# Mâide Sûresi, 72. Âyet (5:72)

> لَقَدْ كَفَرَ ٱلَّذِينَ قَالُوٓا۟ إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلْمَسِيحُ ٱبْنُ مَرْيَمَ ۖ وَقَالَ ٱلْمَسِيحُ يَـٰبَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ ٱعْبُدُوا۟ ٱللَّهَ رَبِّى وَرَبَّكُمْ ۖ إِنَّهُۥ مَن يُشْرِكْ بِٱللَّهِ فَقَدْ حَرَّمَ ٱللَّهُ عَلَيْهِ ٱلْجَنَّةَ وَمَأْوَىٰهُ ٱلنَّارُ ۖ وَمَا لِلظَّـٰلِمِينَ مِنْ أَنصَارٍ

*Lekad kefera-lleżîne kâlû inna(A)llâhe huve-lmesîhu-bnu meryem(e)(s) vekâle-lmesîhu yâ benî isrâ-île-'budû(A)llâhe rabbî verabbekum(s) innehu men yuşrik bi(A)llâhi fekad harrama(A)llâhu ‘aleyhi-lcennete veme/vâhu-nnâr(u)(s) vemâ lizzâlimîne min ensâr(in)*

**Meal (Diyanet):** Andolsun, "Allah, Meryem oğlu Mesih'tir" diyenler kesinlikle kafir oldu. Oysa Mesih şöyle demişti: "Ey İsrailoğulları! Yalnız, benim de Rabbim, sizin de Rabbiniz olan Allah'a kulluk edin. Kim Allah'a ortak koşarsa, artık, Allah ona cenneti muhakkak haram kılmıştır. Onun barınağı da ateştir. Zalimler için hiçbir yardımcı yoktur."

