# Mâide Sûresi, 68. Âyet (5:68)

> قُلْ يَـٰٓأَهْلَ ٱلْكِتَـٰبِ لَسْتُمْ عَلَىٰ شَىْءٍ حَتَّىٰ تُقِيمُوا۟ ٱلتَّوْرَىٰةَ وَٱلْإِنجِيلَ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيْكُم مِّن رَّبِّكُمْ ۗ وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرًا مِّنْهُم مَّآ أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ طُغْيَـٰنًا وَكُفْرًا ۖ فَلَا تَأْسَ عَلَى ٱلْقَوْمِ ٱلْكَـٰفِرِينَ

*Kul yâ ehle-lkitâbi lestum ‘alâ şey-in hattâ tukîmû-ttevrâte vel-incîle vemâ unzile ileykum min rabbikum(k) veleyezîdenne keśîran minhum mâ unzile ileyke min rabbike tuġyânen vekufrâ(n)(s) felâ te/se ‘alâ-lkavmi-lkâfirîn(e)*

**Meal (Diyanet):** De ki: "Ey Kitap ehli! Tevrat'ı, İncil'i ve Rabbinizden size indirileni (Kur'an'ı) uygulamadıkça hiçbir şey üzere değilsiniz." Andolsun ki sana Rabbinden indirilen bu Kur'an, onlardan çoğunun taşkınlık ve küfrünü artıracaktır. Öyle ise o kafirler toplumu için üzülme.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/5/68

