# Mâide Sûresi, 28. Âyet (5:28)

> لَئِنۢ بَسَطتَ إِلَىَّ يَدَكَ لِتَقْتُلَنِى مَآ أَنَا۠ بِبَاسِطٍ يَدِىَ إِلَيْكَ لِأَقْتُلَكَ ۖ إِنِّىٓ أَخَافُ ٱللَّهَ رَبَّ ٱلْعَـٰلَمِينَ

*Le-in besatte ileyye yedeke litaktulenî mâ enâ bibâsitin yediye ileyk(e)(s) li-aktuleke innî eḣâfu(A)llâhe rabbe-l'âlemîn(e)*

**Meal (Diyanet):** "Andolsun! Sen beni öldürmek için elini bana uzatsan da ben seni öldürmek için sana elimi uzatacak değilim. Çünkü ben alemlerin Rabbi olan Allah'tan korkarım."

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/5/28

---

## Tefsir

{"topics":["kissa-adem","takva","adalet","ofke"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"لَئِنۢ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَئِن","form":"-","features":{},"irabReason":"Şart edatı olduğu için mebnî","gloss":"eğer"},{"position":2,"surface":"بَسَطتَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ب-س-ط","rootLatin":"b-s-ṭ","lemma":"بَسَطَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"uzatırsan"},{"position":3,"surface":"إِلَىَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"bana doğru"},{"position":3,"surface":"ـي","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"ben"},{"position":4,"surface":"يَدَكَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ي-د-ي","rootLatin":"y-d-y","lemma":"يَد","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"elini"},{"position":4,"surface":"ـكَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"senin"},{"position":5,"surface":"لِتَقْتُلَنِى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer (Ta'lil)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":5,"surface":"تَقْتُلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ق-ت-ل","rootLatin":"q-t-l","lemma":"قَتَلَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Gizli 'en' ile mansûb olduğu için mansûb","gloss":"öldürmen"},{"position":5,"surface":"ـنِى","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"beni"},{"position":6,"surface":"مَآ","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Nefy harfi olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":7,"surface":"أَنَا۠","pos":"isim","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"ben"},{"position":8,"surface":"بِبَاسِطٍۢ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer (Zâide)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"-"},{"position":8,"surface":"بَاسِطٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ب-س-ط","rootLatin":"b-s-ṭ","lemma":"بَاسِط","form":"Fâ'il","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için lafzen mecrûr, mahallen merfû (haber olduğu için)","gloss":"uzatan"},{"position":9,"surface":"يَدِىَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ي-د-ي","rootLatin":"y-d-y","lemma":"يَد","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"İsm-i fâilin mef'ûlü olduğu için mansûb","gloss":"elimi"},{"position":9,"surface":"ـيَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"benim"},{"position":10,"surface":"إِلَيْكَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"sana doğru"},{"position":10,"surface":"ـكَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sen"},{"position":11,"surface":"لِأَقْتُلَكَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer (Ta'lil)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i cer olduğu için mebnî","gloss":"için"},{"position":11,"surface":"أَقْتُلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ق-ت-ل","rootLatin":"q-t-l","lemma":"قَتَلَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Gizli 'en' ile mansûb olduğu için mansûb","gloss":"öldürmem"},{"position":11,"surface":"ـكَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"seni"},{"position":12,"surface":"إِنِّىٓ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Harf-i te'kid olduğu için mebnî","gloss":"şüphesiz"},{"position":12,"surface":"ـي","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَا","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"ben"},{"position":13,"surface":"أَخَافُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"خ-و-ف","rootLatin":"ḫ-w-f","lemma":"خَافَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"korkarım"},{"position":14,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"ʾ-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"Allah'tan"},{"position":15,"surface":"رَبَّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Bedel veya sıfat olduğu için mansûb","gloss":"Rabbi"},{"position":16,"surface":"ٱلْعَـٰلَمِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ع-ل-م","rootLatin":"ʿ-l-m","lemma":"عَالَم","form":"Fâ'il","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"âlemlerin"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Habil'in Kabil'e verdiği cevabı aktararak, saldırganlığa karşılık vermeme ve Allah korkusunun bir sonucu olarak cana kıymaktan sakınma prensibini vurgular. Anahtar kavramlar, eylemlerin niyetini ve Allah'a karşı sorumluluğu öne çıkarır.","keyConcepts":[{"word":"بَسَطتَ","root":"ب س ط","rootLatin":"b-s-ṭ","meaning":"Elini uzatmak, yaymak, genişletmek anlamında olup, burada bir eyleme teşebbüsü, özellikle de saldırı amaçlı bir uzanışı ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'bast' kelimesinin asıl anlamının bir şeyi yaymak ve genişletmek olduğunu belirtir. Ayetteki 'elini uzatmak' ifadesi, bir eyleme girişme, özellikle de öldürme kastıyla elini kaldırma anlamında mecazi bir kullanımdır. (s. 119)"},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'bast' kelimesinin burada 'uzatmak' fiiliyle, yani bir şeyi bir yöne doğru yönlendirmekle eş anlamlı olduğunu ifade eder. Ayetteki bağlamda, Kabil'in Habil'e karşı düşmanca bir eylemde bulunmak üzere elini kaldırması kastedilir. (c. 1, s. 161)"},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'bast' gibi fiillerin Kur'an'da sadece fiziksel bir eylemi değil, aynı zamanda o eylemin ardındaki niyeti de yansıttığını belirtir. Burada el uzatma, düşmanca bir niyetle yapılan bir saldırı girişimini ifade eder."}]},{"word":"لِتَقْتُلَنِى","root":"ق ت ل","rootLatin":"ḳ-t-l","meaning":"Öldürmek, canına kıymak anlamında olup, burada Kabil'in Habil'e yönelik ölümcül niyetini belirtir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'katl' kelimesinin canlı bir varlığın hayatına son vermek olduğunu açıklar. Ayetteki 'beni öldürmek için' ifadesi, Kabil'in eyleminin nihai amacını net bir şekilde ortaya koyar. (s. 145)"},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'katl'in ruhu bedenden ayırmak olduğunu ve bu fiilin kasıtlı bir eylemi ifade ettiğini vurgular. Habil'in sözlerinde, Kabil'in niyetinin kendisini öldürmek olduğu açıkça belirtilir. (c. 4, s. 331)"},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'katl' kelimesinin Kur'an'da genellikle kasıtlı ve haksız yere cana kıymayı ifade ettiğini belirtir. Bu ayette de Habil'in masumiyetine karşılık Kabil'in haksız yere öldürme niyetini gösterir."}]},{"word":"بِاسِطٍ","root":"ب س ط","rootLatin":"b-s-ṭ","meaning":"Uzatıcı, yayıcı anlamında olup, burada Habil'in Kabil'e karşı elini uzatmayacağını, yani ona saldırmayacağını ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'bâsit' kelimesinin 'bast' kökünden türemiş bir ism-i fail olduğunu ve bir eylemi gerçekleştiren kişiyi tanımladığını belirtir. Ayette Habil'in, Kabil'in aksine, elini öldürmek için uzatmayacağını ifade etmesi, onun pasif direnişini ve barışçıl tutumunu gösterir. (s. 119)"},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'bâsit'in bir şeyi genişleten, yayan veya uzatan kişi olduğunu belirtir. Ayetteki 'mâ ene bi-bâsitin yedî' ifadesi, Habil'in aktif bir saldırı eyleminde bulunmaktan kaçınacağını, yani elini Kabil'e karşı kaldırmayacağını vurgular. (s. 219)"}]},{"word":"أَخَافُ","root":"خ و ف","rootLatin":"ḫ-v-f","meaning":"Korkmak, çekinmek anlamında olup, burada Habil'in Allah'tan duyduğu saygı ve çekinme nedeniyle cinayet işlemeyeceğini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'havf' kelimesinin bir şeyden duyulan endişe ve çekinme olduğunu belirtir. Ayette Habil'in 'Allah'tan korkarım' demesi, onun Allah'ın emirlerine riayet etme ve yasaklarından kaçınma konusundaki derin inancını ve takvasını gösterir. (s. 297)"},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'havf'ın kalpte oluşan bir ürperti ve endişe hali olduğunu açıklar. Habil'in bu ifadesi, Allah'ın azabından ve gazabından korktuğu için cinayet işlemeyeceğini, dolayısıyla Allah'ın hükümlerine bağlılığını ortaya koyar. (c. 1, s. 460)"},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'havf' kavramının Kur'an'da sadece bir korku değil, aynı zamanda Allah'a karşı duyulan derin bir saygı ve sorumluluk bilinci olduğunu vurgular. Habil'in bu korkusu, onun ahlaki ve dini duruşunun temelini oluşturur."}]},{"word":"ٱللَّهَ","root":"ا ل ه","rootLatin":"ʾ-l-h","meaning":"Yegane ibadet edilen, tapınılan, varlığı zorunlu olan yüce yaratıcı.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'Allah' isminin, tüm kemal sıfatları kendinde toplayan, ibadete layık tek varlık olduğunu ve bu ismin özel olarak Yüce Yaratıcı'ya ait olduğunu belirtir. Ayette Habil'in Allah'tan korkması, O'nun mutlak otoritesini ve hükümranlığını kabul ettiğini gösterir. (s. 83)"},{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'Allah' isminin, kulların kendisine yöneldiği, sığındığı ve ibadet ettiği tek ilah olduğunu ifade eder. Habil'in bu ismi zikretmesi, onun inancının merkezinde Allah'ın bulunduğunu ve O'nun emirlerine bağlılığını vurgular. (s. 45)"}]},{"word":"ٱلْعَـٰلَمِينَ","root":"ع ل م","rootLatin":"ʿ-l-m","meaning":"Âlemler, tüm varlıklar, yaratılmış her şey.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'âlem' kelimesinin, kendisiyle bir şeyin bilindiği her şey anlamına geldiğini ve genellikle akıl sahibi varlıklar için kullanıldığını belirtir. 'Âlemîn' ise tüm yaratılmışları kapsayan geniş bir ifadedir. Ayette 'Rabbu'l-Âlemîn' ifadesi, Allah'ın tüm evrenin ve içindeki her şeyin Rabbi, yaratıcısı ve yöneticisi olduğunu vurgular. (s. 581)"},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'âlem'in, Allah'tan başka her şey olduğunu ve 'âlemîn'in ise bu varlıkların tümünü kapsadığını açıklar. Habil'in Allah'ı 'Âlemlerin Rabbi' olarak nitelendirmesi, O'nun evrensel egemenliğini ve her şey üzerindeki mutlak kudretini kabul ettiğini gösterir. (s. 627)"}]}]}