# Câsiye Sûresi, 24. Âyet (45:24)

> وَقَالُوا۟ مَا هِىَ إِلَّا حَيَاتُنَا ٱلدُّنْيَا نَمُوتُ وَنَحْيَا وَمَا يُهْلِكُنَآ إِلَّا ٱلدَّهْرُ ۚ وَمَا لَهُم بِذَٰلِكَ مِنْ عِلْمٍ ۖ إِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ

*Ve kâlû mâ hiye illâ hayâtunâ-ddunyâ nemûtu ve nahyâ vemâ yuhlikunâ illâ-ddehr(u)(c) vemâ lehum biżâlike min ‘ilm(in)(s) in hum illâ yazunnûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Dediler ki: "Dünya hayatımızdan başka hayat yoktur. Ölürüz ve yaşarız. Bizi ancak zaman yok eder." Bu hususta onların bir bilgisi yoktur. Onlar sadece zanda bulunuyorlar.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/45/24

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, ahireti inkar edenlerin dünya hayatına bakış açılarını ve kaderci yaklaşımlarını dilbilimsel olarak ortaya koymaktadır. Özellikle 'hayat', 'ölüm', 'yaşam' ve 'zaman' kavramları üzerinden onların materyalist dünya görüşleri ve bilgi eksiklikleri vurgulanmaktadır.","keyConcepts":[{"word":"حَيَاتُنَا","root":"ح ي و","rootLatin":"h-y-y","meaning":"Bu dünyadaki varoluşumuz, yaşayışımız.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hayat (الحياة), duyuların ve hareketin varlığıdır. Ayetteki 'hayatunâ' ifadesi, ahireti inkar edenlerin sadece bu dünya hayatını gerçek kabul ettiklerini, ölümden sonraki bir yaşamı reddettiklerini gösterir. Onlar için hayat, sadece bu fani dünyadaki varoluşla sınırlıdır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Kur'an'da 'hayat' (hayâh) kavramı, genellikle 'ölüm' (mevt) kavramıyla zıtlık içinde kullanılır. Bu ayetteki kullanımı, ahireti inkar edenlerin 'hayat'ı sadece bu dünyadaki biyolojik varoluş olarak algıladıklarını, manevi ve ebedi bir hayatı göz ardı ettiklerini belirtir. Onlar için hayat, sadece 'dünya' (dunyā) ile sınırlıdır."}]},{"word":"نَمُوتُ","root":"م و ت","rootLatin":"m-v-t","meaning":"Varlığımızın sona ermesi, canın bedenden ayrılması.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Mevt (الموت), hayatın zıddıdır. Ayetteki 'nemûtu' ifadesi, ahireti inkar edenlerin ölümün sadece bu dünyadaki bir son olduğunu, yeniden dirilişin olmadığını düşündüklerini gösterir. Onlar için ölüm, varlığın mutlak yok oluşudur."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Mevt (الموت), canlılığın sona ermesidir. Bu ayetteki 'nemûtu' ifadesi, onların dünya görüşünde ölümün bir son olduğunu, sonrasında bir dirilişin veya hesabın olmadığını ifade eder. Bu, onların ahiret inancından yoksunluklarını vurgular."}]},{"word":"نَحْيَا","root":"ح ي و","rootLatin":"h-y-y","meaning":"Yeniden canlanma, varoluşun devam etmesi.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hayat (الحياة) kelimesinden türeyen 'nahyâ' (نحيا), burada 'doğarız' veya 'yaşarız' anlamında kullanılmıştır. Ayetteki 'nemûtu ve nahyâ' ifadesi, ahireti inkar edenlerin döngüsel bir yaşam anlayışına sahip olduklarını, yani bir neslin ölüp diğerinin doğduğunu, ancak bunun ötesinde bir dirilişin olmadığını düşündüklerini belirtir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Kur'an'da 'hayat' fiili, hem biyolojik yaşamı hem de manevi dirilişi ifade edebilir. Ancak bu ayetteki 'nahyâ' kullanımı, inkar edenlerin ağzından çıktığı için, onların sadece bu dünyadaki nesillerin devamlılığını kastettiğini, ahiretteki dirilişi reddettiklerini gösterir. Onlar için 'yaşamak', sadece bu dünyada var olmaktır."}]},{"word":"ٱلدَّهْرُ","root":"د ه ر","rootLatin":"d-h-r","meaning":"Zamanın geçişi, çağ, devir.