---

## Tefsir

{"topics":["ehli-kitap","ilahi-kitaplar","vahiy-kuran","kufur-sirk","tebligh"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"قُلْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"-","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"De ki"},{"position":2,"surface":"يَـٰٓأَهْلَ","pos":"harf","posDetail":"Nida Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"يَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"Ey"},{"position":2,"surface":"أَهْلَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ه-ل","rootLatin":"a-h-l","lemma":"أَهْل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Nida harfinden sonra geldiği için mansûb","gloss":"ehli"},{"position":3,"surface":"ٱلْكِتَـٰبِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ك-ت-ب","rootLatin":"k-t-b","lemma":"كِتَاب","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Kitabın"},{"position":4,"surface":"لَسْتُمْ","pos":"fiil","posDetail":"Nakıs Fiil","root":"ل-ي-س","rootLatin":"l-y-s","lemma":"لَيْسَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"değilsiniz"},{"position":5,"surface":"عَلَىٰ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"üzerine"},{"position":6,"surface":"شَىْءٍ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ش-ي-ء","rootLatin":"ş-y-ʾ","lemma":"شَيْء","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"bir şey"},{"position":7,"surface":"حَتَّىٰ","pos":"harf","posDetail":"Nasb Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"حَتَّى","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ta ki"},{"position":8,"surface":"تُقِيمُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"أَقَامَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Nasb edatı (حَتَّى) ile mansûb","gloss":"yerine getiresiniz"},{"position":9,"surface":"ٱلتَّوْرَىٰةَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"و-ر-ي","rootLatin":"w-r-y","lemma":"تَوْرَاة","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"Tevrat'ı"},{"position":10,"surface":"وَٱلْإِنجِيلَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":10,"surface":"ٱلْإِنجِيلَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ج-ل","rootLatin":"n-j-l","lemma":"إِنْجِيل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki mansûb isme atfedildiği için mansûb","gloss":"İncil'i"},{"position":11,"surface":"وَمَآ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":11,"surface":"مَآ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mebnî olduğu için","gloss":"o şey ki"},{"position":12,"surface":"أُنزِلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ن-ز-ل","rootLatin":"n-z-l","lemma":"أَنْزَلَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"indirildi"},{"position":13,"surface":"إِلَيْكُم","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"size"},{"position":13,"surface":"كُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"size"},{"position":14,"surface":"مِّن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-den"},{"position":15,"surface":"رَّبِّكُمْ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Rabbiniz"},{"position":15,"surface":"كُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":16,"surface":"وَلَيَزِيدَنَّ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":16,"surface":"لَ","pos":"harf","posDetail":"Tekid Lamı","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"elbette"},{"position":16,"surface":"يَزِيدَنَّ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ز-ي-د","rootLatin":"z-y-d","lemma":"زَادَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Tekid Nunu ile mebnî","gloss":"artırır"},{"position":17,"surface":"كَثِيرًۭا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ك-ث-ر","rootLatin":"k-s-r","lemma":"كَثِير","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"çoğunu"},{"position":18,"surface":"مِّنْهُم","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-den"},{"position":18,"surface":"هُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُمْ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"onlardan"},{"position":19,"surface":"مَّآ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mebnî olduğu için","gloss":"o şey ki"},{"position":20,"surface":"أُنزِلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ن-ز-ل","rootLatin":"n-z-l","lemma":"أَنْزَلَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"indirildi"},{"position":21,"surface":"إِلَيْكَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"sana"},{"position":21,"surface":"كَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"sana"},{"position":22,"surface":"مِن","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"-den"},{"position":23,"surface":"رَّبِّكَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Nekre"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Rabbin"},{"position":23,"surface":"كَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتَ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"senin"},{"position":24,"surface":"طُغْيَـٰنًۭا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ط-غ-ي","rootLatin":"ṭ-g-y","lemma":"طُغْيَان","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Temyiz olduğu için mansûb","gloss":"azgınlık"},{"position":25,"surface":"وَكُفْرًۭا","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":25,"surface":"كُفْرًۭا","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ك-ف-ر","rootLatin":"k-f-r","lemma":"كُفْر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Önceki mansûb isme atfedildiği için mansûb","gloss":"küfür"},{"position":26,"surface":"فَلَا","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"o