# Câsiye Sûresi, 5. Âyet (45:5)

> وَٱخْتِلَـٰفِ ٱلَّيْلِ وَٱلنَّهَارِ وَمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مِن رِّزْقٍ فَأَحْيَا بِهِ ٱلْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَتَصْرِيفِ ٱلرِّيَـٰحِ ءَايَـٰتٌ لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

*Vaḣtilâfi-lleyli ve-nnehâri vemâ enzela(A)llâhu mine-ssemâ-i min rizkin fe-ahyâ bihi-l-arda ba'de mevtihâ ve tasrîfi-rriyâhi âyâtun likavmin ya'kilûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Geceyle gündüzün birbiri ardınca gelişinde, Allah'ın gökten rızık (sebebi olarak yağmur) indirip, onunla yeryüzünü ölümünden sonra diriltmesinde, rüzgarları evirip çevirmesinde aklını kullanan bir toplum için deliller vardır.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/45/5

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Câsiye Suresi 5. ayet, Allah'ın kudretini ve birliğini gösteren kozmik işaretleri vurgular. Gece-gündüz değişimi, yağmurla yeryüzünün dirilmesi ve rüzgarların yönlendirilmesi gibi olgular, akıl sahipleri için derin anlamlar taşır ve tefekkür vesilesidir.","keyConcepts":[{"word":"وَٱخْتِلَـٰفِ","root":"خ ل ف","rootLatin":"h-l-f","meaning":"Gece ile gündüzün birbirini takip etmesi, ardı ardına gelmesi ve farklılaşması anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'h-l-f' kökünü 'bir şeyin yerine geçmek, ardından gelmek' olarak açıklar. Ayetteki 'ihtilâf' ise, gece ve gündüzün birbirini takip ederek düzenli bir şekilde değişmesini, birinin diğerinin yerini almasını ifade eder. Bu, Allah'ın kudretinin ve evrendeki düzenin bir işaretidir."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'ihtilâf' kelimesini 'birbirinin ardından gelmek' ve 'birbirinden farklı olmak' şeklinde yorumlar. Gece ve gündüzün ihtilafı, onların hem birbirini takip etmesini hem de karanlık ve aydınlık gibi zıt özelliklere sahip olmasını mecazi bir anlatımla ortaya koyar."}]},{"word":"أَنزَلَ","root":"ن ز ل","rootLatin":"n-z-l","meaning":"Allah'ın gökten rızık olarak yağmur indirmesi fiilini ifade eder.","sources":[{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'n-z-l' kökünün 'yukarıdan aşağıya inmek' anlamını vurgular. Ayetteki 'enzelallahu' ifadesi, Allah'ın kudretiyle gökten yağmuru indirmesini, bu yağmurun da yeryüzüne hayat veren bir rızık olmasını belirtir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'inzal' kavramının Kur'an'da sadece fiziksel bir inişi değil, aynı zamanda ilahi bir lütfu ve bereketi de ifade ettiğini belirtir. Yağmurun indirilmesi, Allah'ın kullarına olan rızıklandırma ve yaşatma fiilinin somut bir göstergesidir."}]},{"word":"رِّزْقٍ","root":"ر ز ق","rootLatin":"r-z-q","meaning":"Allah tarafından verilen, yaşamı sürdürmeye yarayan her türlü nimet ve geçim kaynağıdır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'rızk'ı 'Allah'ın canlılara verdiği ve onlarla yaşamlarını sürdürdükleri şey' olarak tanımlar. Ayetteki 'min rızkin' ifadesi, gökten inen yağmurun sadece su değil, aynı zamanda yeryüzüne hayat veren ve canlıların geçimini sağlayan bir rızık olduğunu vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'rızk' kelimesinin Kur'an'da geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu, maddi ve manevi tüm nimetleri kapsadığını belirtir. Bu ayette ise, yağmurun yeryüzünü diriltmesiyle ortaya çıkan bitkisel ve hayvansal ürünler başta olmak üzere, tüm geçim kaynaklarını ifade eder."}]},{"word":"فَأَحْيَا","root":"ح ي ي","rootLatin":"h-y-y","meaning":"Allah'ın yağmur vasıtasıyla ölü toprağı canlandırması, ona hayat vermesidir.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'h-y-y' kökünü 'ölümden sonra diriltmek, canlandırmak' olarak açıklar. Ayetteki 'fe ahyâ bihi' ifadesi, yağmurun ölü toprağa hayat vererek bitkilerin yeşermesini ve yeryüzünün canlanmasını sağlamasını, bu fiilin Allah'a ait olduğunu gösterir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Halebî, 'ihyâ' fiilinin Kur'an'da genellikle Allah'ın kudretini ve ahiretteki dirilişi hatırlatan bir metafor olarak kullanıldığını belirtir. Yeryüzünün yağmurla dirilmesi, Allah'ın ölüleri diriltme gücünün bir delilidir."}]},{"word":"مَوْتِهَا","root":"م و ت","rootLatin":"m-v-t","meaning":"Yeryüzünün kuraklık nedeniyle cansız, verimsiz ve kupkuru hale gelmesini ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'mevt' kelimesinin Kur'an'da sadece canlıların ölümü için değil, aynı zamanda cansız varlıkların işlevsiz hale gelmesi için de kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'ba'de mevtihâ' ifadesi, yeryüzünün kuraklık sebebiyle bitki örtüsünden yoksun, verimsiz ve ölü gibi bir hal almasını anlatır."},{"author":"Ebû'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'mevt' kavramının mecazi anlamlarına dikkat çeker. Yeryüzünün ölümü, onun canlılık ve verimlilik özelliğini kaybetmesi, adeta ruhsuz bir cisim haline gelmesidir. Yağmurla dirilmesi ise bu cansızlığın sona ermesi demektir."}]},{"word":"وَتَصْرِيفِ","root":"ص ر ف","rootLatin":"s-r-f","meaning":"Rüzgarların farklı yönlere çevrilmesi, yönlendirilmesi ve değiştirilmesi fiilidir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 's-r-f' kökünü 'bir şeyi bir halden başka bir hale çevirmek, döndürmek' olarak açıklar. Ayetteki 'tasrîfi'l-riyâh' ifadesi, Allah'ın rüzgarları farklı yönlere, farklı hızlarda ve farklı amaçlarla (yağmur getirme, bulutları taşıma vb.) sevk etmesini, yani onları yönetmesini ifade eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'tasrîf' kelimesini 'rüzgarların farklı yönlerden esmesi ve farklı etkiler yaratması' şeklinde yorumlar. Bu, rüzgarların tekdüze olmayıp, Allah'ın iradesiyle çeşitli şekillerde hareket ettirilmesinin bir mecazıdır."