# Fetih Sûresi, 24. Âyet (48:24)

> وَهُوَ ٱلَّذِى كَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ عَنْهُم بِبَطْنِ مَكَّةَ مِنۢ بَعْدِ أَنْ أَظْفَرَكُمْ عَلَيْهِمْ ۚ وَكَانَ ٱللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرًا

*Ve huve-lleżî keffe eydiyehum ‘ankum ve eydiyekum ‘anhum bibatni mekkete min ba'di en azferakum ‘aleyhim(c) ve kâna(A)llâhu bimâ ta'melûne basîrâ(n)*

**Meal (Diyanet):** O, Mekke'nin göbeğinde, sizi onlara karşı üstün kıldıktan sonra, onların ellerini sizden, sizin ellerinizi onlardan çekendir. Allah, yaptıklarınızı hakkıyla görmektedir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/48/24

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Fetih Suresi 24. ayet, Allah'ın müminleri düşmanlarından korumasını ve Mekke'de çatışmayı engellemesini dilbilimsel bir derinlikle anlatır. Ayet, 'kefefe' fiili üzerinden engelleme ve koruma eylemini, 'eydî' kelimesiyle güç ve müdahaleyi, 'batn' ile de coğrafi bir konumu vurgulayarak ilahi kudretin tecellisini ortaya koymaktadır.","keyConcepts":[{"word":"كَفَّ","root":"ك ف ف","rootLatin":"k-f-f","meaning":"Allah'ın, tarafların birbirine zarar vermesini engellemesi, alıkoyması ve savaşı durdurmasıdır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'keffe' kelimesinin bir şeyi bir şeyden alıkoymak, engellemek anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki kullanımıyla, Allah'ın müminlerin ve müşriklerin ellerini birbirlerinden çekerek çatışmayı önlemesi, yani bir nevi 'engelleme' ve 'koruma' eylemini ifade eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'keffe' fiilinin mecazi olarak 'men'a' (engelledi) anlamında kullanıldığını ifade eder. Ayette, Allah'ın Mekke'de iki tarafın birbirine saldırmasını engellemesi, bu mecazi anlamın somut bir örneğidir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'daki fiillerin ilahi kudretin tecellisi olarak nasıl anlam kazandığını inceler. 'Keffe' fiili, Allah'ın iradesiyle gerçekleşen bir müdahale ve kontrolü simgeler; bu ayette, çatışmayı önleyerek ilahi bir lütuf ve hikmetin göstergesidir."}]},{"word":"أَيْدِيَهُمْ","root":"ي د ي","rootLatin":"y-d-y","meaning":"Burada 'eller', mecazi olarak güç, kudret, müdahale etme yeteneği ve savaşma eylemini ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'yed' (el) kelimesinin Kur'an'da bazen 'kuvvet' ve 'iktidar' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'eydî' kelimesi, müşriklerin ve müminlerin birbirlerine karşı kullanabilecekleri fiziksel gücü ve savaşma potansiyelini temsil eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'yed' kelimesinin Arap dilinde çok çeşitli mecazi anlamlara geldiğini, bunlardan birinin de 'nimet' ve 'kudret' olduğunu ifade eder. Ayette, Allah'ın 'elleri çekmesi', tarafların birbirine zarar verme kudretini ortadan kaldırması anlamındadır."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'yed' kelimesinin Kur'an'da somut anlamının yanı sıra soyut anlamlarda da sıkça kullanıldığını vurgular. Bu ayette 'eller', savaşma ve çatışma eyleminin bir metonimisi olarak, tarafların birbirine karşı girişeceği fiiliyatı ifade eder."}]},{"word":"بِبَطْنِ","root":"ب ط ن","rootLatin":"b-t-n","meaning":"Mekke'nin iç kısmı, merkezi veya vadisi gibi coğrafi bir bölgeyi ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'batn' kelimesinin bir yerin iç kısmı, derinliği veya vadisi anlamına geldiğini açıklar. Ayette 'bi-batni Mekke', Mekke'nin merkezi veya çevresi gibi belirli bir coğrafi alanı işaret eder ki burada çatışma engellenmiştir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'batn' kelimesinin bir şeyin iç yüzü, gizli kısmı veya bir vadinin iç kısmı gibi anlamlara geldiğini belirtir. Ayetteki kullanımıyla, Mekke'nin kutsal ve hassas bir bölgesinde Allah'ın müdahalesini vurgular."}]},{"word":"أَظْفَرَكُمْ","root":"ظ ف ر","rootLatin":"z-f-r","meaning":"Allah'ın müminlere düşmanlarına karşı zafer ve üstünlük vermesi, onları galip kılmasıdır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'zafer' kelimesinin bir şeye galip gelmek, üstünlük sağlamak anlamına geldiğini ifade eder. 'Ezfereküm' fiili, Allah'ın müminlere düşmanlarına karşı bir üstünlük ve galibiyet bahşettiğini, ancak buna rağmen çatışmayı engellediğini gösterir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'zafer' kökünün 'galibiyet' ve 'üstünlük' anlamlarını taşıdığını belirtir. Ayetteki 'ezfereküm' ifadesi, Allah'ın müminlere düşmanları üzerinde bir avantaj ve güç verdiğini, ancak bu gücün çatışmaya dönüşmesini engellediğini vurgular."}]},{"word":"بَصِيرًا","root":"ب ص ر","rootLatin":"b-s-r","meaning":"Allah'ın her şeyi hakkıyla gören, bilen ve hiçbir şeyin kendisine gizli kalmadığı anlamına gelen sıfatıdır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'basar' kelimesinin hem fiziksel görme hem de idrak etme, bilme anlamlarına geldiğini belirtir. Allah için kullanıldığında 'Basîr', her şeyi kuşatan ilahi ilim ve gözetimi ifade eder; ayetteki 'Allah yaptıklarınızı görendir' ifadesi, Allah'ın her eylemden haberdar olduğunu vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'Basîr' isminin Allah'ın sıfatlarından biri olarak, O'nun her şeyi en ince ayrıntısına kadar bildiğini ve gördüğünü ifade ettiğini açıklar. Bu ayette, Allah'ın müminlerin ve müşriklerin niyetlerini ve eylemlerini tam olarak bildiği ve buna göre hükmettiği anlamını taşır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Allah'ın sıfatlarının Kur'an'daki kavramsal önemini inceler. 