# Fetih Sûresi, 16. Âyet (48:16)

> قُل لِّلْمُخَلَّفِينَ مِنَ ٱلْأَعْرَابِ سَتُدْعَوْنَ إِلَىٰ قَوْمٍ أُو۟لِى بَأْسٍ شَدِيدٍ تُقَـٰتِلُونَهُمْ أَوْ يُسْلِمُونَ ۖ فَإِن تُطِيعُوا۟ يُؤْتِكُمُ ٱللَّهُ أَجْرًا حَسَنًا ۖ وَإِن تَتَوَلَّوْا۟ كَمَا تَوَلَّيْتُم مِّن قَبْلُ يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًا

*Kul lilmuḣallefîne mine-l-a'râbi setud'avne ilâ kavmin ulî be/sin şedîdin tukâtilûnehum ev yuslimûn(e)(s) fe-in tutî'û yu/tikumu(A)llâhu ecran hasenâ(en)(s) ve-in tetevellev kemâ tevelleytum min kablu yu'ażżibkum ‘ażâben elîmâ(n)*

**Meal (Diyanet):** Bedevilerin (savaştan) geri bırakılanlarına de ki: "Siz, güçlü kuvvetli bir kavme karşı teslim oluncaya kadar savaşmaya çağrılacaksınız. Eğer itaat ederseniz, Allah size güzel bir mükafat verir. Ama önceden döndüğünüz gibi yine dönerseniz, Allah sizi elem dolu bir azaba uğratır."

