# Zâriyât Sûresi, 30. Âyet (51:30) > قَالُوا۟ كَذَٰلِكِ قَالَ رَبُّكِ ۖ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلْحَكِيمُ ٱلْعَلِيمُ *Kâlû keżâliki kâle rabbuk(i)(s) innehu huve-lhakîmu-l'alîm(u)* **Meal (Diyanet):** Onlar dediler ki: "Rabbin böyle buyurdu. Şüphesiz O, hüküm ve hikmet sahibidir, hakkıyla bilendir." **Kaynak:** https://terzibabairfanmektebi.com/tefsir/51/30 --- ## Kelime Tahlili {"summary":"Zâriyât Suresi 30. ayet, meleklerin Hz. İbrahim'e verdikleri cevabı aktarırken, Allah'ın mutlak hikmet ve ilim sahibi olduğunu vurgular. Ayet, 'Rab', 'Hakîm' ve 'Alîm' kavramları üzerinden ilahi sıfatların insan idrakindeki yerini ve yaratılışın ardındaki derin anlamı ortaya koyar.","keyConcepts":[{"word":"قَالُوا۟","root":"ق و ل","rootLatin":"k-v-l","meaning":"Meleklerin Hz. İbrahim'e hitaben bir söz söylemeleri, bir beyanda bulunmaları.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'kavl' kelimesini 'söz, kelam' olarak tanımlar ve Kur'an'da hem hakiki hem de mecazi anlamda kullanıldığını belirtir. Bu ayette meleklerin Allah'ın emrini tebliğ etme ve bir gerçeği ifade etme eylemini ifade eder."},{"author":"Ebû Ubeyde","work":"Mecâzü'l-Kur'ân","detail":"Ebû Ubeyde, 'kavl'in bazen 'irade' veya 'hüküm' anlamına gelebileceğini belirtir. Burada meleklerin 'dediler' ifadesi, Allah'ın takdirini ve hükmünü bildirme eylemini yansıtır."}]},{"word":"رَبُّكِ","root":"ر ب ب","rootLatin":"r-b-b","meaning":"Hz. İbrahim'in ve tüm varlığın sahibi, terbiye edeni, yöneticisi olan Allah.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'Rab' kelimesini 'terbiye eden, ıslah eden, sahip olan, efendi' olarak açıklar. Ayetteki 'Rabbin' ifadesi, Allah'ın Hz. İbrahim üzerindeki mutlak otoritesini, onu terbiye edişini ve işlerini yönetişini vurgular."},{"author":"Fîrûzâbâdî","work":"Basâiru Zevi't-Temyîz","detail":"Fîrûzâbâdî, 'Rab' isminin Allah'a mahsus olduğunu ve 'yaratma, rızık verme, terbiye etme' gibi anlamları içerdiğini belirtir. Ayetteki kullanım, Allah'ın takdirinin ve iradesinin kaynağı olarak O'nun rububiyetini öne çıkarır."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'Rab' kavramının Kur'an'da 'sahip, efendi, besleyici, koruyucu' gibi anlamlarla Allah'ın evren üzerindeki mutlak egemenliğini ve insanla olan ilişkisini ifade ettiğini belirtir. Ayette, meleklerin Allah'ın emrini 'Rabbin' olarak nitelemesi, bu ilişkinin gücünü gösterir."}]},{"word":"ٱلْحَكِيمُ","root":"ح ك م","rootLatin":"h-k-m","meaning":"Her şeyi yerli yerince yapan, hikmet sahibi, hüküm ve karar veren Allah.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'hakîm' kelimesini 'hikmet sahibi, işleri sağlam ve kusursuz yapan' olarak tanımlar. Ayetteki 'Hakîm' sıfatı, Allah'ın melekler aracılığıyla bildirdiği kararın, yani Hz. İbrahim'e çocuk müjdesinin, mutlak bir hikmetle verildiğini ifade eder."},{"author":"Ebu'l-Bekâ el-Kefevî","work":"el-Külliyyât","detail":"Kefevî, 'hakîm' isminin 'ilim ve hikmetle iş yapan, her şeyi yerli yerine koyan' anlamına geldiğini belirtir. Bu ayette, Allah'ın takdirinin rastgele değil, derin bir bilgi ve hikmetle gerçekleştiğini vurgular."},{"author":"Mevlüt Güngör","work":"Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi","detail":"Güngör, 'hakîm' isminin Allah'ın fiillerindeki mükemmelliği ve her şeyin bir amacı olduğunu gösterdiğini ifade eder. Ayetteki 'Hakîm' sıfatı, Hz. İbrahim'e verilen müjdenin ardındaki ilahi planın ve amacın varlığına işaret eder."}]},{"word":"ٱلْعَلِيمُ","root":"ع ل م","rootLatin":"a-l-m","meaning":"Her şeyi bilen, ilmi sonsuz ve kuşatıcı olan Allah.","sources":[{"author":"Râgıb el-İsfehânî","work":"el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân","detail":"Râgıb, 'alîm' kelimesini 'her şeyi bilen, ilmi her şeyi kuşatan' olarak açıklar. Ayetteki 'Alîm' sıfatı, Allah'ın Hz. İbrahim'in durumunu, geleceği ve her türlü detayı bildiğini, dolayısıyla verdiği kararın bu sonsuz ilme dayandığını belirtir."},{"author":"Semîn el-Halebî","work":"Umdetü'l-Huffâz","detail":"Semîn el-Halebî, 'alîm' isminin Allah'ın geçmişi, şimdiyi ve geleceği, görüneni ve görünmeyeni bilmesini ifade ettiğini belirtir. Ayetteki kullanımı, Allah'ın Hz. İbrahim'e çocuk vereceğini bilmesinin, O'nun mutlak ilminin bir tecellisi olduğunu gösterir."