# Mâide Sûresi, 105. Âyet (5:105)

> يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ عَلَيْكُمْ أَنفُسَكُمْ ۖ لَا يَضُرُّكُم مَّن ضَلَّ إِذَا ٱهْتَدَيْتُمْ ۚ إِلَى ٱللَّهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًا فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ

*Yâ eyyuhâ-lleżîne âmenû ‘aleykum enfusekum(s) lâ yadurrukum men dalle iże-htedeytum(c) ila(A)llâhi merci'ukum cemî'an feyunebbi-ukum bimâ kuntum ta'melûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Ey iman edenler! Siz kendinizi düzeltin. Siz doğru yolda olursanız, yoldan sapan kimse size zarar veremez. Hepinizin dönüşü Allah'adır. O zaman Allah, size yaptıklarınızı haber verecektir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/5/105

---

## Tefsir

{"topics":["hidayet-dalalet","iman","hesap-mizan","takva"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"يَـٰٓأَيُّهَا","pos":"harf","posDetail":"Nidâ Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"يَا أَيُّهَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Nidâ harfi olduğu için mebnî","gloss":"Ey"},{"position":2,"surface":"ٱلَّذِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِينَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Nidâ harfinden sonra geldiği için mebnî","gloss":"o kimseler ki"},{"position":3,"surface":"ءَامَنُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ء-م-ن","rootLatin":"a-m-n","lemma":"آمَنَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"iman ettiler"},{"position":4,"surface":"عَلَيْكُمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"üzerinize"},{"position":4,"surface":"كُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":5,"surface":"أَنفُسَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ف-س","rootLatin":"n-f-s","lemma":"نَفْس","form":"-","features":{"number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"nefislerinizi"},{"position":5,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":6,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Nefy harfi olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":7,"surface":"يَضُرُّ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ض-ر-ر","rootLatin":"d-r-r","lemma":"ضَرَّ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"zarar verir"},{"position":7,"surface":"كُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"size"},{"position":8,"surface":"مَّن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Fâil olduğu için mebnî","gloss":"kimse"},{"position":9,"surface":"ضَلَّ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ض-ل-ل","rootLatin":"d-l-l","lemma":"ضَلَّ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"saptı"},{"position":10,"surface":"إِذَا","pos":"harf","posDetail":"Zarf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِذَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Zarf olduğu için mebnî","gloss":"eğer"},{"position":11,"surface":"ٱهْتَدَيْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ه-د-ي","rootLatin":"h-d-y","lemma":"اِهْتَدَى","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"doğru yolda olursanız"},{"position":11,"surface":"تُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"siz"},{"position":12,"surface":"إِلَى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-e, -a"},{"position":13,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Allah'a"},{"position":14,"surface":"مَرْجِعُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mekân","root":"ر-ج-ع","rootLatin":"r-j-ʿ","lemma":"مَرْجِع","form":"Mef'il","features":{"irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"dönüş yeri"},{"position":14,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":15,"surface":"جَمِيعًۭا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ج-م-ع","rootLatin":"j-m-ʿ","lemma":"جَمِيع","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb","gloss":"hepiniz"},{"position":16,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Atıf harfi olduğu için mebnî","gloss":"o zaman"},{"position":16,"surface":"يُنَبِّئُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ن-ب-ء","rootLatin":"n-b-ʾ","lemma":"نَبَّأَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"haber verecek"},{"position":16,"surface":"كُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"size"},{"position":17,"surface":"بِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":17,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mebnî","gloss":"şey"},{"position":18,"surface":"كُنتُمْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"idiniz"},{"position":19,"surface":"تَعْمَلُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-م-ل","rootLatin":"ʿ-m-l","lemma":"عَمِلَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"yapıyordunuz"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Mâide Suresi'nin 105. ayeti, müminlere kendi nefislerinden sorumlu olduklarını ve başkalarının sapkınlığının kendilerine zarar vermeyeceğini vurgular. Ayet, bireysel sorumluluk, hidayet ve nihai dönüşün Allah'a olacağı temel kavramlar etrafında döner.","keyConcepts":[{"word":"ءَامَنُوا۟","root":"أ م ن","rootLatin":"e-m-n","meaning":"İman etmek, güvenmek, tasdik etmek anlamındadır ve ayette Allah'a ve getirdiklerine kalben inanmış kişileri ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'emn' kökünün asıl anlamının 'nefsin korkudan emin olması' olduğunu belirtir. 