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/48/16

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Fetih Suresi 16. ayet, Bedevilerin savaşa çağrılmasını ve bu çağrıya icabet etmeleri veya etmemeleri durumunda karşılaşacakları sonuçları ele almaktadır. Ayet, 'geri kalmak', 'savaşmak', 'itaat etmek' ve 'yüz çevirmek' gibi temel kavramlar üzerinden imanın ve itaatin önemini vurgulamaktadır.","keyConcepts":[{"word":"الْمُخَلَّفِينَ","root":"خ ل ف","rootLatin":"h-l-f","meaning":"Savaşa katılmayıp geride kalan, savaştan geri bırakılan kimseler.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'halefe' kelimesinin bir şeyin ardından gelmek veya bir şeyin yerini almak anlamına geldiğini belirtir. 'Muhallefîn' ise, bir işten geri bırakılan, arkada kalan kimselerdir. Ayetteki bağlamda, Tebük Seferi gibi önceki seferlerde savaşa katılmayıp geride kalan Bedevileri ifade eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'muhallefîn' kelimesini 'geri bırakılanlar' olarak açıklar ve bu kelimenin Kur'an'da genellikle savaştan geri kalanlar için kullanıldığını belirtir. Ayetteki kullanımı, onların bu eylemlerinin bir sonucu olarak nitelendirilmesidir."}]},{"word":"تُقَـٰتِلُونَهُمْ","root":"ق ت ل","rootLatin":"k-t-l","meaning":"Onlarla savaşacaksınız, onlara karşı mücadele edeceksiniz.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'kıtâl' kelimesinin karşılıklı savaşmak anlamına geldiğini ve bu ayetteki 'tukatilûnehum' ifadesinin, Bedevilerin güçlü bir kavimle fiilen savaşa girmeleri gerektiğini vurguladığını belirtir. Bu, pasif bir direnişten ziyade aktif bir mücadeleyi ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'kıtâl' kavramının Kur'an'da sadece fiziksel bir çatışma olarak değil, aynı zamanda Allah yolunda verilen bir mücadele olarak da ele alındığını belirtir. Ayetteki 'tukatilûnehum' ifadesi, Bedevilerin bu savaşı Allah'ın emri doğrultusunda yapmaları gerektiğini ima eder."}]},{"word":"تُطِيعُوا۟","root":"ط و ع","rootLatin":"t-v-'-","meaning":"İtaat ederseniz, boyun eğerseniz, emre uyarsanız.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'tav' kelimesinin isteyerek ve gönüllü olarak boyun eğmek anlamına geldiğini belirtir. 'Tuti'û' ifadesi, Bedevilerin Allah'ın ve Resulü'nün emrine gönüllü olarak itaat etmelerini, yani savaşa katılmalarını ifade eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'itaat' kavramını, emredileni yerine getirme ve yasaklanandan kaçınma olarak tanımlar. Ayetteki 'tuti'û' ifadesi, Bedevilerin savaşa katılma emrine uymaları durumunda vaat edilen ecri alacaklarını açıkça belirtir."}]},{"word":"تَتَوَلَّوْا۟","root":"و ل ي","rootLatin":"v-l-y","meaning":"Yüz çevirirseniz, sırt dönerseniz, geri dönerseniz.","sources":[{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'tevellâ' fiilinin bir şeyden yüz çevirmek, sırt dönmek ve uzaklaşmak anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'tetevallav' ifadesi, Bedevilerin daha önce yaptıkları gibi savaştan kaçınmaları ve Allah'ın emrine karşı gelmeleri durumunda karşılaşacakları azabı vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'tevellâ' fiilinin Kur'an'da genellikle Allah'ın emirlerinden veya peygamberin çağrısından yüz çevirme bağlamında kullanıldığını ifade eder. Bu ayetteki kullanımı, Bedevilerin geçmişteki olumsuz davranışlarını tekrarlamaları halinde karşılaşacakları ilahi cezayı işaret eder."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["cihad","hidayet-dalalet","ahiret-mukafat","musrikler"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"قُلْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَوْل","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"De ki"},{"position":2,"surface":"لِّلْمُخَلَّفِينَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":2,"surface":"ٱلْمُخَلَّفِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mef'ûl","root":"خ-ل-ف","rootLatin":"ḫ-l-f","lemma":"تَخْلِيف","form":"Tef'îl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"geri bırakılanlar"},{"position":3,"surface":"مِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":4,"surface":"ٱلْأَعْرَابِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ع-ر-ب","rootLatin":"ʿ-r-b","lemma":"أَعْرَاب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bedeviler"},{"position":5,"surface":"سَتُدْعَوْنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"yakında"},{"position":5,"surface":"تُدْعَوْنَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"د-ع-و","rootLatin":"d-ʿ-w","lemma":"دَعْوَة","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Meçhul","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb ve cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"çağrılacaksınız"},{"position":6,"surface":"إِلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-e, -a"},{"position":7,"surface":"قَوْمٍ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"قَوْم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bir kavim"},{"position":8,"surface":"أُو۟لِى","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-و-ل","rootLatin":"ʾ-w-l","lemma":"أُولُو","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mecrûr","gloss":"sahip"},{"position":9,"surface":"بَأْسٍۢ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ب-أ-س","rootLatin":"b-ʾ-s","lemma":"بَأْس","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"şiddet, güç"},{"position":10,"surface":"شَدِيدٍۢ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ش-د-د","rootLatin":"ş-d-d","lemma":"شَدِيد","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mecrûr","gloss":"şiddetli, güçlü"},{"position":11,"surface":"تُقَـٰتِلُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ق-ت-ل","rootLatin":"q-t-l","lemma":"قِتَال","form":"Mufâ'ale","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb ve cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"savaşacaksınız"},{"position":11,"surface":"هُمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mebnî","gloss":"onları"},{"position":12,"surface":"أَوْ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"veya"},{"position":13,"surface":"يُسْلِمُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"س-ل-م","rootLatin":"s-l-m","lemma":"إِسْلَام","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb ve cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"Müslüman olurlar"},{"position":14,"surface":"فَإِن","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"o halde"},{"position":14,"surface":"إِن","pos":"harf","posDetail":"Şart Edatı","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"eğer"},{"position":15,"surface":"تُطِيعُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ط-و-ع","rootLatin":"ṭ-w-ʿ","lemma":"إِطَاعَة","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Şart edatından sonra geldiği için meczûm","gloss":"itaat ederseniz"},{"position":16,"surface":"يُؤْتِ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ء-ت-ي","rootLatin":"ʾ-t-y","lemma":"إِيتَاء","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Şartın cevabı olduğu için meczûm","gloss":"verir"},{"position":16,"surface":"كُمُ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mebnî","gloss":"size"},{"position":17,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"ʾ-l-h","lemma":"ٱللَّهُ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":18,"surface":"أَجْرًا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"أ-ج-ر","rootLatin":"ʾ-j-r","lemma":"أَجْر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"bir ecir"},{"position":19,"surface":"حَسَنًۭا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ح-س-ن","rootLatin":"ḥ-s-n","lemma":"حَسَن","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mansûb","gloss":"güzel"},{"position":20,"surface":"وَإِن","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve eğer"},{"position":20,"surface":"إِن","pos":"harf","posDetail":"Şart Edatı","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"eğer"},{"position":21,"surface":"تَتَوَلَّوْا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"و-ل-ي","rootLatin":"w-l-y","lemma":"تَوَلِّي","form":"Tef'a'ul","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Şart edatından sonra geldiği için meczûm","gloss":"yüz çevirirseniz"},{"position":22,"surface":"كَمَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"gibi"},{"position":22,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Masdariye","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ki"},{"position":23,"surface":"تَوَلَّيْتُم","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"و-ل-ي","rootLatin":"w-l-y","lemma":"تَوَلِّي","form":"Tef'a'ul","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yüz çevirmiştiniz"},{"position":24,"surface":"مِّن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":25,"surface":"قَبْلُ","pos":"isim","posDetail":"Zarf","root":"ق-ب-ل","rootLatin":"q-b-l","lemma":"قَبْل","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh hazfedildiği için mebnî","gloss":"önce"},{"position":26,"surface":"يُعَذِّبْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-ذ-ب","rootLatin":"ʿ-ḏ-b","lemma":"تَعْذِيب","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Şartın cevabı olduğu için meczûm","gloss":"azap eder"},{"position":26,"surface":"كُمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"-","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mebnî","gloss":"size"},{"position":27,"surface":"عَذَابًا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ع-ذ-ب","rootLatin":"ʿ-ḏ-b","lemma":"عَذَاب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûl-i mutlak olduğu için mansûb","gloss":"bir azap"},{"position":28,"surface":"أَلِيمًۭا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ء-ل-م","rootLatin":"ʾ-l-m","lemma":"أَلِيم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mansûb","gloss":"elem verici"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Feth Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *48/16*
- **Feth Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *48/16*
- **Feth Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *48/16*
- **Feth Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *48/16*
- **Feth Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *48/16*
- **Feth Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *48/16*