# Duhân Sûresi, 8. Âyet (44:8)

> لَآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ يُحْىِۦ وَيُمِيتُ ۖ رَبُّكُمْ وَرَبُّ ءَابَآئِكُمُ ٱلْأَوَّلِينَ

*Lâ ilâhe illâ huve yuhyî ve yumît(u)(s) rabbukum ve rabbu âbâ-ikumu-l-evvelîn(e)*

**Meal (Diyanet):** O'ndan başka hiçbir ilah yoktur. Yaşatır, öldürür. O, sizin de Rabbiniz, önceki atalarınızın da Rabbidir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/44/8

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Duhân Suresi 8. ayet, tevhid inancının temelini oluşturan Allah'ın birliğini, hayat ve ölüm üzerindeki mutlak kudretini ve yaratıcılığını vurgulamaktadır. Ayet, 'ilah', 'hayat verme', 'ölüm verme' ve 'Rab' kavramları üzerinden Allah'ın benzersizliğini ve evrensel egemenliğini dilbilimsel bir derinlikle ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"إِلَـٰهَ","root":"أ ل ه","rootLatin":"e-l-h","meaning":"Tapınılan, ibadet edilen, yüce ve mutlak güç sahibi varlık.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İlah (إله), 'elehe' (أله) fiilinden türemiştir ki bu, 'hayran olmak, şaşırmak, sığınmak' anlamlarına gelir. Allah'a 'ilah' denilmesi, akılların O'nu idrak etmekte hayran kalmasından ve tüm varlıkların O'na sığınmasından dolayıdır. Ayetteki 'lâ ilâhe illâ hû' ifadesi, tapınılacak ve yüceltilecek yegâne varlığın Allah olduğunu kesin bir dille belirtir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İlah (ilāh), Kur'an'da 'tapınılan, ibadet edilen' anlamında kullanılan merkezi bir kavramdır. İslam öncesi Arap toplumunda farklı ilahlar bulunurken, Kur'an bu kavramı tek bir varlığa, Allah'a tahsis ederek tevhid inancının temelini atmıştır. Bu ayetteki kullanımı, Allah'ın mutlak ve tek ilah olduğunu vurgulayarak diğer tüm tapınma nesnelerini reddeder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"İlah (إله), 'ma'lûh' (مألوه) yani 'tapınılan' demektir. Araplar, 'elehe' (أله) fiilini 'ibadet etti' anlamında kullanırlardı. Ayetteki 'lâ ilâhe illâ hû' ifadesi, mecazi olarak değil, hakiki anlamda, ibadete layık tek varlığın O olduğunu ifade eder."}]},{"word":"يُحْىِۦ","root":"ح ي ي","rootLatin":"h-y-y","meaning":"Hayat veren, canlandıran, var eden.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İhyâ (إحياء), 'hayat vermek, canlandırmak' demektir. Bu, hem fiziksel olarak ölüye hayat vermek hem de manevi olarak kalpleri diriltmek anlamında kullanılır. Ayetteki 'yuhyî' fiili, Allah'ın mutlak kudretini ve yaratıcılığını, varlıkları yoktan var etme ve ölüme mahkum olanlara tekrar hayat verme gücünü ifade eder."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Hayat (حياة), varoluş ve idrak gücüdür. İhyâ (إحياء) ise, bu gücü bahşetmektir. Allah'ın 'yuhyî' olması, O'nun varlıkları yaratma, onlara ruh üfleme ve ölümden sonra tekrar diriltme kudretinin bir göstergesidir. Bu ayette, Allah'ın hayat üzerindeki mutlak egemenliği vurgulanır."}]},{"word":"وَيُمِيتُ","root":"م و ت","rootLatin":"m-v-t","meaning":"Öldüren, hayatı sona erdiren.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İmâte (إماتة), 'ölüm vermek, hayatı sona erdirmek' demektir. Ölüm, hayatın zıddıdır ve Allah'ın kudretinin bir diğer yönünü teşkil eder. Ayetteki 'yümîtü' fiili, Allah'ın hayatı bahşettiği gibi, onu geri alma ve varlıkların sonunu tayin etme gücünü de elinde bulundurduğunu gösterir. Bu, O'nun mutlak hükümranlığının bir parçasıdır."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Mevt (موت), ruhun bedenden ayrılmasıyla hayatın sona ermesidir. İmâte (إماتة) ise, bu ölümü gerçekleştirmektir. Allah'ın 'yümîtü' olması, O'nun varlıkların başlangıcını ve sonunu belirleyen, her şeyin nihai kaderini tayin eden yegâne güç olduğunu ifade eder. Bu, O'nun kudretinin ve iradesinin bir tecellisidir."}]},{"word":"رَبُّكُمْ","root":"ر ب ب","rootLatin":"r-b-b","meaning":"Terbiye eden, yetiştiren, sahip olan, yöneten ve hükmeden.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Rab (رب), 'terbiye etmek, yetiştirmek, sahip olmak, yönetmek' anlamlarına gelen 'rabbe' (ربّ) fiilinden türemiştir. Allah'a 'Rab' denilmesi, O'nun tüm varlıkları yaratan, besleyen, terbiye eden, yöneten ve onlara sahip olan yegâne varlık olmasındandır. Ayetteki 'Rabbüküm' ifadesi, Allah'ın hem muhatapların hem de önceki nesillerin mutlak sahibi ve yöneticisi olduğunu vurgular."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Rab (rabb), Kur'an'ın en önemli kavramlarından biridir ve 'sahip, efendi, besleyici, terbiye edici' gibi geniş bir anlam yelpazesine sahiptir. Bu kavram, Allah'ın yaratma, yönetme, rızık verme ve koruma gibi tüm ilahi fonksiyonlarını kapsar. Ayetteki 'Rabbüküm ve Rabbu âbâiküm' ifadesi, Allah'ın sadece şimdiki neslin değil, tüm zamanların ve nesillerin Rabbi olduğunu, dolayısıyla O'nun hükümranlığının evrensel ve kesintisiz olduğunu belirtir."},{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Rab (رب), 'malik' (sahip) ve 'seyyid' (efendi) demektir. Allah, her şeyin sahibidir ve her şeyin efendisidir. O, kullarını terbiye eder ve işlerini düzenler. Ayetteki 'Rabbüküm' ifadesi, Allah'ın insanlara olan yakınlığını ve onların üzerindeki mutlak otoritesini gösterir; O, sadece bir yaratıcı değil, aynı zamanda sürekli olarak ilgilenen ve yöneten bir varlıktır."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["tevhid","esma-i-husna","yaratilis"]}

