# Mâide Sûresi, 1. Âyet (5:1)

>  يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ أَوْفُوا۟ بِٱلْعُقُودِ ۚ أُحِلَّتْ لَكُم بَهِيمَةُ ٱلْأَنْعَـٰمِ إِلَّا مَا يُتْلَىٰ عَلَيْكُمْ غَيْرَ مُحِلِّى ٱلصَّيْدِ وَأَنتُمْ حُرُمٌ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ يَحْكُمُ مَا يُرِيدُ

*Yâ eyyuhâ-lleżîne âmenû evfû bil'ukûd(i)(c) uhillet lekum behîmetu-l-en'âmi illâ mâ yutlâ ‘aleykum ġayra muhillî-ssaydi veentum hurum(un)(c) inna(A)llâhe yahkumu mâ yurîd(u)*

**Meal (Diyanet):** Ey iman edenler! Akitlerinizi yerine getirin. İhramlı iken avlanmayı helal saymamanız kaydıyla, okunacak (bildirilecek) olanlardan başka hayvanlar, size helal kılındı. Şüphesiz Allah istediği hükmü verir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/5/1

---

## Tefsir

{"topics":["iman","helal-haram","hukuk-ceza"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"يَـٰٓأَيُّهَا","pos":"harf","posDetail":"Nidâ Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"يَا أَيُّهَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Nidâ harfi olduğu için mebnî","gloss":"Ey"},{"position":2,"surface":"ٱلَّذِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِينَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mebnî olduğu için mahallen merfû (eyyuhâ'nın sıfatı)","gloss":"o kimseler ki"},{"position":3,"surface":"ءَامَنُوٓا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ء-م-ن","rootLatin":"a-m-n","lemma":"آمَنَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"iman ettiler"},{"position":4,"surface":"أَوْفُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"و-ف-ي","rootLatin":"w-f-y","lemma":"أَوْفَى","form":"İf'âl","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"yerine getirin"},{"position":5,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":5,"surface":"ٱلْعُقُودِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ع-ق-د","rootLatin":"'-q-d","lemma":"عَقْد","form":"-","features":{"number":"Cemi","state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"akidleri"},{"position":6,"surface":"أُحِلَّتْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ح-ل-ل","rootLatin":"h-l-l","lemma":"أَحَلَّ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"helal kılındı"},{"position":7,"surface":"لَكُم","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":7,"surface":"كُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":8,"surface":"بَهِيمَةُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ه-م","rootLatin":"b-h-m","lemma":"بَهِيمَة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nâib-i fâil olduğu için merfû","gloss":"hayvan"},{"position":9,"surface":"ٱلْأَنْعَـٰمِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ع-م","rootLatin":"n-'-m","lemma":"أَنْعَام","form":"-","features":{"number":"Cemi","state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"ehli hayvanlar"},{"position":10,"surface":"إِلَّا","pos":"harf","posDetail":"İstisnâ Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَّا","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"hariç"},{"position":11,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mebnî olduğu için mahallen mansûb (müstesnâ)","gloss":"şey"},{"position":12,"surface":"يُتْلَىٰ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ت-ل-و","rootLatin":"t-l-w","lemma":"تَلَا","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb ve cezm edatlarından etkilenmediği için merfû","gloss":"okunur, bildirilir"},{"position":13,"surface":"عَلَيْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":13,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":14,"surface":"غَيْرَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"غ-ي-ر","rootLatin":"gh-y-r","lemma":"غَيْر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"dışında, olmaksızın"},{"position":15,"surface":"مُحِلِّى","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ح-ل-ل","rootLatin":"h-l-l","lemma":"مُحِلّ","form":"İf'âl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr (aslında mansûb olmalıydı, ancak izafetle