# Mâide Sûresi, 83. Âyet (5:83)

> وَإِذَا سَمِعُوا۟ مَآ أُنزِلَ إِلَى ٱلرَّسُولِ تَرَىٰٓ أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ ٱلدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُوا۟ مِنَ ٱلْحَقِّ ۖ يَقُولُونَ رَبَّنَآ ءَامَنَّا فَٱكْتُبْنَا مَعَ ٱلشَّـٰهِدِينَ

*Ve-iżâ semi'û mâ unzile ilâ-rrasûli terâ a'yunehum tefîdu mine-ddem'i mimmâ ‘arafû mine-lhakk(i)(s) yekûlûne rabbenâ âmennâ fektubnâ me'a-şşâhidîn(e)*

**Meal (Diyanet):** Peygamber'e indirileni (Kur'an'ı) dinledikleri zaman hakkı tanımalarından dolayı gözlerinin yaşla dolup taştığını görürsün. "Ey Rabbimiz! İnandık. Artık bizi (hakikate) şahitlik edenler (Muhammed'in ümmeti) ile beraber yaz" derler.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/5/83

---

## Tefsir

{"topics":["vahiy-kuran","iman","hidayet-dalalet","ehli-kitap"]}

## Kelime Tahlili

{"summary":"Mâide Suresi 83. ayet, Kur'an'ın etkisiyle gözyaşı döken ve iman edenlerin durumunu anlatır. Ayet, işitme, gözyaşı dökme, gerçeği tanıma ve iman etme gibi temel kavramlar üzerinden, ilahi mesajın insan ruhu üzerindeki derin tesirini ve hakikate teslimiyeti dilbilimsel bir derinlikle ortaya koymaktadır.","keyConcepts":[{"word":"سَمِعُوا۟","root":"س م ع","rootLatin":"s-m-a","meaning":"Peygambere indirilen vahyi işitmeleri, dinlemeleri ve anlamaları.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Sem' (سمع) kelimesi, kulağın idrak etmesi ve bazen de idrak edilen şeyi kabul etmesi anlamında kullanılır. Ayetteki 'semî'û' ifadesi, sadece işitmekle kalmayıp, işittiklerini idrak edip anlamaları ve dolayısıyla kalplerinin etkilenmesi manasını taşır."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Sem' (سمع), işitme duyusuyla algılamak ve bazen de itaat etmek, kabul etmek anlamlarına gelir. Bu ayette, Kur'an'ı işitenlerin sadece sesleri algılamakla kalmayıp, onun mesajına kulak verip teslimiyet göstermeleri kastedilmektedir."}]},{"word":"تَفِيضُ","root":"ف ي ض","rootLatin":"f-y-d","meaning":"Gözlerinden yaşların bolca akması, taşması.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Feyz (فيض), bir şeyin dolup taşması, akması demektir. 'Tefîdu mine'd-dem'i' ifadesi, gözyaşlarının gözlerden adeta bir pınar gibi coşkunca akmasını, duygusal yoğunluğun dışa vurumunu ifade eder."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Feyz (فيض), bir şeyin dolup taşması ve akmasıdır. Ayetteki 'tefîdu' kelimesi, gözlerin Kur'an'ın etkisiyle dolup taşan bir duygu yoğunluğuyla yaş akıtmasını, kalpteki huşunun dışa yansımasını anlatır."}]},{"word":"عَرَفُوا۟","root":"ع ر ف","rootLatin":"a-r-f","meaning":"Gerçeği tanımaları, bilmeleri ve idrak etmeleri.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Arife (عرف), bir şeyi bilmek, tanımak demektir. Ayetteki 'arafû mine'l-hakkı' ifadesi, onların Kur'an'ın getirdiği hakikati, yani Allah'ın birliğini ve peygamberliğin doğruluğunu kalben ve aklen idrak etmeleri, tanımaları anlamına gelir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Ma'rife (معرفة) kavramı, Kur'an'da genellikle bir şeyi deneyimleyerek veya delillerle kesin olarak bilme anlamında kullanılır. Bu ayetteki 'arafû' kelimesi, onların Kur'an'ın getirdiği hakikati sadece duymakla kalmayıp, onu kendi içlerinde tanıyıp tasdik etmeleri, yani hakikatin kendilerine yabancı gelmemesi durumunu ifade eder."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Arife (عرف) fiili, bir şeyi bilmek, tanımak ve ayırt etmek anlamlarına gelir. Ayetteki 'arafû mine'l-hakkı' ifadesi, onların Kur'an'ın getirdiği hakikati, yani doğru yolu ve ilahi mesajı kendi vicdanlarında ve akıllarında tanıyıp onaylamaları, onun doğruluğuna şahit olmaları demektir."}]},{"word":"ءَامَنَّا","root":"ء م ن","rootLatin":"a-m-n","meaning":"Allah'a ve Peygambere indirilen mesaja iman ettiklerini, inandıklarını ifade etmeleri.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İman (إيمان), tasdik etmek, güvenmek ve emniyet içinde olmak anlamlarına gelir. 'Âmennâ' ifadesi, onların kalben tasdik edip, Allah'a ve O'nun mesajına tam bir güvenle teslim olduklarını, bu teslimiyetle emniyet bulduklarını gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"İman (إيمان) kavramı, Kur'an'da sadece bir inanç beyanı değil, aynı zamanda bir güven ve teslimiyet eylemi olarak ele alınır. Ayetteki 'âmennâ' kelimesi, Kur'an'ı işitip hakikati tanıyanların, bu hakikate gönülden bağlanıp ona güvenerek teslimiyetlerini ilan etmelerini ifade eder."}]},{"word":"فَاكْتُبْنَا","root":"ك ت ب","rootLatin":"k-t-b","meaning":"Bizi şahitlerden yaz, kaydet.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Kitâbet (كتابة), yazmak, kaydetmek ve hükmetmek anlamlarına gelir. 'Fektübnâ' ifadesi, Allah'tan kendilerini iman eden ve hakikate şahitlik edenler zümresine dahil etmesini, bu zümreye yazmasını talep etmeleridir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kitâbet (كتابة), bir şeyi kaydetmek, yazmak ve bazen de takdir etmek, hükmetmek anlamında kullanılır. Ayetteki 'fektübnâ' kelimesi, Allah'tan kendilerini şahitler zümresine yazmasını, yani onları bu mertebeye layık görmesini ve bu mertebede sabit kılmasını istemeleridir."}]},{"word":"ٱلشَّـٰهِدِينَ","root":"ش ه د","rootLatin":"ş-h-d","meaning":"Hakikate şahitlik edenler, tanıklık edenler.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Şehâdet (شهادة), bir şeyi gözle görmek, hazır bulunmak ve haber vermek anlamlarına gelir. 'eş-Şâhidîn' kelimesi, hem hakikate bizzat şahit olanları, hem de bu hakikati başkalarına tebliğ ederek ona tanıklık edenleri ifade eder. Ayette, iman edenlerin, Kur'an'ın getirdiği hakikatin doğruluğuna şahitlik edenler zümresine dahil olmayı arzu ettikleri belirtilir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Şâhid (شاهد), bir olaya tanık olan, hazır bulunan ve bildiğini açıklayan kişidir. 'eş-Şâhidîn' ifadesi, Kur'an'ın getirdiği hakikate iman ederek, bu hakikatin doğruluğuna hem kendi nefislerinde hem de başkaları nezdinde tanıklık eden, onu tasdik eden kimseleri kapsar."