# Zâriyât Sûresi, 23. Âyet (51:23)

> فَوَرَبِّ ٱلسَّمَآءِ وَٱلْأَرْضِ إِنَّهُۥ لَحَقٌّ مِّثْلَ مَآ أَنَّكُمْ تَنطِقُونَ

*Feverabbi-ssemâ-i vel-ardi innehu lehakkun miśle mâ ennekum tentikûn(e)*

**Meal (Diyanet):** Göğün ve yerin Rabbine andolsun ki o (size va'dolunanlar), sizin konuşmanız gibi gerçektir.

**Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/51/23

---

## Kelime Tahlili

{"summary":"Zâriyât Suresi'nin 23. ayeti, Allah'ın varlığı ve vaatlerinin kesinliğini gök ve yerin yaratıcılığına yemin ederek vurgular. Ayet, 'Rab', 'Sema', 'Arz', 'Hakk' ve 'Nütk' gibi temel kavramlar üzerinden ilahi kudreti ve hakikatin mutlaklığını dilbilimsel bir derinlikle ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"رَبِّ","root":"ر ب ب","rootLatin":"r-b-b","meaning":"Ayette, göklerin ve yerin yaratıcısı, sahibi ve yöneticisi olan Allah'ı ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'Rab' kelimesinin aslen 'terbiye etmek, bir şeyi tedricen kemale erdirmek' anlamından geldiğini belirtir. Allah için kullanıldığında, yaratma, sahip olma, yönetme ve terbiye etme gibi tüm ilahi sıfatları kapsar. Ayetteki 'Rabbi'l-semâi ve'l-ard' ifadesi, Allah'ın evren üzerindeki mutlak egemenliğini ve yaratıcılığını vurgular."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'Rab' kelimesinin lügatte 'sahip, malik, efendi, terbiye edici' anlamlarına geldiğini ve Allah'a nispet edildiğinde bu anlamların en yüce mertebesini ifade ettiğini belirtir. Ayetteki kullanımı, yemin edilen varlığın yüceliğini ve kudretini pekiştirir, yeminin ağırlığını artırır."}]},{"word":"ٱلسَّمَآءِ","root":"س م و","rootLatin":"s-m-w","meaning":"Ayette, yemin edilen ve Allah'ın yaratıcılığının bir göstergesi olan gökyüzünü ifade eder.","sources":[{"author":"İbn Kuteybe","work":"Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân","detail":"İbn Kuteybe, 'semâ' kelimesinin 'yüksek, yüce' anlamından geldiğini ve Kur'an'da hem görünen gökyüzü hem de daha geniş anlamda evrenin üst katmanları için kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'Rabbi's-semâi' ifadesi, Allah'ın bu yüce ve geniş alemin yaratıcısı ve yöneticisi olduğunu vurgular."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'semâ' kelimesinin Kur'an'da mecazi olarak da kullanılabileceğini ancak bu ayetteki gibi 'Rabbi'l-semâi' ifadesinde doğrudan gökyüzünü kastettiğini belirtir. Yemin bağlamında, gökyüzünün büyüklüğü ve düzeni, Allah'ın kudretinin açık bir delili olarak sunulur."}]},{"word":"ٱلْأَرْضِ","root":"أ ر ض","rootLatin":"a-r-d","meaning":"Ayette, yemin edilen ve Allah'ın yaratıcılığının bir diğer göstergesi olan yeryüzünü ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'ard' kelimesinin 'yeryüzü' anlamına geldiğini ve Kur'an'da genellikle 'semâ' kelimesiyle birlikte zikredilerek Allah'ın yaratma ve hükmetme kudretinin kapsamını gösterdiğini ifade eder. Ayetteki 've'l-ard' ifadesi, göklerle birlikte yeryüzünün de Allah'ın mutlak egemenliği altında olduğunu pekiştirir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'semâ' ve 'ard' kavramlarının Kur'an'da kozmik bir ikilik oluşturduğunu ve bu ikilinin Allah'ın yaratıcılığının ve kudretinin en temel sembolleri olduğunu belirtir. Ayetteki yemin, bu iki büyük yaratılışın Rabbi üzerine edilerek, yeminin konusunun (hakikat) mutlak kesinliğini vurgular."}]},{"word":"لَحَقٌّ","root":"ح ق ق","rootLatin":"h-k-k","meaning":"Ayette, bahsedilen şeyin (Allah'ın vaatleri ve varlığı) mutlak gerçek ve kesin olduğunu ifade eder.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'hakk' kelimesinin 'doğru, gerçek, sabit, vacip' gibi anlamlara geldiğini ve zıddının 'bâtıl' olduğunu belirtir. Ayetteki 'lehakkun' ifadesi, 'bu kesinlikle gerçektir' anlamını taşıyarak, yemin edilen konunun şüphe götürmez bir hakikat olduğunu vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'hakk' kelimesinin Kur'an'da farklı bağlamlarda kullanıldığını ancak temel anlamının 'gerçeklik, doğruluk ve sabitlik' olduğunu ifade eder. Bu ayetteki kullanımı, Allah'ın vaatlerinin ve varlığının, insanların konuşması kadar somut ve inkar edilemez bir gerçek olduğunu belirtir."}]},{"word":"تَنطِقُونَ","root":"ن ط ق","rootLatin":"n-t-q","meaning":"Ayette, insanların konuşma eylemini ifade ederek, bahsedilen gerçeğin konuşma kadar somut ve inkar edilemez olduğunu vurgular.","sources":[{"author":"Ebû Bekir es-Sicistânî","work":"Nüzhetü'l-Kulûb","detail":"Sicistânî, 'nutk' kelimesinin 'konuşmak, ses çıkarmak, ifade etmek' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'tenṭiḳūne' fiili, insanların günlük hayatta gerçekleştirdiği en temel ve kesin eylemlerden biri olan konuşmayı örnek göstererek, yeminin konusunun kesinliğini pekiştirir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'nutk' kelimesinin 'dil ile sesli olarak ifade etmek' anlamını taşıdığını ve bu ayetteki kullanımının, 'sizin konuşmanızın varlığı ve kesinliği ne kadar açıksa, bu hakikat de o kadar açıktır' şeklinde bir teşbih içerdiğini açıklar. Bu, hakikatin inkar edilemezliğini vurgulayan güçlü bir benzetmedir."}]}]}

