# Mâide Sûresi, 108. Âyet (5:108)

> ذَٰلِكَ أَدْنَىٰٓ أَن يَأْتُوا۟ بِٱلشَّهَـٰدَةِ عَلَىٰ وَجْهِهَآ أَوْ يَخَافُوٓا۟ أَن تُرَدَّ أَيْمَـٰنٌۢ بَعْدَ أَيْمَـٰنِهِمْ ۗ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَٱسْمَعُوا۟ ۗ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلْفَـٰسِقِينَ

*Żâlike ednâ en ye/tû bi-şşehâdeti ‘alâ vechihâ ev yeḣâfû en turadde eymânun ba'de eymânihim(k) vettekû(A)llâhe vesme'û(k) va(A)llâhu lâ yehdî-lkavme-lfâsikîn(e)*

**Meal (Diyanet):** Bu (usul), şahitliği layıkıyla yerine getirmeleri ve yeminlerinden sonra başka yeminlere başvurulacağından endişe etmelerini sağlamak için en uygun çaredir. Allah'a karşı gelmekten sakının ve dinleyin. Allah, fasık toplumu doğruya iletmez.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/5/108

---

## Tefsir

{"topics":["hukuk-ceza","takva","sidk","munafiklar"]}

## Kelime Tahlili

{"summary":"Mâide Suresi 108. ayet, şahitliğin ve yeminin önemini vurgulayarak, bu eylemlerin doğru bir şekilde yerine getirilmesinin gerekliliğini ve aksi takdirde ortaya çıkacak sonuçları dilbilimsel bir derinlikle ele almaktadır. Ayet, 'şehâde', 'yemîn' ve 'fâsikîn' gibi temel kavramlar üzerinden hukuki ve ahlaki sorumlulukları belirginleştirmektedir.","keyConcepts":[{"word":"أَدْنَىٰٓ","root":"د ن و","rootLatin":"d-n-v","meaning":"Daha yakın, daha uygun veya daha elverişli olmak anlamında kullanılır; burada bir şeyin gerçekleşme ihtimalini veya amacına ulaşma kolaylığını ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'denâ' (دنا) kelimesinin 'yakın olmak' anlamına geldiğini, 'ednâ'nın ise 'daha yakın' veya 'en yakın' olduğunu belirtir. Ayetteki kullanımı, şahitliğin doğru yapılması veya yeminlerin reddedilmesinden korkulması durumunun, adaletin tecellisi için en uygun ve en elverişli yol olduğunu ifade eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'ednâ' kelimesini 'akreb' (daha yakın) veya 'evlâ' (daha uygun) olarak açıklar. Ayetteki bağlamda, bu durumun (şahitliğin doğru yapılması veya yemin korkusu) adaletin sağlanması için en uygun ve en etkili yol olduğunu vurgular."}]},{"word":"يَأْتُوا۟","root":"أ ت ى","rootLatin":"e-t-y","meaning":"Gelmek, yapmak, yerine getirmek anlamlarına gelir; burada şahitliği yerine getirme eylemini ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'etâ' fiilinin 'gelmek' ve 'yapmak' anlamlarında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'en ye'tû bi'ş-şehâdeti' ifadesi, şahitliği hakkıyla yerine getirmek, onu icra etmek anlamındadır."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'etâ' fiilinin bir şeyi 'gerçekleştirmek' veya 'meydana getirmek' anlamında kullanıldığını açıklar. Ayette, şahitliğin 'gerektiği gibi' (alâ vechihâ) yerine getirilmesi, yani doğru ve eksiksiz bir şekilde sunulması kastedilir."}]},{"word":"بِٱلشَّهَـٰدَةِ","root":"ش ه د","rootLatin":"ş-h-d","meaning":"Şahitlik, tanıklık, bir olaya tanık olmak ve bu tanıklığı bildirmek anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'şehâde' kelimesinin 'bir şeyi gözlemlemek ve onu haber vermek' anlamına geldiğini belirtir. Ayette, hukuki bir meselede doğru ve dürüst bir şekilde tanıklık etme yükümlülüğünü ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'şehâde' kavramının Kur'an'da hem 'tanıklık' hem de 'şehitlik' anlamlarına geldiğini, ancak bu ayette 'hukuki tanıklık' bağlamında kullanıldığını ve adaletin tesisi için vazgeçilmez bir unsur olduğunu vurgular."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'şehâde'nin bir olayı bilerek ve görerek aktarmak olduğunu, bu ayette ise yeminle birlikte adaletin sağlanmasında temel bir delil olarak sunulduğunu açıklar."}]},{"word":"أَيْمَـٰنٌۢ","root":"ي م ن","rootLatin":"y-m-n","meaning":"Yeminler, antlar; burada bir iddiayı veya savunmayı güçlendirmek için Allah adına yapılan sözlü taahhütleri ifade eder.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'yemîn' kelimesinin 'sağ el' anlamına geldiğini ve Arapların yemin ederken sağ ellerini kullanmalarından dolayı bu anlamı kazandığını belirtir. Ayette, bir iddiayı veya savunmayı teyit etmek için kullanılan kutsal sözleri ifade eder."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'yemîn'in 'kasem' (yemin) anlamına geldiğini ve bir şeyi tasdik etmek veya nefyetmek için Allah'ın adıyla yapılan bir taahhüt olduğunu açıklar. Ayette, yeminlerin reddedilmesi korkusu, adaletin sağlanmasında caydırıcı bir faktör olarak sunulur."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'yemîn'in Kur'an'da hem 'sağ taraf' hem de 'yemin' anlamında kullanıldığını, bu ayette ise hukuki bir bağlamda, bir iddiayı desteklemek veya çürütmek için yapılan antlaşmaları ifade ettiğini belirtir. Yeminlerin reddedilmesi, hukuki bir yaptırım olarak algılanır."}]},{"word":"ٱلْفَـٰسِقِينَ","root":"ف س ق","rootLatin":"f-s-q","meaning":"Fasıklar, Allah'ın emirlerinden çıkan, itaatsizlik eden, günahkâr kimselerdir.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'fısk' kelimesinin 'bir şeyden dışarı çıkmak' anlamına geldiğini ve özellikle 'Allah'ın emrinden çıkmak' için kullanıldığını belirtir. Ayette, Allah'ın yol göstermeyeceği, yani hidayet etmeyeceği, doğru yoldan sapan, günahkâr kimseleri ifade eder."