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Lâ"},{"position":2,"translit":"ilâhe"},{"position":3,"translit":"illâ"},{"position":4,"translit":"huve"},{"position":5,"translit":"yuhyî"},{"position":6,"translit":"ve yumît(u)(s)"},{"position":7,"translit":"rabbukum"},{"position":8,"translit":"ve rabbu"},{"position":9,"translit":"âbâ-ikumu"},{"position":10,"translit":"l-evvelîn(e)"}]

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"لَآ","pos":"harf","posDetail":"Nefy-i Cins Lâ'sı","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"yoktur","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Cinsini nefyeden lâ"},{"position":2,"surface":"إِلَـٰهَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"hamza-l-h","lemma":"إِلَٰه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Nefy-i Cins Lâ'sının ismi olduğu için mansûb","gloss":"tanrı","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Cinsini nefyeden lâ'nın ismi"},{"position":3,"surface":"إِلَّا","pos":"harf","posDetail":"İstisna Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ancak","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":4,"surface":"هُوَ","pos":"isim","posDetail":"Müfret Gaib Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû (takdir edilen haber ile birlikte)","gloss":"O","binaDurumu":"Mebnî (munfasıl zamir)","gorev":"Bedel"},{"position":5,"surface":"يُحْىِۦ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ح-ي-ي","rootLatin":"h-y-y","lemma":"أَحْيَا","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb ve cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"diriltir","irabMarker":"takdîrî damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":6,"surface":"وَيُمِيتُ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":6,"surface":"يُمِيتُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"م-و-ت","rootLatin":"m-w-t","lemma":"أَمَاتَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Önceki fiile atfedildiği için merfû","gloss":"öldürür","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":7,"surface":"رَبُّكُمْ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"Rabbiniz","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Bedel","izafet":"Muzâf"},{"position":7,"surface":"كُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"sizin","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":8,"surface":"وَرَبُّ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":8,"surface":"رَبُّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki isme atfedildiği için merfû","gloss":"Rabbi","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Ma'tûf","izafet":"Muzâf"},{"position":9,"surface":"ءَابَآئِكُمُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ب-و","rootLatin":"hamza-b-w","lemma":"أَب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"atalarınızın","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâfun ileyh","izafet":"Muzâf"},{"position":9,"surface":"كُمُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"sizin","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":10,"surface":"ٱلْأَوَّلِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ا-و-ل","rootLatin":"hamza-w-l","lemma":"أَوَّل","form":"Tef'îl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mecrûr","gloss":"önceki","irabMarker":"yâ ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Sıfat"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Bürûc Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *44/8*
- **Kelime-i Tevhîd** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *44/8*
- **İzmir İrfan Sohbetleri CD 1 (1998-2000)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *44/1-8*
- **İzmir İrfan Sohbetleri CD 1 (1998-2000)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *44/8*
- **Kelime-i Tevhîd** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *44/8*
- **Bürûc Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *44/1-8*
- **Mutaffifîn Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *44/1-8*
- **İzmir İrfan Sohbetleri CD 1 (1998-2000)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *44/8*
- **Duhân Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *44/1-8*
- **Duhân Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *44/8*
- **Mübârek Geceler** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *44/1-8*
- **Mübârek Geceler** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *44/8*