## Tefsir

{"topics":["tevhid","vahiy-kuran","tabiat-ayetleri"]}

## Tefsir

[{"position":1,"surface":"فَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"فَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":1,"surface":"وَرَبِّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Cer (Kasem)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"andolsun"},{"position":1,"surface":"رَبِّ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Harf-i cerden sonra geldiği için mecrûr","gloss":"Rabbi"},{"position":2,"surface":"ٱلسَّمَآءِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"س-م-و","rootLatin":"s-m-w","lemma":"سَمَاء","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mecrûr","gloss":"göğün"},{"position":3,"surface":"وَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Atıf","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"وَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ve"},{"position":3,"surface":"ٱلْأَرْضِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"أ-ر-ض","rootLatin":"a-r-d","lemma":"أَرْض","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mecrûr","state":"Marife"},"irabReason":"Atıf harfi ile önceki mecrûr isme atfedildiği için mecrûr","gloss":"yerin"},{"position":4,"surface":"إِنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"muhakkak ki"},{"position":4,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"o"},{"position":5,"surface":"لَ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid (Lâm-ı İbtida)","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"لَ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"elbette"},{"position":5,"surface":"حَقٌّۭ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ح-ق-ق","rootLatin":"h-q-q","lemma":"حَقّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Merfû","state":"Nekre"},"irabReason":"İnne'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"gerçektir"},{"position":6,"surface":"مِّثْلَ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"م-ث-ل","rootLatin":"m-th-l","lemma":"مِثْل","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mansûb","state":"Nekre"},"irabReason":"Hâl olduğu için mansûb (veya zarf-ı mekân)","gloss":"gibi"},{"position":7,"surface":"مَآ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Masdariyye","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"مَا","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ki"},{"position":8,"surface":"أَنَّ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Masdariyye ve Te'kid","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنَّ","form":"-","features":{},"irabReason":"","gloss":"ki"},{"position":8,"surface":"كُم","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"أَنْتُمْ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mansûb"},"irabReason":"Enne'nin ismi olduğu için mansûb","gloss":"sizin"},{"position":9,"surface":"تَنطِقُونَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Muzâri","root":"ن-ط-ق","rootLatin":"n-t-q","lemma":"نَطَقَ","form":"Fa'ala","features":{"tense":"Muzâri","voice":"Ma'lûm","person":"2.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Merfû"},"irabReason":"Muzâri fiil nasb/cezm edeni olmadığı için merfû","gloss":"konuşmanız"}]

## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler

- **Bendeki Terzi Babam (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Ez-Zariyat 51/23*
- **Bendeki Terzi Babam (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Ez-Zariyat 51/23*
- **Kıyâmet Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Ez-Zariyat 51/23*
- **Kıyâmet Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *Ez-Zariyat 51/23*
- **Zâriyât Sûresi** · *51/23*
- **Zâriyât Sûresi** · *51/23*
- **Zâriyât Sûresi** · *51/23*
- **Zâriyât Sûresi** · *51/23*
- **Bendeki Terzi Babam (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *51/23*
- **Bendeki Terzi Babam (Cilt 2)** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *51/23*
- **Kıyâmet Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *51/23*
- **Kıyâmet Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *51/23*