'Basîr' sıfatı, Allah'ın mutlak gözetimini ve adaletini simgeler. Ayette, Allah'ın tarafların eylemlerini görmesi, O'nun her şeye şahit olduğunu ve buna göre karşılık vereceğini ima eder."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["cihad","kader","tabiat-ayetleri","tevhid"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"هُوَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"O"},{"position":2,"surface":"ٱلَّذِى","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِي","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"o kimse ki"},{"position":3,"surface":"كَفَّ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-ف-ف","rootLatin":"k-f-f","lemma":"كَفَّ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"geri tuttu"},{"position":4,"surface":"أَيْدِيَ","pos":"isim","posDetail":"Cemi Teksir","root":"ي-د-ي","rootLatin":"y-d-y","lemma":"يَد","form":"-","features":{"number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"ellerini"},{"position":4,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onların"},{"position":5,"surface":"عَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَن","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":5,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":6,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":6,"surface":"أَيْدِيَ","pos":"isim","posDetail":"Cemi Teksir","root":"ي-د-ي","rootLatin":"y-d-y","lemma":"يَد","form":"-","features":{"number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"ellerinizi"},{"position":6,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":7,"surface":"عَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَن","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":7,"surface":"هُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onlardan"},{"position":8,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-de, -da"},{"position":8,"surface":"بَطْنِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ط-ن","rootLatin":"b-t-n","lemma":"بَطْن","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bölgesinde"},{"position":9,"surface":"مَكَّةَ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"م-ك-ك","rootLatin":"m-k-k","lemma":"مَكَّة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr (gayr-ı munsarıf olduğu için fetha ile mecrûr)","gloss":"Mekke"},{"position":10,"surface":"مِنۢ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":11,"surface":"بَعْدِ","pos":"isim","posDetail":"Zarf","root":"ب-ع-د","rootLatin":"b-'-d","lemma":"بَعْد","form":"-","features":{"number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sonra"},{"position":12,"surface":"أَنْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Nasb edatıdır, mebnî","gloss":"ki"},{"position":13,"surface":"أَظْفَرَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ظ-ف-ر","rootLatin":"z-f-r","lemma":"أَظْفَرَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Harf-i nasb 'en'den sonra geldiği için mansûb (mâzî fiil olduğu için mahallen mansûb)","gloss":"üstün kıldı"},{"position":13,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"sizi"},{"position":14,"surface":"عَلَيْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":14,"surface":"هِمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onların"},{"position":15,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":15,"surface":"كَانَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî Nakıs","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"idi"},{"position":16,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Kâne'nin ismi olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":17,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":17,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"şey"},{"position":18,"surface":"تَعْمَلُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-م-ل","rootLatin":"'-m-l","lemma":"عَمِلَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"yapıyorsunuz"},{"position":19,"surface":"بَصِيرًا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ب-ص-ر","rootLatin":"b-s-r","lemma":"بَصِير","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Kâne'nin haberi olduğu için mansûb","gloss":"gören"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6** — Ahmed Avni Konuk · *48/24*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6** — Ahmed Avni Konuk · *48/24*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6** — Ahmed Avni Konuk · *48/24*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6** — Ahmed Avni Konuk · *48/24*
- **Feth Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *48/24*
- **Feth Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *48/24*