}]}]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Atıf harfi"},{"position":1,"surface":"إِذَا","pos":"harf","posDetail":"Zarf-ı Zaman","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِذَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Zarf olduğu için mebnî","gloss":"olduğu zaman","binaDurumu":"Mebnî (ism-i şart)","gorev":"Zaman zarfı","izafet":"Muzâf"},{"position":2,"surface":"سَمِعُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"س-م-ع","rootLatin":"s-m-ʿ","lemma":"سَمِعَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"işittiler","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":3,"surface":"مَآ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"şeyi","binaDurumu":"Mebnî (ism-i mevsûl)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":4,"surface":"أُنزِلَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ن-ز-ل","rootLatin":"n-z-l","lemma":"أَنزَلَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Meçhul","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"indirildi","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":5,"surface":"إِلَى","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِلَى","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-e, -a","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":6,"surface":"ٱل","pos":"harf","posDetail":"Tarif Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ال","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"el-","binaDurumu":"Harf-i ta'rîf"},{"position":6,"surface":"رَّسُولِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ر-س-ل","rootLatin":"r-s-l","lemma":"رَسُول","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Peygamber","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":7,"surface":"تَرَىٰٓ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ر-ا-ي","rootLatin":"r-ʾ-y","lemma":"رَأَى","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"görürsün","irabMarker":"takdîrî damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":8,"surface":"أَعْيُنَ","pos":"isim","posDetail":"Cemi Teksir","root":"ع-ي-ن","rootLatin":"ʿ-y-n","lemma":"عَيْن","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Cemi","state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mansûb","gloss":"gözler","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mef'ûlün bih","izafet":"Muzâf"},{"position":8,"surface":"هُمْ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"onların","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":9,"surface":"تَفِيضُ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ف-ي-ض","rootLatin":"f-y-ḍ","lemma":"فَاضَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"taşar, dolar","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":10,"surface":"مِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":11,"surface":"ٱل","pos":"harf","posDetail":"Tarif Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ال","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"el-","binaDurumu":"Harf-i ta'rîf"},{"position":11,"surface":"دَّمْعِ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"د-م-ع","rootLatin":"d-m-ʿ","lemma":"دَمْع","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"gözyaşı","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":12,"surface":"مِمَّا","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan","binaDurumu":"Mebnî (ism-i mevsûl)","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":12,"surface":"مَا","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Mevsûl","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mahallen mecrûr","gloss":"şeyden","binaDurumu":"Mebnî (ism-i mevsûl)","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":13,"surface":"عَرَفُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ع-ر-ف","rootLatin":"ʿ-r-f","lemma":"عَرَفَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"bildiler","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":14,"surface":"مِنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":15,"surface":"ٱل","pos":"harf","posDetail":"Tarif Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ال","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"el-","binaDurumu":"Harf-i ta'rîf"},{"position":15,"surface":"حَقِّ","pos":"isim","posDetail":"Masdar","root":"ح-ق-ق","rootLatin":"ḥ-q-q","lemma":"حَقّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"gerçek","irabMarker":"kesra ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":16,"surface":"يَقُولُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"derler","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâri fiil"},{"position":17,"surface":"رَبَّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Nekre","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Nidâ harfi hazfedilmiş mansûb","gloss":"Rabbimiz","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Münâdâ","izafet":"Muzâf"},{"position":17,"surface":"نَآ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَحْنُ","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müşterek","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"bizim","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":18,"surface":"ءَامَنَّا","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ا-م-ن","rootLatin":"ʾ-m-n","lemma":"آمَنَ","form":"İf'âl","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"1.","gender":"Müşterek","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"inandık","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":19,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Atıf Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"o halde","binaDurumu":"Mebnî"},{"position":19,"surface":"ٱكْتُبْ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Emir","root":"ك-ت-ب","rootLatin":"k-t-b","lemma":"كَتَبَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Emir","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Emir fiil olduğu için mebnî","gloss":"yaz","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Emir fiil"},{"position":19,"surface":"نَا","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"نَحْنُ","form":"-","features":{"person":"1.","gender":"Müşterek","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mef'ûlün bih olduğu için mahallen mansûb","gloss":"bizi","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Mef'ûlün bih"},{"position":20,"surface":"مَعَ","pos":"harf","posDetail":"Zarf-ı Mekan","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَعَ","form":"-","features":{"irab":"Mansûb"},"irabReason":"Zarf olduğu için mansûb","gloss":"ile birlikte","irabMarker":"fetha ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Mekân zarfı","izafet":"Muzâf"},{"position":21,"surface":"ٱل","pos":"harf","posDetail":"Tarif Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ال","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"el-","binaDurumu":"Harf-i ta'rîf"},{"position":21,"surface":"شَّـٰهِدِينَ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i Fâil","root":"ش-ه-د","rootLatin":"ş-h-d","lemma":"شَاهِد","form":"Fâ'il","features":{"gender":"Müzekker","number":"Cemi","state":"Marife","irab":"Mecrûr"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"şahitler","irabMarker":"yâ ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Muzâfun ileyh"}]