halde"},{"position":26,"surface":"لَا","pos":"harf","posDetail":"Nehiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"yapma"},{"position":27,"surface":"تَأْسَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"أ-س-ي","rootLatin":"a-s-y","lemma":"أَسِيَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Nehiy edatı (لَا) ile meczûm","gloss":"üzülme"},{"position":28,"surface":"عَلَى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"üzerine"},{"position":29,"surface":"ٱلْقَوْمِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ق-و-م","rootLatin":"q-w-m","lemma":"قَوْم","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"kavmin"},{"position":30,"surface":"ٱلْكَـٰفِرِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ك-ف-ر","rootLatin":"k-f-r","lemma":"كَافِر","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için mecrûr","gloss":"kafirlerin"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Kitap Ehli'nin Tevrat ve İncil'i uygulamalarının önemini vurgularken, Kur'an'ın onlardaki azgınlık ve küfrü artıracağını belirtir. Dilbilimsel olarak 'ikâme', 'inzâl', 'tuğyân' ve 'küfr' kavramları, ilahi metinlere karşı tutumları ve bunun sonuçlarını derinlemesine ele alır.","keyConcepts":[{"word":"تُقِيمُوا۟","root":"ق و م","rootLatin":"k-v-m","meaning":"Tevrat ve İncil'i hakkıyla yerine getirmek, hükümlerini uygulamak ve ayakta tutmak anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Kavm kökünden türeyen 'ikâme', bir şeyi dosdoğru yapmak, ayakta tutmak ve devamlılığını sağlamak anlamına gelir. Ayetteki 'tüqîmû' kelimesi, Kitap Ehli'nin Tevrat ve İncil'in hükümlerini sadece okumakla kalmayıp, onları hayatlarında tatbik etmeleri ve ayakta tutmaları gerektiğini ifade eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'ikâme' fiilinin burada 'amel etmek' ve 'tatbik etmek' manasına geldiğini belirtir. Kitap Ehli'nin, kendilerine indirilen kutsal metinlerin emir ve yasaklarına uygun yaşamaları, onları 'ikâme' etmeleri demektir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"'İkâme' kelimesi, Kur'an'da genellikle namazın ikâmesi gibi dini vecibelerin eksiksiz ve doğru bir şekilde yerine getirilmesini ifade eder. Bu ayette ise Tevrat ve İncil'in hükümlerinin tam olarak uygulanması, onların ruhuna uygun hareket edilmesi anlamında kullanılmıştır."}]},{"word":"أُنزِلَ","root":"ن ز ل","rootLatin":"n-z-l","meaning":"Allah tarafından gökten indirilmek, vahyedilmek anlamındadır ve ilahi kaynaklı oluşu vurgular.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Nüzul, bir şeyin yukarıdan aşağıya inmesi demektir. Kur'an bağlamında 'inzâl', Allah'ın kelamının peygamberlere vahyedilmesi, yani ilahi bir kaynaktan gelmesi anlamına gelir. Ayette Tevrat, İncil ve Kur'an için kullanılması, bu kitapların Allah katından indirildiğini gösterir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"'İnzâl', Allah'ın bir şeyi bir yerden başka bir yere göndermesi, özellikle de vahyini peygamberlerine ulaştırmasıdır. Ayetteki 'mâ ünzile ileyküm' ifadesi, Kitap Ehli'ne ve Hz. Muhammed'e indirilen ilahi mesajların ortak kaynağını ve kutsallığını belirtir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'inzâl' kavramının Kur'an'da Allah'ın mutlak kudretini ve iradesini yansıtan merkezi bir kavram olduğunu belirtir. Vahiy, Allah'ın insanlığa rehberlik etme eyleminin bir tezahürüdür ve bu ayette de ilahi kitapların bu rehberlik misyonunu vurgular."}]},{"word":"طُغْيَـٰنًا","root":"ط غ ي","rootLatin":"t-ğ-y","meaning":"Haddi aşmak, azgınlık, isyan ve sınırı geçmek anlamındadır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Tuğyan, bir şeyin haddini aşması, sınırı geçmesi demektir. Özellikle suyun taşması gibi, insanın da Allah'ın koyduğu sınırları aşarak isyan etmesi ve azgınlaşması anlamına gelir. Ayette, Kur'an'ın onlara tebliğ edilmesinin, bazılarının azgınlığını artıracağını ifade eder."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, tuğyanın 'haddi aşmak, zulmetmek ve isyan etmek' manalarına geldiğini belirtir. Ayetteki bağlamda, Kitap Ehli'nin bir kısmının, kendilerine indirilen yeni vahye karşı gelerek, inanç ve ahlaki sınırları daha da aşacaklarını ifade eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, tuğyanı 'hakka karşı gelmek ve batıla meyletmek' olarak açıklar. Bu ayette, Kur'an'ın tebliği karşısında Kitap Ehli'nin bir kısmının, hakkı kabul etmek yerine daha da inatlaşarak sapkınlıklarını artıracaklarını gösterir."}]},{"word":"كُفْرًا","root":"ك ف ر","rootLatin":"k-f-r","meaning":"Hakkı örtmek, inkâr etmek, nankörlük etmek ve imanı reddetmek anlamındadır.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Küfr, bir şeyi örtmek, gizlemek demektir. Dini terim olarak ise Allah'ın varlığını, birliğini veya peygamberlerini inkâr etmek, hakkı reddetmek anlamına gelir. Ayette, Kur'an'ın tebliğinin, Kitap Ehli'nin bir kısmının inkârını daha da pekiştireceğini ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Küfr, nimeti örtmek, nankörlük etmek ve imanı reddetmek gibi geniş bir anlam yelpazesine sahiptir. Bu ayette, Kitap Ehli'nin bir kısmının, kendilerine gelen yeni vahyi kabul etmeyerek, mevcut inkârlarını daha da derinleştirecekleri vurgulanır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, küfr kavramının Kur'an'da sadece bir inançsızlık hali değil, aynı zamanda Allah'ın lütuflarına karşı nankörlük ve O'nun ayetlerini bile bile reddetme eylemi olduğunu belirtir. Ayetteki 'küfrân', Kitap Ehli'nin Kur'an'a karşı takındıkları olumsuz tavrın bir sonucu olarak inkârlarının artmasını ifade eder."}]}]}