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'fâsık' kavramının Kur'an'da 'Allah'a itaatsizlik eden, O'nun koyduğu sınırları aşan' kişi için kullanıldığını ve bu kişilerin ilahi rehberlikten mahrum kalacaklarını ifade ettiğini belirtir. Ayette, şahitlik ve yemin konusunda dürüst olmayanların bu kategoriye girebileceğine işaret edilir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'fâsık'ın 'şeriatın dışına çıkan' kimse olduğunu ve bu durumun genellikle büyük günah işlemekle veya Allah'ın emirlerine karşı gelmekle gerçekleştiğini açıklar. Ayette, Allah'ın bu tür kimselere hidayet vermeyeceği vurgulanır."}]}]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"ذَٰلِكَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ذَٰلِكَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"İsm-i işaret olduğu için mebnî; mübteda konumunda merfû mahallen","gloss":"bu"},{"position":2,"surface":"أَدْنَىٰٓ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Tafdîl","root":"د-ن-و","rootLatin":"d-n-w","lemma":"أَدْنَى","form":"Ef'al","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"daha yakın, daha iyi"},{"position":3,"surface":"أَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Mastariyye ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-mesi, -ması"},{"position":4,"surface":"يَأْتُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"أ-ت-ي","rootLatin":"a-t-y","lemma":"أَتَى","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Harf-i nasb olan 'أَن'den sonra geldiği için mansûb","gloss":"gelsinler, yapsınlar"},{"position":5,"surface":"بِٱلشَّهَـٰدَةِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ile"},{"position":5,"surface":"ٱلشَّهَـٰدَةِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ش-ه-د","rootLatin":"ş-h-d","lemma":"شَهَادَة","form":"Fi'âle","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"şahitlik"},{"position":6,"surface":"عَلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"üzerine"},{"position":7,"surface":"وَجْهِهَآ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"و-ج-ه","rootLatin":"w-j-h","lemma":"وَجْه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"yüzü, şekli"},{"position":7,"surface":"هَآ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr mahallen","gloss":"onun"},{"position":8,"surface":"أَوْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَوْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"veya"},{"position":9,"surface":"يَخَافُوٓا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"خ-و-ف","rootLatin":"ḫ-w-f","lemma":"خَافَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Harf-i atıf ile 'يَأْتُوا' fiiline atfedildiği için mansûb","gloss":"korksunlar"},{"position":10,"surface":"أَن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Mastariyye ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-mesi, -ması"},{"position":11,"surface":"تُرَدَّ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ر-د-د","rootLatin":"r-d-d","lemma":"رَدَّ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Harf-i nasb olan 'أَن'den sonra geldiği için mansûb","gloss":"geri çevrilsin, reddedilsin"},{"position":12,"surface":"أَيْمَـٰنٌۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ي-م-ن","rootLatin":"y-m-n","lemma":"يَمِين","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"Meçhul fiilin nâib-i fâili olduğu için merfû","gloss":"yeminler"},{"position":13,"surface":"بَعْدَ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"ب-ع-د","rootLatin":"b-'-d","lemma":"بَعْد","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Zarf olduğu için mansûb","gloss":"sonra"},{"position":14,"surface":"أَيْمَـٰنِهِمْ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ي-م-ن","rootLatin":"y-m-n","lemma":"يَمِين","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"yeminleri"},{"position":14,"surface":"هِمْ","pos":"harf","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr mahallen","gloss":"onların"},{"position":15,"surface":"وَٱتَّقُوا۟","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":15,"surface":"ٱتَّقُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"و-ق-ي","rootLatin":"w-q-y","lemma":"اِتَّقَى","form":"İfti'âl","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"sakının"},{"position":16,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"Allah'ı"},{"position":17,"surface":"وَٱسْمَعُوا۟","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":17,"surface":"ٱسْمَعُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"س-م-ع","rootLatin":"s-m-'-","lemma":"سَمِعَ","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"dinleyin"},{"position":18,"surface":"وَٱللَّهُ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i İstînâf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"ve"},{"position":18,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"irab":"Merfû","state":"Marife"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":19,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Nefy","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":20,"surface":"يَهْدِى","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ه-د-ي","rootLatin":"h-d-y","lemma":"هَدَى","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatından etkilenmediği için merfû","gloss":"yol göstermez"},{"position":21,"surface":"ٱلْقَوْمَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"قَوْم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"kavmi"},{"position":22,"surface":"ٱلْفَـٰسِقِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ف-س-ق","rootLatin":"f-s-q","lemma":"فَاسِق","form":"Fâ'il","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mansûb","gloss":"fâsıkları"}]