'İman' ise, 'tasdik' ve 'güven' anlamlarını içerir. Ayetteki 'âmenû' ifadesi, Allah'a ve O'nun hükümlerine tam bir teslimiyet ve güvenle inananları tanımlar, bu da onlara kendi nefislerine odaklanma sorumluluğunu yükler."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'iman' kavramının Kur'an'da sadece 'inanmak'tan öte, 'güvenmek', 'teslim olmak' ve 'sadakat göstermek' gibi derin anlamlar taşıdığını vurgular. Ayetteki 'Ey inananlar' hitabı, bu güven ve sadakat ilişkisi içinde olanlara özel bir sorumluluk yükler; kendi iç dünyalarını düzeltmeleri gerektiğini işaret eder."}]},{"word":"أَنفُسَكُمْ","root":"ن ف س","rootLatin":"n-f-s","meaning":"Nefis, benlik, kişi anlamındadır ve ayette bireyin kendi öz varlığını, kişisel sorumluluk alanını ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'nefis' kelimesinin Kur'an'da farklı anlamlarda kullanıldığını belirtir; bazen ruh, bazen beden, bazen de bir şeyin özü anlamına gelir. Bu ayetteki 'enfusekum' ifadesi, 'kendi benliklerinizi, kendi kişisel durumunuzu' gözetin anlamında olup, bireysel sorumluluğu vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'nefis'in 'zat' ve 'hakikat' anlamlarına geldiğini, aynı zamanda 'can' ve 'ruh'u da ifade ettiğini açıklar. Ayetteki 'aleykum enfusekum' ifadesi, müminlere kendi iç dünyalarını, ahlaklarını ve amellerini düzeltme yükümlülüğünü yükler; başkalarının durumundan ziyade kendi hallerine odaklanmalarını emreder."}]},{"word":"ضَلَّ","root":"ض ل ل","rootLatin":"d-l-l","meaning":"Sapmak, doğru yoldan ayrılmak anlamındadır ve ayette hidayetten uzaklaşan, yanlış yola sapan kişiyi ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'dalâl' kelimesinin 'doğru yoldan sapmak, kaybolmak' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'men dalle' ifadesi, hidayet yolundan ayrılan, hakikatten uzaklaşan kişiyi tanımlar. Müminlere, bu tür kişilerin sapkınlığının, kendileri doğru yolda kaldıkları sürece onlara zarar vermeyeceği mesajını verir."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'dalâl'in 'hidayetin zıttı' olduğunu ve 'yoldan çıkmak, şaşırmak' anlamlarını taşıdığını ifade eder. Ayetteki bağlamda, başkalarının sapkınlığının müminlerin kendi hidayetlerine engel teşkil etmeyeceği, dolayısıyla onların bu durumdan etkilenmemesi gerektiği vurgulanır."}]},{"word":"ٱهْتَدَيْتُمْ","root":"ه د ي","rootLatin":"h-d-y","meaning":"Hidayete ermek, doğru yolu bulmak anlamındadır ve ayette Allah'ın gösterdiği doğru yolda olmak, hakikati benimsemek halini ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'hidayet'in 'doğru yolu göstermek' ve 'doğru yola iletmek' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'ihtedeytüm' ifadesi, müminlerin kendi çabalarıyla ve Allah'ın yardımıyla doğru yolda kalmaları durumunda, başkalarının sapkınlığının kendilerine bir zarar veremeyeceğini vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'hidayet' kavramının Kur'an'da hem 'yol gösterme' hem de 'yola girme' anlamlarını içerdiğini açıklar. Ayetteki 'izâ ihtedeytüm' şart cümlesi, müminlerin kendi hidayetlerini korumaları halinde, dış etkenlerin (başkalarının sapkınlığı) onlara zarar veremeyeceği ilkesini ortaya koyar. Bu, bireysel sorumluluğun ve hidayet üzere kalmanın önemini vurgular."}]},{"word":"مَرْجِعُكُمْ","root":"ر ج ع","rootLatin":"r-c-a","meaning":"Dönüş yeri, geri dönüş anlamındadır ve ayette tüm insanların kıyamet günü Allah'a dönecekleri nihai yeri ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'rücû'' kelimesinin 'geri dönmek' anlamına geldiğini ve 'merci''nin ise 'dönüş yeri' olduğunu belirtir. Ayetteki 'ilallahi merciukum' ifadesi, tüm insanların amellerinin karşılığını görmek üzere Allah'ın huzuruna dönecekleri nihai akıbeti vurgular. Bu, bireysel sorumluluğun ve ahiret inancının bir sonucudur."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'merci'' kelimesinin 'dönüş yeri' veya 'dönüş zamanı' anlamlarına geldiğini ifade eder. Bu ayette, 'Allah'a dönüşünüz' ifadesi, dünya hayatındaki amellerin bir muhasebesinin yapılacağı ve herkesin kendi yaptıklarının karşılığını göreceği ahiret gününe işaret eder. Bu, müminlere kendi amellerine dikkat etmeleri gerektiğini hatırlatır."}]},{"word":"تَعْمَلُونَ","root":"ع م ل","rootLatin":"a-m-l","meaning":"Amel etmek, işlemek, yapmak anlamındadır ve ayette insanların dünya hayatında yaptıkları her türlü fiili, eylemi ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'amel' kelimesinin 'iş, fiil' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'bima küntüm ta'melûn' ifadesi, Allah'ın kullarının dünya hayatında işledikleri tüm amellerden haberdar olduğunu ve bunların karşılığını vereceğini vurgular. Bu, bireysel sorumluluğun ve hesap gününün kaçınılmazlığını pekiştirir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'amel'in 'kasıtlı olarak yapılan fiil' olduğunu ve 'fiil'den daha özel bir anlam taşıdığını açıklar. Ayetteki 'işlemekte olduklarınızı size haber verecektir' ifadesi, Allah'ın kullarının niyetleriyle birlikte tüm fiillerini bildiğini ve bunların karşılığını adaletle vereceğini gösterir. Bu, müminleri salih amellere teşvik eder."}]}]}