# Mâide Sûresi, 66. Âyet (5:66)

> وَلَوْ أَنَّهُمْ أَقَامُوا۟ ٱلتَّوْرَىٰةَ وَٱلْإِنجِيلَ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيْهِم مِّن رَّبِّهِمْ لَأَكَلُوا۟ مِن فَوْقِهِمْ وَمِن تَحْتِ أَرْجُلِهِم ۚ مِّنْهُمْ أُمَّةٌ مُّقْتَصِدَةٌ ۖ وَكَثِيرٌ مِّنْهُمْ سَآءَ مَا يَعْمَلُونَ

*Velev ennehum ekâmû-ttevrâte vel-incîle vemâ unzile ileyhim min rabbihim leekelû min fevkihim vemin tahti erculihim(c) minhum ummetun mukteside(tun)(s) vekeśîrun minhum sâe mâ ya'melûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Eğer onlar Tevrat'ı, İncil'i ve Rableri tarafından kendilerine indirileni (Kur'an'ı) gereğince uygulasalardı, elbette üstlerinden ve ayaklarının altından (bol bol rızık) yiyeceklerdi. Onlardan orta yolu tutan bir zümre vardır. Ama onların birçoğunun yaptığı ne kötüdür!

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/5/66

---

## Tefsir

{"topics":["ilahi-kitaplar","rizik","ehli-kitap","hidayet-dalalet"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَلَوْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf ve Şart Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَلَوْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve eğer"},{"position":2,"surface":"أَنَّهُمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kîd ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"muhakkak ki"},{"position":2,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"أَنَّ harfinin ismi olduğu için mansûb","gloss":"onlar"},{"position":3,"surface":"أَقَامُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"أَقَامَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"uygulasalardı"},{"position":4,"surface":"ٱلتَّوْرَىٰةَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"و-ر-ي","rootLatin":"w-r-y","lemma":"تَوْرَاة","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"Tevrat'ı"},{"position":5,"surface":"وَٱلْإِنجِيلَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve"},{"position":5,"surface":"ٱلْإِنجِيلَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ج-ل","rootLatin":"n-j-l","lemma":"إِنْجِيل","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Atfedildiği için mansûb","gloss":"İncil'i"},{"position":6,"surface":"وَمَآ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve"},{"position":6,"surface":"مَآ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mebnî","gloss":"şey"},{"position":7,"surface":"أُنزِلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ن-ز-ل","rootLatin":"n-z-l","lemma":"أَنْزَلَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"indirilen"},{"position":8,"surface":"إِلَيْهِم","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"-e, -a"},{"position":8,"surface":"هِم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onlara"},{"position":9,"surface":"مِّن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":10,"surface":"رَّبِّهِمْ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Rableri"},{"position":10,"surface":"هِمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onların"},{"position":11,"surface":"لَأَكَلُوا۟","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cevap","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"elbette"},{"position":11,"surface":"أَكَلُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"أ-ك-ل","rootLatin":"a-k-l","lemma":"أَكَلَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"yerlerdi"},{"position":12,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":13,"surface":"فَوْقِهِمْ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Mekan","root":"ف-و-ق","rootLatin":"f-w-q","lemma":"فَوْق","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"üstlerinden"},{"position":13,"surface":"هِمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onların"},{"position":14,"surface":"وَمِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve"},{"position":14,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":15,"surface":"تَحْتِ","pos":"isim","posDetail":"Zarf-ı Mekan","root":"ت-ح-ت","rootLatin":"t-h-t","lemma":"تَحْت","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"altından"},{"position":16,"surface":"أَرْجُلِهِم","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ج-ل","rootLatin":"r-j-l","lemma":"رِجْل","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"ayakları"},{"position":16,"surface":"هِم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"onların"},{"position":17,"surface":"مِّنْهُمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":17,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onlardan"},{"position":18,"surface":"أُمَّةٌۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-م-م","rootLatin":"a-m-m","lemma":"أُمَّة","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"bir ümmet"},{"position":19,"surface":"مُّقْتَصِدَةٌۭ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ق-ص-د","rootLatin":"q-s-d","lemma":"مُقْتَصِد","form":"İfti'âl","features":{"gender":"Müennes","state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için merfû","gloss":"orta yolu tutan"},{"position":20,"surface":"وَكَثِيرٌۭ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve"},{"position":20,"surface":"كَثِيرٌۭ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ك-ث-ر","rootLatin":"k-th-r","lemma":"كَثِير","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"çoğu"},{"position":21,"surface":"مِّنْهُمْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":21,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onlardan"},{"position":22,"surface":"سَآءَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"س-و-ء","rootLatin":"s-w-hamza","lemma":"سَاءَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"ne kötüydü"},{"position":23,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mebnî","gloss":"şey"},{"position":24,"surface":"يَعْمَلُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ع-م-ل","rootLatin":"'-m-l","lemma":"عَمِلَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"yapıyorlardı"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Mâide Suresi'nin 66. ayeti, Tevrat, İncil ve Kur'an'ın uygulanmasının getireceği bereketi ve bu uygulamadan sapanların durumunu ele almaktadır. Ayet, ilahi vahiylere bağlılığın hem maddi hem de manevi refahla ilişkisini vurgularken, toplum içindeki farklı tutumları da 'ümmetün muktesidetün' ve 'sâe mâ ya'melûn' ifadeleriyle ortaya koymaktadır.","keyConcepts":[{"word":"أَقَامُوا۟","root":"ق و م","rootLatin":"k-v-m","meaning":"Tevrat, İncil ve Kur'an'ı hakkıyla yerine getirmek, uygulamak ve hükümlerine riayet etmek anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'k-v-m' kökünün asıl anlamının 'dik durmak, ayakta durmak' olduğunu belirtir. 