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/5/72

---

## Tefsir

{"topics":["kufur-sirk","ehli-kitap","tevhid","peygamberlik","cehennem"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"لَقَدْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Tahkîk","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَقَدْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"andolsun ki"},{"position":2,"surface":"كَفَرَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-ف-ر","rootLatin":"k-f-r","lemma":"كَفَرَ","form":"Fe'ale","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"kafir oldu"},{"position":3,"surface":"ٱلَّذِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ٱلَّذِينَ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Fâil olduğu için mahallen merfû","gloss":"o kimseler ki"},{"position":4,"surface":"قَالُوٓا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"Fe'ale","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dediler"},{"position":5,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Tevkîd ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"muhakkak ki"},{"position":6,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"Allah"},{"position":7,"surface":"هُوَ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Fasl zamiri olduğu için mebnî","gloss":"O"},{"position":8,"surface":"ٱلْمَسِيحُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"م-س-ح","rootLatin":"m-s-h","lemma":"مَسِيح","form":"Fa'îl","features":{"state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"İnne'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"Mesih"},{"position":9,"surface":"ٱبْنُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ن-و","rootLatin":"b-n-w","lemma":"ٱبْن","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"Sıfat olduğu için merfû","gloss":"oğlu"},{"position":10,"surface":"مَرْيَمَ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"م-ر-م","rootLatin":"m-r-m","lemma":"مَرْيَم","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"Meryem"},{"position":11,"surface":"وَقَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"Fe'ale","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"ve dedi"},{"position":12,"surface":"ٱلْمَسِيحُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"م-س-ح","rootLatin":"m-s-h","lemma":"مَسِيح","form":"Fa'îl","features":{"state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Mesih"},{"position":13,"surface":"يَـٰبَنِىٓ","pos":"harf","posDetail":"Nidâ Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"يَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"Ey"},{"position":13,"surface":"بَنِىٓ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ب-ن-و","rootLatin":"b-n-w","lemma":"بَنِي","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Münâdâ olduğu için mansûb","gloss":"oğulları"},{"position":14,"surface":"إِسْرَٰٓءِيلَ","pos":"isim","posDetail":"Özel İsim","root":"س-ر-ل","rootLatin":"s-r-l","lemma":"إِسْرَائِيل","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"İsrail"},{"position":15,"surface":"ٱعْبُدُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ع-ب-د","rootLatin":"'-b-d","lemma":"عَبَدَ","form":"Fe'ale","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"kulluk edin"},{"position":16,"surface":"ٱللَّهَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"Allah'a"},{"position":17,"surface":"رَبِّى","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Bedel olduğu için mansûb","gloss":"Rabbim"},{"position":17,"surface":"ى","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ي","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"benim"},{"position":18,"surface":"وَرَبَّكُمْ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve"},{"position":18,"surface":"رَبَّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Ma'tûf olduğu için mansûb","gloss":"Rabbiniz"},{"position":18,"surface":"كُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كُم","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"sizin"},{"position":19,"surface":"إِنَّهُۥ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Tevkîd ve Nasb","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"muhakkak ki o"},{"position":19,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُو","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mahallen mansûb","gloss":"o"},{"position":20,"surface":"مَن","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Şart","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَن","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mübteda olduğu için mahallen merfû","gloss":"kim"},{"position":21,"surface":"يُشْرِكْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ش-ر-ك","rootLatin":"ş-r-k","lemma":"أَشْرَكَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Meczûm"},"irabReason":"Şart fiili olduğu için meczûm","gloss":"ortak koşarsa"},{"position":22,"surface":"بِٱللَّهِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"بِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ile"},{"position":22,"surface":"ٱللَّهِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Allah'a"},{"position":23,"surface":"فَقَدْ","pos":"harf","posDetail":"Cevap Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَقَدْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"o zaman muhakkak"},{"position":24,"surface":"حَرَّمَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ح-ر-م","rootLatin":"h-r-m","lemma":"حَرَّمَ","form":"Tef'îl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"haram kıldı"},{"position":25,"surface":"ٱللَّهُ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Celâl","root":"ا-ل-ه","rootLatin":"a-l-h","lemma":"ٱللَّه","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Allah"},{"position":26,"surface":"عَلَيْهِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"عَلَى","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ona"},{"position":26,"surface":"هِ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُو","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr","gloss":"ona"},{"position":27,"surface":"ٱلْجَنَّةَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ج-ن-ن","rootLatin":"c-n-n","lemma":"جَنَّة","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"cenneti"},{"position":28,"surface":"وَمَأْوَىٰهُ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve"},{"position":28,"surface":"مَأْوَىٰ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mekân","root":"ء-و-ي","rootLatin":"'-w-y","lemma":"مَأْوَى","form":"Mef'al","features":{"state":"Nekre","irab":"Merfû"},"irabReason":"Mübteda olduğu için merfû","gloss":"varacağı yer"},{"position":28,"surface":"هُ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُو","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"onun"},{"position":29,"surface":"ٱلنَّارُ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-و-ر","rootLatin":"n-w-r","lemma":"نَار","form":"-","features":{"state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Haber olduğu için merfû","gloss":"ateştir"},{"position":30,"surface":"وَمَا","pos":"harf","posDetail":"Nefy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"ve yoktur"},{"position":31,"surface":"لِلظَّـٰلِمِينَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لِ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"için"},{"position":31,"surface":"ٱلظَّـٰلِمِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ظ-ل-م","rootLatin":"z-l-m","lemma":"ظَالِم","form":"Fâ'il","features":{"state":"Marife","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"zalimler"},{"position":32,"surface":"مِنْ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer (Zâide)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{},"irabReason":"Mebnî","gloss":"hiçbir"},{"position":33,"surface":"أَنصَارٍۢ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ن-ص-ر","rootLatin":"n-s-r","lemma":"أَنْصَار","form":"Ef'âl","features":{"state":"Nekre","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Zâide harf-i cerden sonra geldiği için lafzen mecrûr, mahallen merfû (mübteda)","gloss":"yardımcı"}]