mecrûr olmuş)","gloss":"helal kılanlar"},{"position":16,"surface":"ٱلصَّيْدِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ص-ي-د","rootLatin":"s-y-d","lemma":"صَيْد","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"av"},{"position":17,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":17,"surface":"أَنتُمْ","pos":"isim","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mahallen merfû","gloss":"siz"},{"position":18,"surface":"حُرُمٌ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-ر-م","rootLatin":"h-r-m","lemma":"حُرُم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"ihramlılar"},{"position":19,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Müşebbehe Bil Fiil","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"şüphesiz"},{"position":20,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"Allah"},{"position":21,"surface":"يَحْكُمُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ح-ك-م","rootLatin":"h-k-m","lemma":"حَكَمَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb ve cezm edatlarından etkilenmediği için merfû","gloss":"hükmeder"},{"position":22,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mebnî olduğu için mahallen mansûb (mef'ûlün bih)","gloss":"şey"},{"position":23,"surface":"يُرِيدُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ر-و-د","rootLatin":"r-w-d","lemma":"أَرَادَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb ve cezm edatlarından etkilenmediği için merfû","gloss":"diler"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Mâide Suresi'nin ilk ayeti, müminlere ahitlere sadık kalma ve belirli helal-haram sınırlarına riayet etme çağrısı yapmaktadır. Ayet, özellikle akitler, helal kılınan hayvanlar ve ihram halindeki avlanma yasakları üzerinden hukuki ve ahlaki sorumlulukları vurgular.","keyConcepts":[{"word":"ءَامَنُوٓا۟","root":"أ م ن","rootLatin":"e-m-n","meaning":"İman edenler, güvenenler anlamına gelir ve Allah'a ve O'nun hükümlerine inananları ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İman (أمن), kalbin tasdiki ve dilin ikrarıyla birlikte güven ve emniyet içinde olmaktır. Ayetteki 'âmenû' ifadesi, Allah'ın emirlerine teslim olan ve O'na güvenen kişileri tanımlar, bu da ahitlere riayet etmenin temelini oluşturur."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İman, Kur'an'da sadece bir inanç beyanı değil, aynı zamanda Allah ile kurulan bir güven ilişkisi ve bu güvenin gerektirdiği ahlaki yükümlülüklere bağlılık olarak ele alınır. 'Ey iman edenler' hitabı, bu güven ilişkisinin bir sonucu olarak ahitlere sadık kalma sorumluluğunu yükler."}]},{"word":"أَوْفُوا۟","root":"و ف ى","rootLatin":"v-f-y","meaning":"Yerine getirin, eksiksiz tamamlayın, sadık kalın anlamlarına gelir ve verilen sözlere, yapılan anlaşmalara tam olarak riayet etmeyi emreder.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Vefâ (وفاء), bir şeyi tam ve eksiksiz olarak yerine getirmektir. Ayetteki 'evfû' emri, akitlerin hiçbir eksiklik veya ihlal olmaksızın tam olarak yerine getirilmesini mecazi olarak ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Vefâ, bir şeye tam olarak ulaşmak ve onu tamamlamaktır. 'Evfû bi'l-ukûd' ifadesi, akitlerin gereklerini eksiksiz yerine getirme, onlara sadık kalma ve ihlal etmeme yükümlülüğünü vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Vefâ kökünden türeyen 'evfû', Kur'an'da genellikle ahitlere, sözlere ve emanetlere tam olarak riayet etme bağlamında kullanılır. Bu ayette de müminlerden akitlerini tam ve eksiksiz bir şekilde yerine getirmeleri istenmektedir."}]},{"word":"بِٱلْعُقُودِ","root":"ع ق د","rootLatin":"a-k-d","meaning":"Akitler, anlaşmalar, sözleşmeler anlamına gelir ve karşılıklı rızaya dayalı bağlayıcı taahhütleri ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Akd (عقد), bağlamak, düğümlemek demektir. 'Ukûd' ise, Allah ile kulları arasındaki ahitler, kulların kendi aralarındaki anlaşmalar ve yeminler gibi bağlayıcı sözleşmelerdir. Ayetteki kullanımı, bu tür tüm bağlayıcı taahhütlere riayeti kapsar."