# Ahkâf Sûresi, 3. Âyet (46:3)

> مَا خَلَقْنَا ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَآ إِلَّا بِٱلْحَقِّ وَأَجَلٍ مُّسَمًّى ۚ وَٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ عَمَّآ أُنذِرُوا۟ مُعْرِضُونَ

*Mâ ḣaleknâ-ssemâvâti vel-arda vemâ beynehumâ illâ bilhakki ve ecelin musemmâ(en)(c) velleżîne keferû ‘ammâ unżirû mu'ridûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Biz, gökleri, yeri ve ikisi arasında bulunanları hak ve hikmete uygun olarak ve belirli bir süre için yarattık. İnkar edenler ise, uyarıldıkları şeylerden yüz çevirmektedirler.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/46/3

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, göklerin ve yerin yaratılışının bir 'hak' ve belirli bir 'ecel-i müsemma' üzere olduğunu bildirirken, inkarcıların bu uyarıdan yüz çevirdiklerini beyan eder.","keyConcepts":[{"word":"خَلَقْنَا","root":"خ ل ق","rootLatin":"H-L-Q","meaning":"Yoktan var etmek, yaratmak; burada göklerin ve yerin yaratılmasını ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Halk, 'takdir etmek' ve 'yoktan var etmek' anlamlarını taşır. Allah'a nispet edildiğinde mutlak yaratma (îcâd) kastedilir; kullar için ise 'biçimlendirmek' anlamında kullanılabilir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât","detail":"Halk iki anlamda kullanılır: birincisi, yoktan ve önceki bir modeli olmaksızın îcâd etmek (bu yalnızca Allah'a mahsustur); ikincisi, bir şeyi takdir edip ölçülendirmek."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Ayetteki 'halaqnâ' ifadesinin 'bi'l-haqq' kaydıyla gelmesi, yaratılışın anlamsız ve tesadüfi olmadığını, bir hikmet ve hakikat üzere gerçekleştiğini vurgular."}]},{"word":"بِٱلْحَقِّ","root":"ح ق ق","rootLatin":"H-Q-Q","meaning":"Gerçek üzere, bir hikmet ve gaye ile; yaratılışın abes ve boşuna olmadığını ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât","detail":"Hak, bir şeyin kendisiyle sabit olduğu asıldır. 'Bi'l-hak' ifadesi, yaratılışın bâtıl, abes ve anlamsız olmayıp bir hakikate ve hikmete dayandığını bildirir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'hak' kavramını 'bâtıl' karşısında konumlandırır. Kur'an'da yaratılışın 'bi'l-hak' olması, evrenin bir anlam ve amaç taşıdığı, nihilist bir bakışla değil teleolojik bir bakışla kavranması gerektiği anlamına gelir."}]},{"word":"أَجَلٍ مُّسَمًّى","root":"أ ج ل","rootLatin":"E-C-L","meaning":"Belirlenmiş süre, tayin edilmiş vade; kıyamete veya her şeyin sona ereceği zamana işaret eder.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ecel-i müsemmâ, önceden belirlenmiş ve ismlendirilmiş bir süre demektir. Burada göklerin ve yerin bir vadeye bağlı olarak yaratıldığı, yani ebedi olmadıkları ve bir gün sona erecekleri ifade edilir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Ecel iki türlüdür: ecel-i müsemmâ (Allah katında bilinen kesin vade) ve ecel-i mu'allak (şartlara bağlı vade). Ayette kastedilen ecel-i müsemmâdır, yani kıyametin Allah'ın ilminde belirlenmiş vaktidir."}]},{"word":"مُعْرِضُونَ","root":"ع ر ض","rootLatin":"A-R-D","meaning":"Yüz çevirenler; uyarıyı duyduğu halde kasten ve inatla sırt dönenler.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât","detail":"'İ'râd', bir şeye yan tarafını (arz) dönmektir. İsm-i fâil olan 'mu'ridûn', hakikatten bilinçli olarak yüz çevirenleri ifade eder. Bu, basit bir cehalet değil, kasıtlı bir reddir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'i'râd' kavramının Kur'an'da inkârın pasif boyutunu temsil ettiğine dikkat çeker. İnkarcılar sadece karşı çıkmakla kalmaz, uyarıyı duymak bile istemeyerek yüz çevirirler."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *46/3*
- **Enbiyâ Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *46/3*
- **Vahiy ve Cebrâîl** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *46/3*
- **Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *46/3*
- **Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *46/3*
- **Her Şey Merkezinde mi? — Hikâye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *46/3*
- **Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *46/3*
- **Vahiy ve Cebrâîl** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *46/3*
- **Her Şey Merkezinde mi? — Hikâye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *46/3*
- **Enbiyâ Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *46/3*
- **Mir'at-ül İrfân ve Şerhi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *46/3*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2** — Ahmed Avni Konuk · *46/3*