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Dehr (الدهر), uzun zaman dilimi, çağ anlamına gelir. Ayetteki 'mâ yuhlikunâ illâ'd-dehr' ifadesi, ahireti inkar edenlerin, kendilerini yok edenin sadece zamanın akışı olduğunu, yani doğal bir süreçle ölüp gittiklerini, ilahi bir iradenin veya hesabın olmadığını düşündüklerini belirtir. Bu, onların kaderci ve materyalist bakış açısını yansıtır."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Dehr (الدهر), zamanın tamamı, ebediyet anlamında da kullanılır. Ancak bu ayetteki kullanımı, cahiliye Araplarının inancını yansıtır; onlar, ölüm ve yok oluşun sebebini Allah'a değil, zamana atfederlerdi. Bu ifade, onların ilahi kudreti inkar edip, her şeyi zamanın akışına bağladıklarını gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Cahiliye döneminde 'dehr' (zaman), kaderci bir güç olarak algılanırdı. Bu ayetteki 'bizi ancak zaman yok eder' ifadesi, bu cahiliye inancının bir yansımasıdır. Onlar, ölümün ve yok oluşun ilahi bir iradeden ziyade, zamanın doğal bir sonucu olduğunu düşünerek, ahiret sorumluluğunu reddederler."}]},{"word":"عِلْمٍ","root":"ع ل م","rootLatin":"a-l-m","meaning":"Gerçek bilgi, kesin delile dayalı idrak.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İlim (العلم), bir şeyi olduğu gibi idrak etmektir. Ayetteki 'mâ lehum bi-zâlike min ilmin' ifadesi, ahireti inkar edenlerin ileri sürdükleri iddiaların (sadece bu dünya hayatı olduğu, ölümü zamanın getirdiği vb.) kesin bir bilgiye, delile dayanmadığını, sadece zan ve tahminlerden ibaret olduğunu vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"İlim (العلم), cehaletin zıddıdır ve bir şeyin hakikatini kavramaktır. Bu ayetteki 'ilim' kavramı, inkar edenlerin ahiret ve ölüm sonrası hakkında söylediklerinin gerçek bir bilgiye değil, sadece varsayımlara dayandığını, dolayısıyla iddialarının temelsiz olduğunu gösterir."}]},{"word":"يَظُنُّونَ","root":"ظ ن ن","rootLatin":"z-n-n","meaning":"Tahmin etmek, sanmak, kesin bilgiye dayanmayan bir görüşe sahip olmak.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Zann (الظن), şüphe ve tahmindir, kesin bilgi değildir. Ayetteki 'in hum illâ yezunnûn' ifadesi, ahireti inkar edenlerin dünya hayatı ve ölüm hakkındaki görüşlerinin bilimsel veya delile dayalı olmadığını, sadece kişisel varsayımlar ve tahminlerden ibaret olduğunu açıkça belirtir. Bu, onların iddialarının zayıflığını ortaya koyar."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Zann (الظن), bir şeyin doğruluğuna dair kesin olmayan bir inançtır. Bu ayetteki 'yezunnûn' kelimesi, inkar edenlerin ahiret hakkındaki olumsuz görüşlerinin, sağlam bir bilgiye dayanmadığını, aksine sadece birer kuruntu ve tahmin olduğunu vurgular. Bu, onların cehaletini ve yanılgısını ifade eder."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["musrikler","dunya-ahiret-dengesi","gayb","ilim-hikmet"]}

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Ve"},{"position":2,"translit":"kâlû"},{"position":3,"translit":"mâ"},{"position":4,"translit":"hiye"},{"position":5,"translit":"illâ"},{"position":6,"translit":"hayâtunâ-ddunyâ"},{"position":7,"translit":"nemûtu"},{"position":8,"translit":"ve"},{"position":9,"translit":"nahyâ"},{"position":10,"translit":"vemâ"},{"position":11,"translit":"yuhlikunâ"},{"position":12,"translit":"illâ-ddehr(u)(c)"},{"position":13,"translit":"vemâ"},{"position":14,"translit":"lehum"},{"position":15,"translit":"biżâlike"},{"position":16,"translit":"min"},{"position":17,"translit":"‘ilm(in)(s)"},{"position":18,"translit":"in"},{"position":19,"translit":"hum"},{"position":20,"translit":"illâ"},{"position":21,"translit":"yazunnûn(e)"}]

