# Zuhruf Sûresi, 84. Âyet (43:84)

> وَهُوَ ٱلَّذِى فِى ٱلسَّمَآءِ إِلَـٰهٌ وَفِى ٱلْأَرْضِ إِلَـٰهٌ ۚ وَهُوَ ٱلْحَكِيمُ ٱلْعَلِيمُ

*Ve huve-lleżî fî-ssemâ-i ilâhun ve fî-l-ardi ilâh(un)(c) ve huve-lhakîmu-l'alîm(u)*

**Meal (Diyanet):** O, gökte de ilah olandır, yerde de ilah olandır. O, hüküm ve hikmet sahibidir, hakkıyla bilendir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/43/84

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Zuhruf Suresi'nin 84. ayeti, Allah'ın hem gökte hem yerde ilah olduğunu vurgulayarak O'nun mutlak hakimiyetini ve ilmini ortaya koymaktadır. Ayet, 'ilah', 'hakim' ve 'alim' kavramları üzerinden Allah'ın birliğini, hikmetini ve her şeyi kuşatan bilgisini dilbilimsel bir derinlikle ifade eder.","keyConcepts":[{"word":"إِلَـٰهٌ","root":"أ ل ه","rootLatin":"e-l-h","meaning":"Hem gökte hem yerde ibadet edilen, tapınılan ve yüceltilen tek varlık.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İlah (إله), 'elehe' (أله) fiilinden türemiştir ve 'hayran olmak, şaşırmak, sığınmak, tapmak' gibi anlamlara gelir. Ayetteki kullanımıyla, varlıkların kendisine yöneldiği, hayran kaldığı ve ibadet ettiği tek zatı ifade eder ki bu da Allah'tır. O'nun hem semada hem arzda ibadete layık tek varlık olduğunu vurgular."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde'ye göre 'ilah', 'ma'lûh' (معلوه) yani 'ibadet edilen' demektir. Bu ayetteki 'fi's-semâi ilâhun ve fi'l-ardı ilâhun' ifadesi, Allah'ın hem gök ehli hem de yer ehli tarafından ibadet edilen tek varlık olduğunu mecazi bir anlatımla ortaya koyar."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'ilah' kavramının Kur'an'daki merkeziyetini inceler. Ona göre 'ilah', 'tanrı' kelimesinin ötesinde, mutlak güç, yaratıcı ve hükmedici anlamlarını içerir. Bu ayetteki kullanımı, Allah'ın evrensel ve mutlak ilahlığını, yani hiçbir varlığın O'na ortak koşulamayacağını ve her yerde O'nun hükmünün geçerli olduğunu pekiştirir."}]},{"word":"ٱلْحَكِيمُ","root":"ح ك م","rootLatin":"h-k-m","meaning":"Her şeyi yerli yerine koyan, işleri sağlam ve hikmetle yapan, mutlak hüküm sahibi.","sources":[{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Hakîm (الحكيم), 'hikmet' (حكمة) kökünden gelir ve 'işleri sağlam yapan, doğru hüküm veren, her şeyi yerli yerine koyan' anlamlarına gelir. Ayetteki 'Ve huve'l-Hakîm' ifadesi, Allah'ın tüm yaratma ve yönetme fiillerinin kusursuz bir hikmetle gerçekleştiğini, O'nun hükmünün mutlak ve şaşmaz olduğunu belirtir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, Hakîm isminin, Allah'ın fiillerindeki mükemmelliği ve her şeyin bir gayeye yönelik yaratıldığını ifade ettiğini belirtir. Bu ayetteki bağlamda, Allah'ın hem gökte hem yerde ilah olmasının, O'nun mutlak hikmetinin bir tezahürü olduğunu, O'nun koyduğu düzenin ve hükümlerin hikmetli olduğunu vurgular."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, Hakîm ismini 'hüküm veren, hikmet sahibi' olarak açıklar. Allah'ın Hakîm olması, O'nun her şeyi en uygun şekilde yarattığı ve yönettiği anlamına gelir. Ayetteki kullanımı, Allah'ın hem gökte hem yerde ilah olmasının, O'nun sonsuz hikmetinin bir sonucu olduğunu ve bu ilahlığın rastgele değil, tam bir düzen ve hikmetle tesis edildiğini gösterir."}]},{"word":"ٱلْعَلِيمُ","root":"ع ل م","rootLatin":"a-l-m","meaning":"Her şeyi en ince ayrıntısına kadar bilen, ilmi her şeyi kuşatan.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Alîm (العليم), 'ilim' (علم) kökünden türemiş olup, 'her şeyi bilen, ilmi her şeyi kuşatan' demektir. Râgıb'a göre Allah'ın Alîm olması, O'nun geçmişi, şimdiyi ve geleceği, görüneni ve görünmeyeni, açığı ve gizliyi eksiksiz bilmesidir. Ayetteki 'Ve huve'l-Alîm' ifadesi, Allah'ın hem gökte hem yerde ilah olmasının, O'nun her şeyi kuşatan ilmi sayesinde olduğunu, hiçbir şeyin O'nun bilgisinin dışında kalmadığını vurgular."