},{"author":"Toshihiko Izutsu","work":"Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar","detail":"Izutsu, 'ilim' kavramının Kur'an'da Allah'ın her şeyi kuşatan bilgisi olarak merkezi bir rol oynadığını vurgular. 'Alîm' sıfatı, Allah'ın kararlarının ve takdirinin, hiçbir şeyin dışında kalmadığı mutlak bir bilgiye dayandığını ifade eder."}]}]} ## Tefsir {"topics":["esma-i-husna","melekler","kader"]} ## Tefsir [{"position":1,"translit":"Kâlû"},{"position":2,"translit":" keżâliki"},{"position":3,"translit":" kâle"},{"position":4,"translit":" rabbuk(i)(s)"},{"position":5,"translit":" innehu"},{"position":6,"translit":" huve"},{"position":7,"translit":"lhakîmu"},{"position":8,"translit":"l'alîm(u)"}] ## Tefsir [{"position":1,"surface":"قَالُوا۟","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Cemi","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dediler","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":2,"surface":"كَذَٰلِكِ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Teşbih","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كَ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"gibi","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Harf-i cer"},{"position":2,"surface":"ذَٰلِكِ","pos":"isim","posDetail":"İsm-i İşaret","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"ذَلِكَ","form":"-","features":{"gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"İsm-i işaret olduğu için mebnî","gloss":"bu","binaDurumu":"Mebnî (ism-i işaret)","gorev":"Harf-i cerin mecrûru"},{"position":3,"surface":"قَالَ","pos":"fiil","posDetail":"Fiil-i Mâzî","root":"ق-و-ل","rootLatin":"q-w-l","lemma":"قَالَ","form":"Mücerred","features":{"tense":"Mâzî","voice":"Ma'lûm","person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Mâzî fiil olduğu için mebnî","gloss":"dedi","binaDurumu":"Mebnî","gorev":"Mâzî fiil"},{"position":4,"surface":"رَبُّكِ","pos":"isim","posDetail":"İsim","root":"ر-ب-ب","rootLatin":"r-b-b","lemma":"رَبّ","form":"-","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Fâil olduğu için merfû","gloss":"Rabbin","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Fâil","izafet":"Muzâf"},{"position":4,"surface":"كِ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"كِ","form":"-","features":{"person":"2.","gender":"Müennes","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Muzâfun ileyh olduğu için mahallen mecrûr","gloss":"senin","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Muzâfun ileyh"},{"position":5,"surface":"إِنَّهُۥ","pos":"harf","posDetail":"Harf-i Te'kid","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"إِنَّ","form":"-","features":{"irab":"Mebnî"},"irabReason":"Harf olduğu için mebnî","gloss":"şüphesiz"},{"position":5,"surface":"هُۥ","pos":"isim","posDetail":"Muttasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"İnne'nin ismi olduğu için mahallen mansûb","gloss":"O","binaDurumu":"Mebnî (muttasıl zamir)","gorev":"Nâsih harfin ismi"},{"position":6,"surface":"هُوَ","pos":"isim","posDetail":"Münfasıl Zamir","root":"-","rootLatin":"-","lemma":"هُوَ","form":"-","features":{"person":"3.","gender":"Müzekker","number":"Müfred","irab":"Mebnî"},"irabReason":"Fasıl zamiri olduğu için mebnî","gloss":"O","binaDurumu":"Mebnî (munfasıl zamir)"},{"position":7,"surface":"ٱلْحَكِيمُ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ح-ك-م","rootLatin":"ḥ-k-m","lemma":"حَكِيم","form":"Fa'îl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"İnne'nin haberi olduğu için merfû","gloss":"hikmet sahibi","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâsih harfin haberi"},{"position":8,"surface":"ٱلْعَلِيمُ","pos":"isim","posDetail":"Sıfat-ı Müşebbehe","root":"ع-ل-م","rootLatin":"ʿ-l-m","lemma":"عَلِيم","form":"Fa'îl","features":{"gender":"Müzekker","number":"Müfred","state":"Marife","irab":"Merfû"},"irabReason":"Önceki ismin sıfatı olduğu için merfû","gloss":"her şeyi bilen","irabMarker":"damme ile","binaDurumu":"Mu'reb","gorev":"Nâsih harfin haberi"}] ## Bu Âyetin İşârî/Tasavvufî Olarak Ele Alındığı Eserler - **Zâriyât Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *51/30* - **Zâriyât Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *51/30* - **Zâriyât Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *51/30* - **Zâriyât Sûresi** — Terzibaba - Necdet Ardıç · *51/30*