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":1,"surface":"قَالُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dediler","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":2,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Nefiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"değildir","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":3,"surface":"هِىَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mahallen merfû","gloss":"o","binaDurumu":"Mebnî (munfasıl zamir)","gorev":"Mübteda"},{"position":4,"surface":"إِلَّا","pos":"harf","posDetail":"Hasr Edatı","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ancak","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":5,"surface":"حَيَاةُ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ح-ي-ي","rootLatin":"ḥ-y-y","lemma":"حَيَاة","form":"Fi'âle","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"hayat","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Haber","izafet":"Muzâf"},{"position":5,"surface":"نَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَا","form":"-","features":{"person":"1.","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"bizim","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":6,"surface":"ٱلدُّنْيَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Tafdîl","root":"د-ن-و","rootLatin":"d-n-w","lemma":"أَدْنَى","form":"Fu'lâ","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için merfû","gloss":"dünya","irabMarker":"takdîrî damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Sıfat"},{"position":7,"surface":"نَمُوتُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"م-و-ت","rootLatin":"m-w-t","lemma":"مَاتَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"ölürüz","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":8,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":8,"surface":"نَحْيَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ح-ي-ي","rootLatin":"ḥ-y-y","lemma":"حَيِيَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"yaşarız","irabMarker":"takdîrî damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":9,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":9,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Nefiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"değildir","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":10,"surface":"يُهْلِكُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ه-ل-ك","rootLatin":"h-l-k","lemma":"أَهْلَكَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"yok eder","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":10,"surface":"نَآ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَا","form":"-","features":{"person":"1.","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"bizi","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":11,"surface":"إِلَّا","pos":"harf","posDetail":"Hasr Edatı","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ancak","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":12,"surface":"ٱلدَّهْرُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"د-ه-ر","rootLatin":"d-h-r","lemma":"دَهْر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"zaman","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Fâil"},{"position":13,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":13,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Nefiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"yoktur","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":14,"surface":"لَهُم","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"için","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":14,"surface":"هُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr","gloss":"onlar","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":15,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ile","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":15,"surface":"ذَٰلِكَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ذَٰلِكَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr","gloss":"bu","binaDurumu":"Mebnî (ism-i işaret)","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":16,"surface":"مِنْ","pos":"harf","posDetail":"Zâide Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"bir","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":17,"surface":"عِلْمٍ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ع-ل-م","rootLatin":"ʿ-l-m","lemma":"عِلْم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Zâide harf-i cerden sonra geldiği için lafzen mecrûr, mahallen merfû (mübteda)","gloss":"bilgi","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mübteda"},{"position":18,"surface":"إِنْ","pos":"harf","posDetail":"Nefiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"değildir","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":19,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mahallen merfû","gloss":"onlar","binaDurumu":"Mebnî (munfasıl zamir)","gorev":"Mübteda"},{"position":20,"surface":"إِلَّا","pos":"harf","posDetail":"Hasr Edatı","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ancak","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":21,"surface":"يَظُنُّونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ظ-ن-ن","rootLatin":"ẓ-n-n","lemma":"ظَنَّ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"sanırlar","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâri fiil"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **TEDBIRAT I ILAHIYYE** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *Câsiye, 45:24*
- **TEDBIRAT I ILAHIYYE** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *Câsiye, 45:24*
- **Furkân Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *45/24*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6** — Ahmed Avni Konuk · *45/24*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6** — Ahmed Avni Konuk · *45/24*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8** — Ahmet Avni Konuk · *45/24*
- **Kelime-i Nûhiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *45/24*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8** — Ahmet Avni Konuk · *45/24*
- **Kelime-i Nûhiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *45/24*
- **Kelime-i Üzeyriyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *45/24*
- **Kelime-i Üzeyriyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *45/24*
- **TB. Fusûs Mukaddimesi** — Ahmet Avni Konuk · *45/24*