},{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, Alîm ismini 'her şeyi bilen' olarak açıklar. Bu ayetteki bağlamda, Allah'ın gökte ve yerde ilah olmasının, O'nun her şeyi bilmesiyle bağlantılı olduğunu, O'nun ilminin mutlak ve sınırsız olduğunu, bu sayede her şeyi hakkıyla yönettiğini ve hükmettiğini belirtir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, Alîm isminin Kur'an'daki kullanımının, Allah'ın sadece genel bir bilgiye sahip olmadığını, aynı zamanda en ince detaylara vakıf olduğunu gösterdiğini belirtir. Bu ayetteki 'Alîm' sıfatı, Allah'ın hem gökte hem yerde ilah olmasının, O'nun her varlığın durumunu, ihtiyacını ve geleceğini tam olarak bilmesinden kaynaklandığını, bu bilginin O'nun ilahlığının ve hikmetinin ayrılmaz bir parçası olduğunu ifade eder."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["tevhid","esma-i-husna"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"هُوَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"O"},{"position":2,"surface":"ٱلَّذِى","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِى","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübtedanın haberi olduğu için merfû","gloss":"ki o"},{"position":3,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِى","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"içinde"},{"position":4,"surface":"ٱلسَّمَآءِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-م-و","rootLatin":"s-m-w","lemma":"سَمَاء","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"gök"},{"position":5,"surface":"إِلَـٰهٌۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ء-ل-ه","rootLatin":"'-l-h","lemma":"إِلَٰه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Mübteda-haber ilişkisinde haber olduğu için merfû (takdir edilen mübteda ile)","gloss":"ilah"},{"position":6,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":6,"surface":"فِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فِى","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"içinde"},{"position":7,"surface":"ٱلْأَرْضِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ر-ض","rootLatin":"'-r-ḍ","lemma":"أَرْض","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yer"},{"position":8,"surface":"إِلَـٰهٌۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ء-ل-ه","rootLatin":"'-l-h","lemma":"إِلَٰه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Mübteda-haber ilişkisinde haber olduğu için merfû (takdir edilen mübteda ile)","gloss":"ilah"},{"position":9,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":9,"surface":"هُوَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"O"},{"position":10,"surface":"ٱلْحَكِيمُ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ح-ك-م","rootLatin":"ḥ-k-m","lemma":"حَكِيم","form":"Fa'îl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübtedanın haberi olduğu için merfû","gloss":"hikmet sahibi"},{"position":11,"surface":"ٱلْعَلِيمُ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ع-ل-م","rootLatin":"ʿ-l-m","lemma":"عَلِيم","form":"Fa'îl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için merfû","gloss":"her şeyi bilen"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **TB. Kelime-i Hûdiyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *43/84*
- **Zuhruf Sûresi** · *43/84*
- **Zuhruf Sûresi** · *43/84*
- **TB. Kelime-i Hûdiyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *43/84*
- **Zuhruf Sûresi** · *43/84*
- **Zuhruf Sûresi** · *43/84*
- **Zuhruf Sûresi** · *43/84*
- **Zuhruf Sûresi** · *43/84*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13** — Ahmed Avni Konuk · *43/84*
- **Kelime-i Hûdiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *43/84*
- **Kelime-i Hûdiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *43/84*
- **Hadîd Sûresi** · *43/84*