# Zâriyât Sûresi, 17. Âyet (51:17)

> كَانُوا۟ قَلِيلًا مِّنَ ٱلَّيْلِ مَا يَهْجَعُونَ

*Kânû kalîlen mine-lleyli mâ yehce'ûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Geceleri pek az uyurlardı.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/51/17

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Bu ayet, takva sahiplerinin gece ibadetlerindeki sürekliliğini ve uykularını azaltarak Allah'a yönelişlerini vurgulamaktadır. Anahtar kavramlar, gece ibadetinin niteliğini ve bu ibadeti yerine getirenlerin özelliklerini ortaya koymaktadır.","keyConcepts":[{"word":"كَانُوا۟","root":"كون","rootLatin":"k-v-n","meaning":"Geçmişte sürekli olarak var olma, olma veya yapma eylemini ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Kevn (كون) kelimesi, bir şeyin var olması, meydana gelmesi veya bir halden başka bir hale geçmesi anlamlarına gelir. Ayetteki 'kânû' (كانوا) ifadesi, onların geçmişte sürekli olarak bu vasfa sahip olduklarını, yani geceleri az uyuma eyleminin onların değişmez bir özelliği olduğunu belirtir."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kevn (كون), varlığın gerçekleşmesi ve sabitlenmesidir. 'Kâne' (كان) fiili, genellikle geçmişte süreklilik veya bir durumun sabitlenmesi için kullanılır. Burada, müttakilerin gece ibadetindeki sürekliliklerinin ve bu durumun onların karakteristiği haline geldiğinin altını çizer."}]},{"word":"قَلِيلًا","root":"قلل","rootLatin":"k-l-l","meaning":"Miktar veya zaman açısından azlığı ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Kall (قلّ) kelimesi, bir şeyin azlığını ifade eder. Ayetteki 'kalîlen' (قليلًا) ifadesi, onların geceden çok az bir kısmında uyuduklarını, yani uykularını ibadet için kısalttıklarını gösterir."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Kıllet (قلّة), bir şeyin miktarının veya sayısının az olmasıdır. Burada, gecenin tamamına oranla uykunun çok az bir bölümünü kapsadığını, bu durumun da onların ibadete düşkünlüklerini ve fedakarlıklarını simgelediğini belirtir."}]},{"word":"يَهْجَعُونَ","root":"هجع","rootLatin":"h-c-ʿ","meaning":"Geceleyin uyumak, uykuya dalmak anlamına gelir.","sources":[{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Hece' (هجع), geceleyin uyumak demektir. Ayetteki 'yehce'ûn' (يهجعون) fiili, onların gecenin büyük bir kısmını ibadetle geçirip, sadece çok az bir bölümünde uyuduklarını mecazi olarak ifade eder. Bu, onların uykuyu terk edip ibadete yönelişlerini vurgular."},{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Hücû' (هجوع), geceleyin uyumaktır. Gündüz uykusundan farklı olarak, gece uykusunu ifade eder. Ayette, müttakilerin gece uykularını kısıtlayarak, gecenin feyzinden istifade ettiklerini ve bu durumun onların takva sahibi olmalarının bir göstergesi olduğunu açıklar."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Hece' (هجع) kelimesi, özellikle gece uykusunu ifade eder ve Kur'an'da genellikle ibadetle ilişkilendirilir. Bu ayette, müminlerin gece uykularını azaltarak teheccüd namazı gibi ibadetlere yöneldiğini, bu durumun onların Allah'a yakınlıklarının bir nişanesi olduğunu belirtir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["namaz","takva","ihlas"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"كَانُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ك-و-ن","rootLatin":"k-w-n","lemma":"كَانَ","form":"-","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"idiler"},{"position":1,"surface":"وا۟","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Fiilin fâili olduğu için mahallen merfû","gloss":"onlar"},{"position":2,"surface":"قَلِيلًا","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ق-ل-ل","rootLatin":"q-l-l","lemma":"قَلِيل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"كَانَ fiilinin haberi olduğu için mansûb","gloss":"az"},{"position":3,"surface":"مِّنَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مِنْ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"-den, -dan"},{"position":4,"surface":"ٱلَّيْلِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ل-ي-ل","rootLatin":"l-y-l","lemma":"لَيْل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"gece"},{"position":5,"surface":"مَا","pos":"harf","posDetail":"Nefiy Harfi","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"değil"},{"position":6,"surface":"يَهْجَعُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ه-ج-ع","rootLatin":"h-j-ʿ","lemma":"هَجَعَ","form":"-","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Nasb veya cezm edatı olmadığı için merfû","gloss":"uyurlardı"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2** — Ahmed Avni Konuk · *51/15-18*
- **Zâriyât Sûresi** · *51/15-18*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2** — Ahmed Avni Konuk · *51/15-18*
- **Zâriyât Sûresi** · *51/15-18*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2** — Ahmed Avni Konuk · *51/15-18*
- **Zâriyât Sûresi** · *51/17*
- **Zâriyât Sûresi** · *51/17*
- **Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2** — Ahmed Avni Konuk · *51/15-18*
- **Zâriyât Sûresi** · *51/17*
- **Tuhfetu'l-Uşşâkî** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Zariat 51/17-18*
- **Tuhfetu'l-Uşşâkî** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Zariat 51/17-18*