## Tefsir

[{"position":1,"translit":"Ve-iżâ"},{"position":2,"translit":"semi'û"},{"position":3,"translit":"mâ"},{"position":4,"translit":"unzile"},{"position":5,"translit":"ilâ"},{"position":6,"translit":"rrasûli"},{"position":7,"translit":"terâ"},{"position":8,"translit":"a'yunehum"},{"position":9,"translit":"tefîdu"},{"position":10,"translit":"mine"},{"position":11,"translit":"ddem'i"},{"position":12,"translit":"mimmâ"},{"position":13,"translit":"‘arafû"},{"position":14,"translit":"mine"},{"position":15,"translit":"lhakk(i)(s)"},{"position":16,"translit":"yekûlûne"},{"position":17,"translit":"rabbenâ"},{"position":18,"translit":"âmennâ"},{"position":19,"translit":"fektubnâ"},{"position":20,"translit":"me'a"},{"position":21,"translit":"şşâhidîn(e)"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmet Avni Konuk · *5/83*
- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *5/83*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmet Avni Konuk · *5/83*
- **Tevbe Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *5/83*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmet Avni Konuk · *5/83*
- **Mesnevî'den Hikâyeler** — Ahmet Avni Konuk · *5/83*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9** — Ahmet Avni Konuk · *5/83*