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, Hristiyanların Hz. İsa'yı ilahlaştırmasını reddederken, tevhid inancının temelini oluşturan şirkin tehlikesini vurgulamaktadır. Anahtar kavramlar, küfür, Mesih'in tevhid çağrısı, şirk ve bunun sonuçları etrafında şekillenmektedir.","keyConcepts":[{"word":"كَفَرَ","root":"ك ف ر","rootLatin":"k-f-r","meaning":"İnkar etmek, gerçeği örtmek, Allah'ın birliğini ve peygamberliğini reddetmek anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Kefere kelimesi, bir şeyi örtmek anlamına gelir. Şeriat dilinde ise, Allah'ın birliğini, peygamberleri veya şeriatın getirdiği hükümleri inkar etmek demektir. Ayette, Hz. İsa'yı ilahlaştıranların, Allah'ın birliğini örttükleri ve bu nedenle küfre düştükleri ifade edilmektedir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İzutsu'ya göre 'küfr', 'iman'ın zıddı olup, Allah'ın lütfunu ve nimetlerini görmezden gelmek, nankörlük etmek ve nihayetinde Allah'ın varlığını ve birliğini reddetmek anlamına gelir. Ayette, Mesih'i ilahlaştıranların, Allah'ın mutlak birliğini inkar ederek bu küfrü işledikleri belirtilir."}]},{"word":"ٱلْمَسِيحُ","root":"م س ح","rootLatin":"m-s-h","meaning":"Hz. İsa'nın lakabı olup, 'meshedilmiş', 'bereketli' veya 'yeryüzünde çok dolaşan' gibi anlamlara gelir.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Mesih kelimesi, İsa'nın lakabıdır. Bazıları, onun bereketle meshedildiği için bu ismi aldığını söylerken, bazıları da yeryüzünde çok dolaştığı için bu adla anıldığını belirtir. Ayette, Meryem oğlu İsa'nın ilah değil, Allah'ın bir kulu ve peygamberi olduğu vurgulanır."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, Mesih kelimesinin 'meshedilmiş' anlamında kullanıldığını ve bunun bir tür kutsanmışlığı ifade ettiğini belirtir. Ayette, bu kutsal şahsiyetin dahi tevhid çağrısı yaptığı ve ilahlık iddia etmediği açıkça ortaya konulur."}]},{"word":"ٱعْبُدُوا۟","root":"ع ب د","rootLatin":"a-b-d","meaning":"Kulluk etmek, ibadet etmek, boyun eğmek ve itaat etmek anlamında kullanılmıştır.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Abd kelimesi, boyun eğmek ve alçakgönüllülük göstermek anlamına gelir. İbadet ise, en üst düzeyde boyun eğme ve itaat etme halidir. Ayette, Hz. İsa'nın İsrailoğulları'nı sadece Allah'a kulluk etmeye çağırdığı, böylece tevhidin temelini vurguladığı belirtilir."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'abd' kökünün, yaratıcısına karşı tam bir teslimiyet ve itaat halini ifade ettiğini belirtir. Ayetteki 'u'budû' emri, sadece Allah'a yönelme, O'nun emirlerine uyma ve O'na ibadet etme yükümlülüğünü açıkça ortaya koyar, şirkin reddini içerir."}]},{"word":"يُشْرِكْ","root":"ش ر ك","rootLatin":"ş-r-k","meaning":"Ortak koşmak, Allah'a eş veya ortak tanımak, tevhidin zıddı olan inanç ve eylemleri ifade eder.","sources":[{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Şirk, Allah'ın zatında, sıfatlarında veya fiillerinde O'na ortak koşmaktır. Bu, Allah'ın mutlak birliğini ihlal eden en büyük günahtır. Ayette, Allah'a ortak koşanların cennetten mahrum kalacağı ve cehenneme gireceği açıkça belirtilerek şirkin ciddiyeti vurgulanır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İzutsu, 'şirk' kavramını, Allah'ın mutlak tekliğini ve egemenliğini ihlal eden her türlü inanç ve davranış olarak tanımlar. Ayetteki 'men yuşrik billah' ifadesi, Allah'ın ilahlık vasıflarını başkalarına atfetmenin, yani Hz. İsa'yı ilahlaştırmanın en büyük günah olduğunu ve bunun ahiretteki sonuçlarını açıklar."}]},{"word":"ٱلْجَنَّةَ","root":"ج ن ن","rootLatin":"c-n-n","meaning":"Cennet, ahirette müminler için hazırlanmış olan ebedi nimet yurdu.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Cennet kelimesi, 'örtmek' ve 'gizlemek' anlamlarına gelen 'cenn' kökünden türemiştir. Ağaçların ve bitkilerin yoğunluğu nedeniyle yeri örttüğü için bu isim verilmiştir. Şeriatta ise, Allah'ın salih kulları için hazırladığı, gözlerin görmediği, kulakların işitmediği ve insan aklının tasavvur edemeyeceği nimetlerle dolu ebedi yurttur. Ayette, şirk koşanlara cennetin haram kılınması, tevhidin önemini ve şirkin cezasını gösterir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Cennet, ahirette müminlerin mükafatlandırılacağı, her türlü güzelliğin ve nimetin bulunduğu yerdir. Ayette, Allah'a şirk koşanların bu ebedi mutluluktan mahrum bırakılacağı ve bunun yerine cehenneme gidecekleri belirtilerek, cennetin ancak tevhid ehli için olduğu vurgulanır."}]},{"word":"ٱلنَّارُ","root":"ن و ر","rootLatin":"n-v-r","meaning":"Ateş, ahirette kafirler ve günahkarlar için hazırlanmış azap yurdu olan cehennem.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Nâr kelimesi, bilinen ateştir. Kur'an'da ise genellikle ahiretteki azap yurdu olan cehennemi ifade eder. Ayette, şirk koşanların varacağı yerin ateş olduğu belirtilerek, bu büyük günahın ahiretteki korkunç sonucuna dikkat çekilir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Nâr, yakıcı ve azap verici bir unsurdur. Kur'an'da 'en-Nâr' olarak geçtiğinde, genellikle cehennem ateşi kastedilir. Ayette, Allah'a ortak koşanların cennetten mahrum kalıp ateşe atılacağı ifade edilerek, şirkin nihai ve en ağır cezasının cehennem olduğu vurgulanır."}]}]}

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Mâide 5/72*
- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Mâide 5/72*