},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Akd, bir şeyi sağlamlaştırmak ve bağlamaktır. 'Ukûd', hem Allah'ın kullarına emrettiği farzlar ve yasaklar gibi dini ahitleri hem de insanların kendi aralarında yaptıkları alışveriş, nikah gibi dünyevi anlaşmaları ifade eder. Ayet, her iki tür akde de sadakati emreder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Akd, iki taraf arasında bir şeyi bağlamak ve sağlamlaştırmaktır. 'Ukûd' kelimesi, hem Allah'ın kullarından aldığı misakları hem de insanların birbirleriyle yaptıkları sözleşmeleri kapsar. Bu ayetteki 'ukûd', geniş anlamıyla tüm bağlayıcı taahhütleri içerir."}]},{"word":"بَهِيمَةُ","root":"ب ه م","rootLatin":"b-h-m","meaning":"Hayvan, özellikle dört ayaklı hayvan anlamına gelir ve bu ayette eti helal kılınan evcil hayvanları ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Behîme (بهيمة), idrak ve konuşma yeteneği olmayan her canlıya denir. Genellikle dört ayaklı hayvanlar için kullanılır. Ayetteki 'behîmetü'l-en'âm' ifadesi, eti helal kılınan deve, sığır, koyun, keçi gibi evcil hayvanları belirtir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Behîme, akıldan yoksun olan her canlıdır. 'Behîmetü'l-en'âm' terkibi, özellikle evcil hayvanları ifade eder ve bu ayette, ihramlıyken avlanma yasağı dışında, helal kılınan hayvan türlerini belirtmek için kullanılmıştır."}]},{"word":"ٱلْأَنْعَـٰمِ","root":"ن ع م","rootLatin":"n-a-m","meaning":"Evcil hayvanlar, özellikle deve, sığır, koyun ve keçi gibi dört ayaklı büyükbaş ve küçükbaş hayvanlar anlamına gelir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"En'âm (أنعام), deve, sığır, koyun ve keçi gibi evcil hayvanların genel adıdır. Bu ayette 'behîmetü'l-en'âm' terkibiyle, eti helal kılınan ve insanların faydalandığı bu tür hayvanlar kastedilir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"En'âm, Allah'ın kullarına nimet olarak verdiği, eti yenen ve yük taşımada kullanılan evcil hayvanlardır. Ayetteki kullanımı, helal kılınan hayvanların kapsamını netleştirir ve ihram halindeki av yasağının bu hayvanları kapsamadığını gösterir."}]},{"word":"حُرُمٌ","root":"ح ر م","rootLatin":"h-r-m","meaning":"İhramlı, haram kılınmış, yasaklanmış durumda olan anlamına gelir ve hac veya umre ibadeti sırasında belirli yasaklara tabi olmayı ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Haram (حرم), yasaklanmış, dokunulmaz kılınmış demektir. 'Hurum' ise ihramlı olan kişiler için kullanılır. Ayetteki 've entüm hurum' ifadesi, ihramlıyken avlanmanın yasak olduğunu belirtir, zira ihram hali belirli fiilleri haram kılar."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Haram, şer'an veya aklen yasaklanmış olan şeydir. 'Hurum', ihramlı olan kişilerin durumunu ifade eder ki bu durumda avlanmak gibi bazı fiiller kendilerine haram kılınmıştır. Ayet, bu özel durumdaki yasağı vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Haram kökü, yasaklama ve kutsallık anlamlarını içerir. 'Hurum' kelimesi, hac veya umre niyetiyle ihrama girmiş kişilerin özel durumunu ifade eder. Bu durumda, avlanma gibi normalde helal olan bazı eylemler geçici olarak haram kılınır."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *5/1*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1** — Ahmed Avni Konuk · *5/1*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8** — Ahmed Avni Konuk · *5/1*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *5/1*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8** — Ahmed Avni Konuk · *5/1*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *5/1*
- **Yûnus Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *5/1*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmed Avni Konuk · *5/1*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8** — Ahmed Avni Konuk · *5/1*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1** — Ahmed Avni Konuk · *5/1*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8** — Ahmed Avni Konuk · *5/1*
- **Yûnus Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *5/1*