḣillâu"},{"position":2,"translit":"yevme-iżin"},{"position":3,"translit":"ba'duhum"},{"position":4,"translit":"liba'din"},{"position":5,"translit":"aduvvun"},{"position":6,"translit":"illâ"},{"position":7,"translit":"lmuttekîn(e)"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Zuhruf Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *43/67*
- **Mesnevî'den Hikâyeler** — Ahmet Avni Konuk · *43/67*
- **Abese Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *43/67*
- **Zuhruf Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *43/67*
- **Furkân Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *43/67*
- **Zuhruf Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *43/67*
- **Zuhruf Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *43/67*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmet Avni Konuk · *43/67*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmet Avni Konuk · *43/67*
- **Zuhruf Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *43/67*
- **Zuhruf Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *43/67*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6** — Ahmed Avni Konuk · *43/67*