'İkâme' fiili ise bir şeyi doğru ve eksiksiz bir şekilde yerine getirmek, devamlı kılmak anlamında kullanılır. Ayetteki 'akâmû' ifadesi, Tevrat ve İncil'in hükümlerini sadece okumakla kalmayıp, onları hayatlarında tatbik etmeleri, emirlerine uymaları ve yasaklarından kaçınmaları gerektiğini ifade eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'ikâmetü's-salât' gibi ifadelerde olduğu gibi, 'ikâme'nin bir şeyi hakkıyla eda etmek, onu dosdoğru kılmak anlamına geldiğini belirtir. Bu ayetteki 'akâmû' da, ilahi kitapların hükümlerini tam ve eksiksiz bir şekilde yerine getirmeyi, onlara göre yaşamayı mecazi olarak ifade eder."}]},{"word":"لَأَكَلُوا۟","root":"أ ك ل","rootLatin":"e-k-l","meaning":"Maddi ve manevi nimetlere kavuşmak, bolluk ve berekete erişmek anlamında mecazi bir ifadedir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'ekele' fiilinin Kur'an'da sadece yeme eylemi için değil, aynı zamanda bir şeyden faydalanmak, istifade etmek anlamında da kullanıldığını belirtir. Bu ayetteki 'leekelû min fevkıhim ve min tahti erculihim' ifadesi, Allah'ın kendilerine her yönden rızık ve bereket ihsan edeceğini, bolluk içinde yaşayacaklarını mecazi olarak anlatır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, Kur'an'daki 'yemek' (akl) kavramının sadece fiziksel beslenmeyi değil, aynı zamanda bir şeyden faydalanmayı, bir şeyi tüketmeyi ve hatta bir şeyi elde etmeyi de ifade ettiğini belirtir. Bu bağlamda, 'leekelû' ifadesi, ilahi vahiylere uymanın getireceği kapsamlı bir refah ve nimetler bütününü simgeler."}]},{"word":"أُمَّةٌ","root":"أ م م","rootLatin":"e-m-m","meaning":"Belirli bir inanç, yol veya amaç etrafında toplanmış topluluk, zümre veya cemaat anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ümmet' kelimesinin 'imâm' (önder) kelimesiyle aynı kökten geldiğini ve bir önderin etrafında toplanan veya belirli bir yol üzere olan topluluğu ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'minhum ümmetün muktesidetün' ifadesi, Yahudi ve Hristiyanlar arasından doğru yolu tutan, itidalli bir grubun varlığını işaret eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'ümmet'in farklı anlamlarına değinirken, bir peygamberin ümmeti, belirli bir zaman dilimindeki insanlar veya belirli bir din üzere olan topluluk gibi kullanımlarına dikkat çeker. Bu ayetteki kullanımı, Tevrat ve İncil'e iman edenler içinden, ilahi hükümlere bağlılıkta orta yolu benimseyen bir kesimi ifade eder."}]},{"word":"مُّقْتَصِدَةٌ","root":"ق ص د","rootLatin":"k-s-d","meaning":"Orta yolu tutan, aşırılıktan uzak, dengeli ve itidalli olan anlamındadır.","sources":[{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'kasd' kökünün bir şeye yönelmek, bir şeyi hedeflemek anlamının yanı sıra, 'iktisad' formunun 'orta yolu tutmak, aşırıya kaçmamak' anlamına geldiğini belirtir. Ayetteki 'muktesidetün' ifadesi, Tevrat ve İncil'in hükümlerini uygularken ne ifrat ne de tefrite düşen, dengeli ve doğru bir yol izleyen topluluğu tanımlar."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'iktisad'ın bir işte orta yolu benimsemek, aşırılıktan kaçınmak olduğunu vurgular. Bu ayette, Yahudi ve Hristiyanlar içinden, dinlerinin hükümlerini doğru bir şekilde anlayan ve uygulayan, aşırı yorumlardan ve sapmalardan uzak duran bir zümreyi ifade eder."}]},{"word":"سَآءَ","root":"س و ء","rootLatin":"s-v-e","meaning":"Kötü olmak, çirkin olmak, beğenilmemek anlamında bir fiildir ve yapılan işlerin olumsuzluğunu ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 's-v-e' kökünün 'kötülük, çirkinlik, hoş olmayan durum' anlamlarına geldiğini belirtir. 'Sâe' fiili ise bir şeyin kötü olduğunu, beğenilmediğini ifade eder. Ayetteki 'sâe mâ ya'melûn' ifadesi, Yahudi ve Hristiyanların çoğunluğunun işlediği amellerin, ilahi vahiylere aykırı ve kötü olduğunu vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'sâe' fiilinin Kur'an'da genellikle bir şeyin olumsuzluğunu, çirkinliğini ve kınanmaya değer olduğunu belirtmek için kullanıldığını ifade eder. Bu ayette, Tevrat ve İncil'in hükümlerini terk eden veya tahrif edenlerin amellerinin Allah katında kötü ve kabul edilemez olduğunu açıkça ortaya koyar."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Kelime-i Hûdiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *5/66*
- **Altı Peygamber — Hz. Âdem** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *5/66*
- **En'âm Sûresi** · *5/66*
- **Kelime-i Hûdiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *5/66*
- **Kelime-i Eyyûbiyye** — Muhyiddin İbnü'l-Arabi · *5/66*
- **A’râf Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *5/66*
- **TB. Kelime-i Hûdiyye** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *5/66*
- **A’râf Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *5/66*
- **Hicr Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *5/66*
- **Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *5/66*
- **Altı Peygamber — Hz. Âdem** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *5/66*
- **En'âm Sûresi** · *5/66*