}]},{"word":"يَعْقِلُونَ","root":"ع ق ل","rootLatin":"a-q-l","meaning":"Akıl yürütmek, düşünmek, idrak etmek ve evrendeki işaretlerden ders çıkarmak fiilidir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İsfehânî, 'akl'ı 'bir şeyi bağlamak, tutmak' anlamından hareketle, 'bilgiyi tutan, idrak eden ve doğruyu yanlıştan ayıran güç' olarak tanımlar. Ayetteki 'ya'kılûn' ifadesi, bu kozmik işaretler üzerinde düşünen, akıl yürüten ve onlardan Allah'ın varlığına, birliğine ve kudretine dair dersler çıkaran kimseleri kasteder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'akl' kavramının Kur'an'da sadece entelektüel bir yetenek olmadığını, aynı zamanda doğruyu anlama, hikmetle hareket etme ve ilahi mesajı idrak etme kapasitesini de içerdiğini belirtir. 'Akleden kimseler', Allah'ın ayetlerini sadece görmekle kalmayıp, onların ardındaki derin anlamları kavrayanlardır."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["tabiat-ayetleri","yaratilis","rizik","dirilis","ilim-hikmet"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَٱخْتِلَـٰفِ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"ٱخْتِلَـٰفِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"خ-ل-ف","rootLatin":"ḫ-l-f","lemma":"اِخْتِلَاف","form":"İfti'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Mecrûr olan 'âyâtun' kelimesine atfedildiği için mecrûr","gloss":"farklılaşması/ard arda gelmesi"},{"position":2,"surface":"ٱلَّيْلِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ل-ي-ل","rootLatin":"l-y-l","lemma":"لَيْل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"gecenin"},{"position":3,"surface":"وَٱلنَّهَارِ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":3,"surface":"ٱلنَّهَارِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ه-ر","rootLatin":"n-h-r","lemma":"نَهَار","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki kelimeye atfedildiği için mecrûr","gloss":"gündüzün"},{"position":4,"surface":"وَمَآ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":4,"surface":"مَآ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mebnî isim olduğu için mebnî","gloss":"o şey ki"},{"position":5,"surface":"أَنزَلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ن-ز-ل","rootLatin":"n-z-l","lemma":"أَنْزَلَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"indirdi"},{"position":6,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"ʾ-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":7,"surface":"مِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den/-dan"},{"position":8,"surface":"ٱلسَّمَآءِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-م-و","rootLatin":"s-m-w","lemma":"سَمَاء","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"gökten"},{"position":9,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den/-dan (cins bildiren)"},{"position":10,"surface":"رِّزْقٍۢ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ر-ز-ق","rootLatin":"r-z-q","lemma":"رِزْق","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"rızık"},{"position":11,"surface":"فَأَحْيَا","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"böylece"},{"position":11,"surface":"أَحْيَا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ح-ي-ي","rootLatin":"ḥ-y-y","lemma":"أَحْيَا","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"diriltti"},{"position":12,"surface":"بِهِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":12,"surface":"هِ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onu"},{"position":13,"surface":"ٱلْأَرْضَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ر-ض","rootLatin":"ʾ-r-ḍ","lemma":"أَرْض","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"yeri"},{"position":14,"surface":"بَعْدَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf","root":"ب-ع-د","rootLatin":"b-ʿ-d","lemma":"بَعْد","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Zaman zarfı olduğu için mansûb","gloss":"sonra"},{"position":15,"surface":"مَوْتِهَا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"م-و-ت","rootLatin":"m-w-t","lemma":"مَوْت","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"ölümü"},{"position":15,"surface":"هَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هِيَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onun"},{"position":16,"surface":"وَتَصْرِيفِ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":16,"surface":"تَصْرِيفِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ص-ر-ف","rootLatin":"ṣ-r-f","lemma":"تَصْرِيف","form":"Tef'îl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Mecrûr olan 'iḫtilâfi' kelimesine atfedildiği için mecrûr","gloss":"yönetmesi/çevirmesi"},{"position":17,"surface":"ٱلرِّيَـٰحِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-و-ح","rootLatin":"r-w-ḥ","lemma":"رِيح","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"rüzgarların"},{"position":18,"surface":"ءَايَـٰتٌۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ء-ي-ي","rootLatin":"ʾ-y-y","lemma":"آيَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû (haberi mahzuf)","gloss":"ayetler/deliller vardır"},{"position":19,"surface":"لِّقَوْمٍۢ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":19,"surface":"قَوْمٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"قَوْم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bir kavim"},{"position":20,"surface":"يَعْقِلُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-ق-ل","rootLatin":"ʿ-q-l","lemma":"عَقَلَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"akledenler"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Duhân Sûresi** · *5. ÂYETLER*